Tự hào và phát huy truyền thống dòng họ Lê Quang ở Quảng Trị

Mạch nguồn

Một ngày cuối Thu, chúng tôi trở về vùng đất biển Hà Tây thuộc xã Nam Cửa Việt, tỉnh Quảng Trị. Tiết trời ở đây cứ như cô gái xinh đẹp tuổi 16-17 đỏng đảnh, chút nắng, chút mưa hấp dẫn và lôi cuốn.

Nhà thờ họ Lê Quang ở thôn Hà Tây, xã Nam Cửa Việt, tỉnh Quảng Trị↵ ↵

Trên những nẻo đường làng dẫn đến nhà thờ, rất đông bà con từ thành phố Hồ Chí Minh, các tỉnh Tây Nguyên, Đà Nẵng và các vùng quê trên địa bàn tỉnh Quảng Trị đến dâng hương- hoa lên bàn thờ tổ tiên nhân dịp khánh thành nhà thờ dòng họ Lê Quang. Nhà thờ mới được xây dựng trên tích khá rộng, nằm ở mặt tiền một con đường lớn, to, đẹp, với đường nét sắc sảo của kiến trúc hiện đại, nhưng vẫn mang đậm hồn văn hóa dân tộc.

Hình tượng những con rồng vàng, và mái đao cong trên mái ở cổng, ở mái và cả trên đỉnh của nhà thờ họ Lê Quang rất tinh đẹp, sắc sảo

Hình tượng những con rồng vàng, và mái đao cong trên mái ở cổng, ở mái và cả trên đỉnh của nhà thờ họ Lê Quang được làm công phu, tỉ mỹ, sáng tạo từng đường nét. Không những đẹp mà còn mang ý nghĩa kết hợp giữa công năng thực tế, nghệ thuật kiến trúc và giá trị văn hóa tâm linh sâu sắc của người Việt cũng như con cháu họ Lê-Lê Quang. Hình dáng cong vút uyển chuyển mà mềm mại, tượng trưng cho khát vọng vươn lên, hướng tới những giá trị cao đẹp và tự do của con người.

Niềm vui của con cháu khi đón các ông lão thành của họ Lê Quang

Không giấu được niềm vui trên khuôn mặt, ông Lê Quang Trung (87 tuổi), nguyên Trưởng họ Lê Quang ở Hà Tây cho biết: “Đất nước Việt Nam có bề dày lịch sử hơn 4.000 năm với hàng trăm họ tộc đã viết nên những trang sử oai hùng. Trong lịch sử hào hùng của dân tộc đã có biết bao người con của họ Lê nói chung, Lê Quang nói riêng đã có công dựng nước, giữ nước, mở mang bờ cõi và làm rạng danh nước Việt Nam. Phát huy truyền thống cha ông, con cháu họ Lê Quang trên cả nước nói chung, ở tỉnh Quảng Trị nói riêng luôn hướng về dòng tộc, tưởng nhớ và tri ân Tiên tổ, đoàn kết, tích cực đóng góp công sức xây dựng quê hương.

Đại biểu cấp ủy chính quyền địa phương và các Trưởng họ trên địa bàn về dự Lễ khánh thành

Con cháu hộ Lê Quang trên địa bàn cả nước về dự Lễ khánh thành nhà thờ họ

Được sự quan tâm đầu tư xây dựng của Đảng, Nhà nước nên đời sống kinh tế - xã hội ngày càng phát triển, đời sống người dân ngày một khởi sắc. Nhưng họ Lê Quang vẫn lấy văn hóa dân tộc và văn hóa dòng họ làm trung tâm. Bởi văn hóa dòng họ từ lâu đã trở thành một mạch nguồn bền bỉ nuôi dưỡng đạo hiếu, truyền thống hiếu học và sức mạnh đoàn kết của con cháu họ Lê Quang. Không chỉ là nơi thờ tự tổ tiên, nhà thờ họ, gia phả hay tộc ước còn là không gian lưu giữ ký ức lịch sử, từ ngài Tổ tổ khảo Lê Quang Quảng, từ Thanh Hóa đã theo bước Quốc chúa đến vùng đất trù phú Quảng Điền và quyết định dừng chân, khai sơn lập nghiệp cho đến hôm nay để giáo dục con cháu và kết nối những người con dù ở bất cứ nơi đâu. Giá trị ấy tiếp tục lan tỏa nhiều giá trị thiết thực cho đời sống hôm nay.

