Từ khai quật đến quy hoạch: Hướng đi mới của khảo cổ học Đà Nẵng

Hội thảo thu hút sự tham gia của hơn 100 đại biểu là các chuyên gia, nhà khoa học, nhà nghiên cứu đến từ các cơ quan Trung ương, các viện nghiên cứu, trường đại học và đơn vị quản lý văn hóa tại địa phương

Trong những năm qua, công tác nghiên cứu và khai quật khảo cổ học trên địa bàn thành phố Đà Nẵng đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, góp phần nhận diện rõ hơn diện mạo văn hóa – lịch sử của vùng đất này. Những phát hiện khảo cổ không chỉ bổ sung nguồn tư liệu khoa học có giá trị mà còn tạo cơ sở quan trọng cho công tác bảo tồn và phát huy di sản văn hóa trong bối cảnh đô thị hóa và phát triển kinh tế – xã hội.

Nhằm đánh giá toàn diện kết quả nghiên cứu khảo cổ học trên địa bàn thành phố, đồng thời xây dựng luận cứ khoa học phục vụ định hướng lập Quy hoạch khảo cổ học thành phố Đà Nẵng gắn với Quy hoạch thành phố giai đoạn 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050, ngày 26.6, Sở VHTTDL thành phố Đà Nẵng đã tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Khảo cổ học thành phố Đà Nẵng: Tiềm năng, thực trạng, định hướng quy hoạch, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa”.

Bà Trương Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Sở VHTTDL Đà Nẵng phát biểu tại hội thảo

Phát biểu tại hội thảo, bà Trương Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Sở VHTTDL Đà Nẵng nhấn mạnh: Dưới góc độ địa lý và lịch sử, Đà Nẵng không chỉ là nơi gặp gỡ giữa núi và biển, mà còn là một không gian văn hóa trung chuyển, nơi giao thoa của nhiều dòng chảy văn hóa liên tục từ thời tiền sử đến hiện đại. Tuy nhiên, song song với những giá trị to lớn đã được nhận diện, ngành VHTTDL cũng đang đối mặt với những thách thức không nhỏ trong công tác quản lý.

Nhận thức sâu sắc quan điểm không đánh đổi di sản lấy tăng trưởng kinh tế thuần túy, Hội thảo khoa học không đơn thuần là dịp để tổng kết các kết quả nghiên cứu, mà quan trọng hơn là cơ hội để xác lập một tư duy mới: chuyển dịch căn bản từ khảo cổ học truyền thống sang khảo cổ học ứng dụng và quản trị tài nguyên di sản. Mục tiêu cốt lõi là xây dựng cơ sở khoa học, phương pháp và tiêu chí để lập Quy hoạch khảo cổ học thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2026 - 2035, tầm nhìn đến năm 2055.

“Ý nghĩa cuối cùng của khảo cổ học không chỉ là tìm về quá khứ, mà còn giúp chúng ta hiểu rõ bản sắc của mình để định hướng cho tương lai. Những ý kiến phản biện, trao đổi chuyên môn sắc sảo từ hội thảo sẽ là luận cứ khoa học quan trọng để Sở VHTTDL Đà Nẵng tổng hợp, tham mưu báo cáo UBND thành phố triển khai các bước lập quy hoạch khảo cổ toàn thành phố giai đoạn 2026 - 2035 và tầm nhìn đến 2055”, bà Hạnh cho biết.

Các chuyên gia và cán bộ kỹ thuật làm việc tại hố khai quật ở khu mộ táng di tích Lai Nghi (Điện Bàn). Ảnh: BTQN

Các tham luận tại hội thảo tập trung vào 3 nhóm chủ đề chính. Trong đó, chủ đề 1 - “Nhận diện diện mạo và hệ giá trị di sản khảo cổ học Đà Nẵng” đề cập đến các nội dung như: Vị trí, vai trò của các di tích tiền sử, sơ sử, Champa và Đại Việt trong tiến trình lịch sử - văn hóa miền Trung; Hệ thống hóa tư liệu nghiên cứu, di vật, cổ vật và các phát hiện khảo cổ học tiêu biểu trên địa bàn thành phố; Tiềm năng khảo cổ học biển, khảo cổ học dưới nước và mạng lưới giao thương ven biển miền Trung; Giá trị của di sản khảo cổ học trong nghiên cứu lịch sử hình thành và phát triển đô thị Đà Nẵng.

