Từ hỗ trợ thiết yếu đến nâng chất lượng sống vùng khó

Phụ nữ xã Lũng Cú với nghề truyền thống.

Rà soát từ cơ sở, hỗ trợ sát nhu cầu

Tuyên Quang là tỉnh miền núi, địa bàn rộng, điều kiện kinh tế - xã hội giữa các khu vực còn chênh lệch. Địa phương đặt mục tiêu năm 2026 giảm tỷ lệ hộ nghèo đa chiều 3,5%; tại các xã có tỷ lệ nghèo đa chiều trên 20%, mức giảm phấn đấu từ 4 - 6% trở lên.

Trong bức tranh giảm nghèo ấy, hỗ trợ đồ dùng cá nhân thiết yếu là một nội dung cần được nhìn nhận từ nhu cầu sinh hoạt thực tế của người dân. Những vật dụng phục vụ ăn ở, vệ sinh cá nhân và chăm sóc sức khỏe có thể giúp các hộ khó khăn cải thiện điều kiện sống, nhất là tại những nơi giao thông cách trở, hàng hóa khan hiếm hoặc thu nhập phụ thuộc chủ yếu vào sản xuất nông nghiệp.

Lãnh đạo Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Tuyên Quang khảo sát tại các địa phương.

Tuy nhiên, giá trị của chính sách không chỉ nằm ở số lượng vật dụng được cấp phát mà còn ở mức độ phù hợp với người nhận. Một bộ đồ dùng đầy đủ về số lượng nhưng không đúng nhu cầu, chất lượng không bảo đảm hoặc khó sử dụng có thể làm giảm hiệu quả của nguồn kinh phí đã đầu tư.

Vì vậy, khâu khảo sát cần được tiến hành trước khi lập danh mục mua sắm. Chính quyền cơ sở cần nắm rõ hoàn cảnh từng hộ, số nhân khẩu, điều kiện sinh hoạt và những vật dụng thực sự còn thiếu. Nhu cầu của hộ có người cao tuổi, người khuyết tật, trẻ nhỏ hoặc người sống đơn thân cũng cần được xem xét phù hợp, tránh áp dụng một danh mục cứng nhắc cho tất cả các đối tượng.

Đặc biệt, việc xác định đối tượng thụ hưởng phải dựa trên tiêu chí của chính sách và kết quả rà soát thực tế. Danh sách hỗ trợ cần được công khai để người dân tham gia giám sát, hạn chế bỏ sót người đủ điều kiện hoặc phát sinh tình trạng cấp trùng, cấp sai đối tượng.

Ông Nguyễn Văn Dưng, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Tuyên Quang, nhấn mạnh vai trò của các chương trình, chính sách Nhà nước trong hỗ trợ người dân phát triển sản xuất, cải thiện thu nhập; đồng thời cho rằng sự chủ động, nỗ lực vươn lên của mỗi hộ gia đình có ý nghĩa quyết định đối với giảm nghèo bền vững.

Phân bổ nguồn lực có trọng tâm, tránh hỗ trợ dàn trải

Bài toán sử dụng nguồn lực càng trở nên quan trọng khi Tuyên Quang triển khai đồng thời các chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi giai đoạn 2026 - 2030.

Tuyên Quang định hướng tích hợp các chương trình theo hướng tập trung, khắc phục tình trạng chồng chéo và ưu tiên đầu tư cho địa bàn khó khăn. Nhu cầu vốn ngân sách Trung ương dự kiến cho giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 28.792,4 tỷ đồng.

Người dân làng Lô Lô Chải.

Trong điều kiện nhu cầu hỗ trợ còn lớn, việc cấp phát đồ dùng cá nhân cần được tính toán đồng bộ với các chính sách khác. Cơ quan thực hiện phải đối chiếu danh sách thụ hưởng giữa các chương trình, xác định rõ nội dung, mức hỗ trợ và nguồn kinh phí, tránh để một hộ nhận nhiều phần hỗ trợ trùng lặp trong khi hộ khác còn thiếu những vật dụng thiết yếu.

Cùng với đó, quy trình mua sắm, tiếp nhận và phân phối cần bảo đảm công khai, minh bạch. Danh mục hàng hóa phải có tiêu chuẩn chất lượng rõ ràng, phù hợp với điều kiện sử dụng tại địa phương. Việc lựa chọn nhà cung cấp, kiểm tra số lượng, chất lượng và nghiệm thu cần tuân thủ quy định, bảo đảm mỗi khoản chi đều có căn cứ và có thể kiểm tra.

Một yêu cầu không kém phần quan trọng là đánh giá hiệu quả sau cấp phát. Thay vì chỉ thống kê số suất quà hoặc số hộ đã nhận, địa phương cần kiểm tra mức độ sử dụng, độ bền của sản phẩm và phản hồi của người dân. Qua đó, những bất cập trong khâu lựa chọn vật dụng, vận chuyển hoặc phân phối có thể được điều chỉnh kịp thời.

Đại diện một cơ quan quản lý không nhất thiết phải xem số lượng vật dụng đã trao là thước đo duy nhất của hiệu quả chính sách. Điều cần quan tâm hơn là người dân có thực sự cần, có sử dụng được và điều kiện sinh hoạt có được cải thiện hay không. Đây cũng là tiêu chí để địa phương đánh giá chất lượng triển khai, thay vì chỉ hoàn thành chỉ tiêu giải ngân.

Về lâu dài, hỗ trợ đồ dùng thiết yếu cần được kết nối với những giải pháp căn cơ hơn như cải thiện nước sạch, công trình vệ sinh, nhà ở, chăm sóc sức khỏe và tạo sinh kế. Kế hoạch giảm nghèo năm 2026 của tỉnh đặt mục tiêu 85% hộ nghèo được sử dụng nước hợp vệ sinh và 65% hộ nghèo có nhà tiêu hợp vệ sinh vào cuối năm.

Những mục tiêu này cho thấy cải thiện đời sống không thể chỉ dựa vào việc bổ sung vật dụng trong gia đình, mà còn cần môi trường sinh hoạt an toàn và khả năng tự bảo đảm cuộc sống của người dân.

"Ở những xã đặc biệt khó khăn, mỗi khoản hỗ trợ đều đáng quý. Nhưng để sự quan tâm ấy chuyển thành hiệu quả thực chất, chính sách cần bắt đầu từ việc lắng nghe người dân, phân bổ theo nhu cầu và kiểm tra đến cùng kết quả sử dụng. Khi nguồn lực được đưa đến đúng người, đúng việc, những vật dụng tưởng chừng nhỏ bé sẽ góp phần tạo dựng điều kiện sống tốt hơn, đồng thời củng cố niềm tin của người dân vào các chương trình giảm nghèo bền vững", ông Hoàng Ngọc Thành, Chủ tịch UBND xã Khâu Vai nói.