Ông Lê Quang Học - Trưởng ban tổ chức 

Ông Lê Quang Khánh phát biểu khai mạc Lễ khánh thành

Xây dựng nhà thờ họ không đơn thuần là một công trình kiến trúc văn hóa - tâm linh, mà là nơi trở về để con cháu hiểu biết thêm, tự hào thêm về cội nguồn, thắp nén hương thơm, kính dâng, tưởng nhớ công đức tổ tiên. Đúng như ông cha ta từ bao đời đã đúc kết: Chim có tổ, người có tông, Nước có nguồn, sông mới nên rộng lớn. Đây cũng là đạo lý sống của con cháu họ Lê Quang luôn lấy chữ hiếu làm đầu, lấy sự tri ân làm gốc, lấy cội nguồn làm nơi neo giữ tâm hồn qua bao biến thiên của thời cuộc.

Ông Lê Quang Hòa đọc diễn văn và tóm tắt lịch sử ra đời, phát triển họ Lê Quang tại Lễ khánh thành ↵ ↵

Đối với mỗi con người, quê hương là nơi khởi đầu của cuộc đời. Đối với mỗi gia đình, tổ tiên là nơi bắt đầu của truyền thống.Và đối với mỗi dòng họ, gia phả chính là dòng chảy nối liền quá khứ với hiện tại, để từ đó các thế hệ hiểu được mình là ai, từ đâu đến và sẽ tiếp tục đi về đâu để khởi nghiệp, phát triển.

Kế thừa và phát huy truyền thống dòng họ

Mỗi viên gạch xây nên là một chữ nghĩa, mỗi hàng cột vững chắc là một chữ hiếu, mỗi mái ngói vươn mình là một lời tri ân. Nhà thờ họ Lê Quang uy nghiêm, một công trình văn hoá-tâm linh, là ngôi nhà chung thiêng liêng của dòng tộc, là tài sản vô giá muôn đời để lại con cháu phụng thờ.

Lễ rước Tổ Tiên vào thờ tự ở nhà thờ họ Lê Quang mới xây dựng xong ↵

Lễ cúng Tổ tiên

Nắm chặt tay chúng tôi sau một thời gian gặp lại tại quê nhà, ông Hoàng Tiến Lãn – Trưởng Ban Hội đồng làng Hà Tây, xã Nam Cửa Việt chia sẻ: Họ Lê Quang là một trong những họ lớn về khai khẩn, lập nghiệp ở đây đã lâu đời. Cái trân trọng nhất, quý giá nhất mà các bậc lão thành và người dân địa phương ở đây ghi nhận là họ Lê Quang luôn kế thừa, gìn giữ và phát huy hiệu quả truyền thống quê hương cũng như dòng tộc trong cuộc sống, trong lao động sản xuất và trong các hoạt động.

Đại diện cấp ủy, chính quyền địa phương đến dâng hoa

Đại các họ tộc đến dâng hoa

Cùng với việc gìn giữ các giá trị vật thể, đạo hiếu và gia phong vẫn được nuôi dưỡng trong đời sống thường ngày. Mỗi dịp lễ, Tết, cúng và dẫy mã (chạp mộ) họ hằng năm, con cháu dòng họ lại trở về dưới mái từ đường để thắp nén hương tri ân tổ tiên. Sự trở về ấy không chỉ là một nghi lễ mà còn là dịp gắn kết các thế hệ, gìn giữ nền nếp tôn ti và tình nghĩa trong dòng tộc.

Lễ cắt băng khánh thành nhà thờ họ Lê Quang ở thôn Hà Tây

Đại diện các họ tộc dâng hương

Ông Hoàng Tiến Lãn Trưởng Ban Hội đồng làng Hà Tây dâng hương ↵

Quan trọng hơn, những giá trị được vun đắp đã lan tỏa thành sức mạnh của cộng đồng. Việc thực hiện tộc ước, gia huấn, giáo dục con cháu sống thượng tôn pháp luật, hòa thuận và nghĩa tình đã bổ trợ hiệu quả cho hương ước, quy ước làng xã, góp phần giữ gìn an ninh trật tự và tạo sự đồng thuận cùng bà con ở địa phương.

Trải qua bao thăng trầm lịch sử, chính tinh thần đoàn kết và đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" đã giữ cho dòng chảy văn hóa dòng họ nói chung, họ Lê Quang nói riêng luôn bền bỉ. Từ những giá trị được trao truyền trong mỗi mái nhà, văn hóa dòng họ tiếp tục bồi đắp tình yêu quê hương, khơi dậy trách nhiệm với cộng đồng và trở thành nguồn lực tinh thần quan trọng góp phần xây dựng dòng tộc Lê Quang phát triển và vùng đất Hà Tây – Quảng Trị ngày càng giàu đẹp, văn minh.