Ở chủ đề 2 - “Khảo cổ học trong chiến lược quy hoạch và bảo tồn”, các tham luận tập trung vào các nội dung như: Thực trạng bảo tồn di tích khảo cổ học trong quá trình phát triển đô thị; Xác định, khoanh vùng bảo vệ và quản lý không gian khảo cổ học; Khảo cổ học đô thị và quản trị di sản trong bối cảnh phát triển thành phố hiện đại; Tích hợp dữ liệu khảo cổ học vào công tác quy hoạch, quản lý đất đai và phát triển hạ tầng.

Chủ đề 3 với nội dung “Định hướng và giải pháp phát huy giá trị di sản”, tập trung vào những vấn đề then chốt, mang tính gợi mở như: Xây dựng cơ sở dữ liệu và bản đồ số khảo cổ học thành phố Đà Nẵng; Định hướng mô hình công viên khảo cổ, bảo tàng ngoài trời và giáo dục di sản; Ứng dụng công nghệ số, chuyển đổi số trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản; Phát triển sản phẩm văn hóa - du lịch gắn với di sản khảo cổ.

Đền thờ A10 thuộc nhóm tháp A tại khu đền tháp Mỹ Sơn, được khai quật phát lộ toàn bộ vào năm 2020 trong chương trình hợp tác bảo tồn giữa Việt Nam và Ấn Độ

Từ các tham luận tại hội thảo, có thể nhận thấy một xu hướng nổi bật trong nghiên cứu khảo cổ học Đà Nẵng hiện nay là sự chuyển dịch từ cách tiếp cận các địa điểm khảo cổ học riêng lẻ sang nhận diện toàn bộ không gian khảo cổ học như một chỉnh thể lịch sử - văn hóa thống nhất, đa tầng và liên tục trong tiến trình phát triển của vùng đất này. Điểm gặp gỡ lớn nhất của các tham luận không chỉ nằm ở những tư liệu và phát hiện mới, mà còn ở việc từng bước hình thành một cách nhìn tổng thể về vai trò của di sản khảo cổ học trong bối cảnh phát triển đương đại.

Vào năm 1989, trong một cuộc khai quật để phát lộ chân tháp Chiên Đàn chuẩn bị cho việc trùng tu, các nhà khảo cổ đã tìm thấy một hệ thống trang trí chân tường, 90 tác phẩm điêu khắc có giá trị bằng sa thạch

Những kết quả nghiên cứu được trình bày tại hội thảo cho thấy khảo cổ học Đà Nẵng đã và đang chuyển từ nghiên cứu từng địa điểm riêng lẻ sang nghiên cứu không gian khảo cổ học; từ bảo tồn từng hiện vật sang quản trị tài nguyên di sản; từ khảo cổ học như một lĩnh vực chuyên môn sang khảo cổ học như một bộ phận của chiến lược phát triển văn hóa và phát triển đô thị bền vững.

Trên cơ sở đó, hội thảo không chỉ có ý nghĩa tổng kết những thành tựu nghiên cứu đã đạt được mà còn góp phần hình thành các luận cứ khoa học cho việc xây dựng Đề án Quy hoạch khảo cổ học thành phố Đà Nẵng thời kỳ 2026 – 2035, tầm nhìn đến năm 2055. Đây không chỉ là nhiệm vụ của ngành khảo cổ học hay ngành văn hóa, mà còn là một yêu cầu tất yếu trong quá trình xây dựng Đà Nẵng trở thành đô thị hiện đại, sáng tạo và giàu bản sắc.