Lịch sử hình thành và phát triển họ Lê Quang

Mặc dù sức khỏe chưa được hồi phục sau ca phẫu thuật đặt Stent mạch vành, ông Lê Xuân Tư đến từ thành phố Đà Nẵng cho biết: “Mỗi dòng họ đều có một thời kỳ mở đầu. Một bước chân đầu tiên. Một quyết định mang tính lịch sử. Đối với họ Lê Quang, dấu mốc ấy bắt đầu từ hành trình khai sơn lập nghiệp của tổ tiên tại vùng đất Quảng Điền.

Niềm vui của đại diện các dòng họ trên địa bàn về dự Lễ khánh thành

Theo gia phả lưu truyền, trong tiến trình mở cõi của dân tộc về phương Nam, Ngài Tổ tổ khảo Lê Quang Quảng (từ Thanh Hóa) đã theo bước Quốc chúa đến vùng đất mới. Khi đến vùng đất trù phú “Quảng Điền” Ngài đã quyết định dừng chân, khai sơn lập nghiệp.

Đến Xuân Tân Hợi, đời vua Duy Tân (đầu thế kỷ 20), con cháu trong họ đồng bái lập một vị mà bia đá lưu truyền khắc dòng chữ “Hoàng việt tri điền, Lê Quang Tộc, đệ nhất thế nhĩ tổ đại lang”. Lấy ngài Lê Quang Quảng là “ Đệ nhất thĩ tổ” từ đó cho đến ngày nay.

Chương trình văn nghệ chào mừng Lễ khánh thành nhà thờ họ Lê Quang

Tự hào về dòng tộc của mình, ông Lê Quang Con- nguyên Trưởng Tộc và ông Lê Quang Thành - Trưởng họ Lê Quang xúc động: Thời gian trôi qua, từng thế hệ nối tiếp nhau không ngừng vun trồng gia phong, giữ gìn đạo nghĩa. Mỗi đời là một viên gạch đặt thêm cho nền móng gia tộc. Có đời mở mang cơ nghiệp. Có đời duy trì nề nếp. Có đời vượt qua biến động thời cuộc. Có đời lặng thầm giữ lửa dòng tộc cho mai sau.

Niềm vui của con cháu khi về dự lễ

Nếu đời thứ nhất là khởi đầu, đặt nền móng cho dòng tộc Lê Quang ở vùng đất mới, đời thứ bảy đánh dấu bước phát triển vào chốn quan trường, thì đời thứ chín là bước kế thừa, tiếp tục bước lên bục vinh quang. Ngài Tổ tổ khảo Lê Quang Hoa (người con thứ ba của Ngài Lê Quang Diệu), đã đăng quang đỗ đạt trong kỳ thi Hội và đảm nhiệm các chức vụ trong bộ máy quan lại. Hình ảnh và những việc làm vì dân, vì nước của ngài thời kỳ này đã tỏa sáng để con cháu noi theo và lưu truyền cho hậu thế.

Con cháu từ thành phố Đà Nẵng rất phấn khởi về dự ngày hội của họ Lê Quang↵

Trong dòng đời nối tiếp, có lẽ trong con cháu họ Lê Quang ai ai cũng nên biết, nên nhớ câu chuyện tình đậm chất nhân văn, cũng như sự hình thành, ra đời họ Lê Quang ở làng Hà Tây ngày nay. Đó là đến đời thứ 10: Tổ tổ khảo Lê Quang Đàm (con thứ 3 của ngài Lê Quang Hoa), kết duyên với tổ tỷ Lê Thị Nghĩa là con gái Họ Lê ở làng Hà Tây, xã Triệu An, cuộc đời hai Ngài mở ra câu chuyện giàu ý chí, nghị lực và sự tiếp nối dòng tộc. Sau khi kết duyên, hai người sinh sống ở làng Quảng Điền, xã Triệu Đại, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị (nay là xã Triệu Bình, tỉnh Quảng Trị). Sinh được 6 người con, trong đó có 4 trai và 2 gái.

Các cháu dâu của họ Lê Quang về chung vui ngày khánh thành

Cuộc sống gia đình đang êm ấm, phát triển, thì một biến cố xảy ra, ngài Lê Quang Đàm bị bệnh và mất sớm để lại người vợ cùng 6 đứa con còn thơ dại, hết sức khó khăn. Trong hoàn cảnh ấy, bà Lê Thị Nghĩa đã thể hiện phẩm chất cao đẹp của người phụ nữ Việt Nam là : Thờ chồng, nuôi con, tận tụy lao động. Được sự đùm bọc, giúp đỡ, chia sẻ của dòng họ nội tộc, cùng ý chí, tình thương của người mẹ, bà đã cùng các con vươn lên, vượt qua giai đoạn khó khăn này rồi dần ổn định cuộc sống. Một thời gian sau, được sự chấp thuận và tạo điều kiện của nội tộc, ngài Lê Thị Nghĩa đã đưa các con trở về quê ngoại làng Hà Tây, Triệu An để sinh sống.

Khám phá, đầu tư để phát triển, đó là tư duy mới của ngài Lê Quang Trị (Phú), người con trai thứ tư của vợ chồng ngài Lê Quang Đàm và Lê Thị Nghĩa. Sau khi đã thắp hương khấn cáo cha, cúi đầu xin phép và được mẹ đồng ý, ngài Lê Quang Trị khăn gói lên đường và vào sinh sống, lập nghiệp tại Thanh Khê-Đà Nẵng. Ngài nên duyên vợ chồng với ngài Lý Thị Đợi và thành lập dòng họ Lê Xuân (Xuân có nghĩa là mới, mới để phát triển…) ở Thanh Khê-thành phố Đà Nẵng. Hòa đồng cùng người dân địa phương, đoàn kết và biết chắt chiu xây dựng, phát triển kinh tế gia đình, vun bồi dòng tộc theo tháng năm.

Niềm vui ngày tìm về và đoàn tụ ở cội nguồn↵

Người con thứ hai là ngài Lê Quang Diễn ở lại quê hương và lập gia thất với ngài Dương Thị Cách, xây dựng cuộc sống và sinh con, đẻ cháu. Từ đây, cây gia tộc Lê Quang ở làng Hà Tây bắt đầu đâm chồi nảy lộc, các nhánh con cháu ngày càng phát triển, đông đúc cho đến ngày hôm nay.

Nhìn ở góc độ lịch sử, việc chuyển cư từ quê nội về quê ngoại sinh sống của ngài Lê Thị Nghĩa mang ý nghĩa đặc biệt. Bởi đây không phải rời bỏ cội nguồn, dòng tộc, mà ngược lại là kế thừa, là mang cội nguồn, dòng tộc đi tiếp, mở rộng từ Quảng Điền đến Hà Tây, từ Hà Tây đến Đà Nẵng. Để từ một gia đình, phát triển thành một cộng đồng, từ một nhánh nhỏ thành một đại gia tộc ngày nay, từ một gia đình ban đầu, đến nay họ Lê Quang ở làng Hà Tây trải qua 11 thế hệ đã trở thành đại gia tộc với đông đảo có 60 xuất đinh (Hà Tây 33, Đà Nẵng 27).

Mảnh đất Quảng Trị, nơi đã trải qua biết bao biến cố lịch sử dân tộc. Trong những năm tháng chiến tranh ác liệt, làng Hà Tây cũng như bao vùng đất khác phải chịu nhiều đau thương mất mát. Không đứng ngoài cuộc, những người con của dòng họ Lê Quang đã lên đường tham gia kháng chiến, bảo vệ quê hương và Tổ quốc. Trong niềm vui chiến thắng, có người mãi mãi nằm lại trên các chiến trường, có người trở về mang theo thương tích. Chiến tranh đã rèn luyện cho những trai, gái của họ Lê Quang thêm bản lĩnh, sáng tạo, cùng tinh thần đoàn kết, chung lòng, chung sức xây dựng gia đình, làng quê.

Chỉ nụ cười là còn mãi mãi↵

Hằng năm, họ Lê Quang đã tổ chức nhiều hoạt động thiết thực như tổ chức họp họ để nhắc nhở con cháu thực hiện những công việc cần làm, vận động tôn tạo xây dựng nhà thờ, lăng mộ tổ tiên, thực hiện chương trình khuyến học, khuyến tài, giao lưu kết nối với các họ ở địa phương.  

Công tác khuyến học, khuyến tài trong dòng họ được quan tâm chú trọng. Hằng năm Ban Khuyến học của họ đã vận động được nhiều cá nhân ủng hộ Quỹ Khuyến học. Tổng kết các năm học, đại diện họ Lê Quang đã gặp mặt và trao quà cho con cháu chăm ngoan, học giỏi, đặc biệt đạt các giải thi cấp tỉnh, toàn quốc. Những phần quà tuy không lớn, nhưng đã tiếp sức, động viên các cháu vươn lên trong học tập, rèn luyện để trưởng thành.

Đến nay, con cháu họ Lê Quang dù sinh sống ở Quảng Điền, Hà Tây hay Thanh Khê – Đà Nẵng…vẫn giữ được nét đẹp truyền thống và hóa dân tộc, dòng họ đó là đoàn kết, giúp đỡ nhau và cùng hướng về Tổ tiên để thờ phụng, phát triển.

Đại tá nhà báo Lê Quang Hồi – trở về thăm quê từ phố núi Pleiku và dự lễ khánh thành nhà thờ họ Lê Quang ở Hà Tây, chứng kiến niềm vui, hạnh phúc của bà con trên địa bàn cả nước tìm về cội nguồn để tưởng nhớ, tri ân tổ tiên đã gói xúc động trong bốn câu thơ: