Từ khoảng cách trên đường đua đến bài toán tầm vóc

Nhưng đó không chỉ là câu chuyện của một cuộc đua, mà còn gợi mở bài toán lớn hơn về nâng cao thể lực, tầm vóc người Việt Nam, vì chất lượng nguồn nhân lực và khả năng cạnh tranh của thể thao nước nhà trên đấu trường quốc tế. 

Diệp Thị Hương và Nguyễn Thị Hương nhỏ bé trên bục nhận huy chương

Khoảng cách đễ nhìn thấy

Một trong những hình ảnh đáng nhớ của đua thuyền Việt Nam tại ASIAD 20 là khoảnh khắc Dư Thị Bông, Lê Thị Hiền, Phạm Thị Ngọc Anh và Hà Thị Vui bước lên bục nhận HCĐ nội dung thuyền bốn nữ một mái chèo.

Đứng cạnh các VĐV Trung Quốc và Uzbekistan, sự chênh lệch về tầm vóc có thể nhận thấy khá rõ. Nếu xét riêng trong điều kiện Việt Nam, bốn tay chèo của chúng ta đều có chiều cao khá tốt: Hà Thị Vui cao 1,66m, Dư Thị Bông 1,68m, Phạm Thị Ngọc Anh 1,70m và Lê Thị Hiền 1,73m.

Chiều cao trung bình của cả thuyền đạt gần 1,69m. Nhưng khi bước ra đấu trường châu lục, tương quan ấy thay đổi đáng kể.

Đội Trung Quốc giành HCV với thành tích 6 phút 34 giây 87 gồm Li Duolei, Zhang Shuxian, Zhang Yangjing và Liu Yaqi. Trong đó, Zhang Shuxian cao tới 1,89m. Liu Yaqi cũng cao trên 1,80m, có sải tay dài và chính những đặc điểm hình thái ấy từng khiến cô được các HLV chú ý khi tuyển chọn vào rowing.

Đội Uzbekistan gồm Rayhon Sattorova, Mariya Sergeeva, Anna Aksenova và Aydana Smetullaeva giành HCB với 6 phút 38 giây 05.

Việt Nam cán đích thứ ba sau 6 phút 43 giây 86, kém đội HCB 5,81 giây. Đó là kết quả đáng ghi nhận trong bối cảnh các tay chèo Việt Nam còn phải thích nghi với lịch thi đấu bị dồn do ảnh hưởng của thời tiết.

Đội rowing thuyền 4 nữ một mái chèo, dù đã có thể hình và chiều cao tốt so với trong nước nhưng vẫn bất lợi so với đối thủ

Nhưng có lẽ hình ảnh và câu nói của Dư Thị Bông sau cuộc đua còn diễn tả rõ hơn những gì họ phải đối mặt: “Bọn em xác định mình nhỏ bé hơn đối thủ, nhưng mà bọn em thì lại có trái tim lớn…”.

Sự “nhỏ bé” mà Bông nhắc tới không đơn thuần là cảm nhận. Với rowing, thể hình có ý nghĩa đáng kể về chuyên môn. Các nhà chuyên môn phân tích, các tay chèo thường có chiều cao nổi trội bởi chiều cao thường đi cùng tay và chân dài hơn, tạo lợi thế cơ học và cho phép thực hiện những nhịp chèo dài hơn.

Tuy nhiên, chiều cao không quyết định tất cả; thành tích còn phụ thuộc vào sức mạnh, sức bền, kỹ thuật, khả năng phối hợp và trình độ huấn luyện.

Câu chuyện ấy càng rõ hơn ở canoeing. Tại chung kết C2 500m nữ, Nguyễn Thị Hương và Diệp Thị Hương giành HCĐ với thành tích 1 phút 57 giây 255, chỉ kém cặp VĐV Uzbekistan giành HCB 0,836 giây. Nguyễn Thị Hương chỉ cao khoảng 1,51m. Trong khi đó, Nilufar Zokirova của Uzbekistan cao 1,60m. Đáng chú ý nhất là Sun Mengya của Trung Quốc cao khoảng 1,72m, hơn Hương tới 21cm.

Khoảng cách giữa hai VĐV không chỉ nằm ở bao nhiêu cm. Sun Mengya là một trong những tay chèo xuất sắc nhất thế giới, từng hai lần vô địch Olympic C2 500m nữ tại Tokyo 2020 và Paris 2024.

Đặt Nguyễn Thị Hương cao 1,51m trên cùng đường đua với một nhà vô địch Olympic hai kỳ cao 1,72m mới thấy hết thử thách mà tay chèo Việt Nam phải đối diện. Nhưng cùng Diệp Thị Hương, cô vẫn vượt qua nhiều đối thủ để bước lên bục nhận HCĐ ASIAD.

Những tấm huy chương ấy cho thấy khả năng bù đắp bằng kỹ thuật, sức mạnh, sự bền bỉ và ý chí của VĐV Việt Nam. Song ở đấu trường mà từng giây, thậm chí từng phần trăm giây có thể phân định màu huy chương, những bất lợi về nền tảng thể chất vẫn là vấn đề đáng suy nghĩ.

Từ thể thao nhìn ra bài toán tầm vóc  

Không thể từ vài cuộc đua để kết luận rằng chiều cao quyết định thành tích thể thao. Mỗi môn có những yêu cầu hình thái khác nhau, trong khi thể thao đỉnh cao còn là tổng hòa của tài năng, tuyển chọn, kỹ thuật, dinh dưỡng, khoa học huấn luyện, y sinh, phục hồi và điều kiện tập luyện.

Nhưng rowing và canoeing tại ASIAD 20 cho thấy một thực tế: Ở những môn mà thể hình, sức mạnh và tầm vóc có ý nghĩa lớn, một nền tảng thể chất tốt sẽ tạo thêm lợi thế cho VĐV. Từ câu chuyện của những tay chèo Việt Nam có thể nhìn rộng hơn tới bài toán nâng cao thể lực, tầm vóc của người Việt Nam.

Đây cũng là vấn đề đã được đặt ra ở tầm quốc gia từ nhiều năm trước. Năm 2011, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án tổng thể phát triển thể lực, tầm vóc người Việt Nam giai đoạn 2011-2030.

Đáng chúý, mục tiêu của Đề án không phải nhằm tạo ra những VĐV cao lớn hơn, mà hướng tới nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và từng bước nâng cao chất lượng giống nòi, tăng tuổi thọ khỏe mạnh của người Việt Nam.

Đề án đặt mục tiêu đến năm 2030, chiều cao trung bình của nam 18 tuổi đạt 168,5cm, nữ đạt 157,5cm, đồng thời cải thiện các chỉ số thể lực như sức bền và sức mạnh. Những năm qua, tầm vóc người Việt Nam đã có sự cải thiện. Kết quả Tổng điều tra Dinh dưỡng toàn quốc 2019-2020 cho thấy chiều cao trung bình của nam thanh niên 18 tuổi đạt khoảng 168,1cm, nữ đạt 156,2cm.

Tuy nhiên, chiều cao chỉ là một chỉ số. Điều cần hướng tới rộng hơn là nâng cao thể lực, sức bền, sức mạnh và sức khỏe của cả một thế hệ.

Và đó không phải nhiệm vụ riêng của ngành Thể thao. Nâng cao tầm vóc phải bắt đầu từ dinh dưỡng trong những năm đầu đời, bữa ăn học đường, chăm sóc sức khỏe, giáo dục thể chất và việc hình thành thói quen vận động thường xuyên.

Một đứa trẻ được nuôi dưỡng tốt, có điều kiện vận động và phát triển thể chất đầy đủ hôm nay trước hết sẽ trở thành một người lao động khỏe mạnh trong tương lai.

Đối với thể thao thành tích cao, một thế hệ có nền tảng thể chất tốt hơn đồng nghĩa với việc mở rộng nguồn tuyển chọn tài năng.

Khi nguồn tuyển lớn hơn và chất lượng hơn, các nhà chuyên môn có thêm cơ hội tìm được những VĐV sở hữu đặc điểm hình thái phù hợp với từng môn, thay vì phải trông chờ vào một số ít cá nhân đặc biệt rồi dùng ý chí và khối lượng tập luyện để bù đắp quá nhiều khoảng cách tự nhiên.

Câu chuyện của Trung Quốc trong rowing phần nào cho thấy ý nghĩa của việc tuyển chọn ấy. Zhang Shuxian cao 1,89m; Liu Yaqi cao trên 1,80m, có sải tay dài và được phát hiện bởi chính những đặc điểm phù hợp với môn đua thuyền. Khi nguồn VĐV có nền tảng hình thái tốt kết hợp với một hệ thống tuyển chọn, đào tạo và khoa học thể thao phát triển, lợi thế ban đầu càng có điều kiện được chuyển hóa thành thành tích.

Tất nhiên, Việt Nam không thể và cũng không cần chạy theo một chuẩn hình thể duy nhất. Điều quan trọng là nâng mặt bằng thể chất của dân số, đồng thời xây dựng hệ thống tuyển chọn khoa học để tìm ra những con người phù hợp nhất cho từng môn thể thao.

Trở lại bục huy chương ASIAD 20, Dư Thị Bông cùng đồng đội nhỏ bé hơn nhiều đối thủ nhưng vẫn giành HCĐ. Nguyễn Thị Hương cao 1,51m vẫn có thể đứng trên cùng đường đua với Sun Mengya cao 1,72m, nhà vô địch Olympic hai kỳ và cùng Diệp Thị Hương mang về một tấm HCĐ đáng quý.

Ý chí, tài năng và những năm tháng khổ luyện đã giúp họ thu hẹp khoảng cách. Nhưng về lâu dài, không thể đặt mọi khoảng cách lên đôi vai của ý chí VĐV.

Nâng cao thể lực và tầm vóc người Việt Nam vì thế cần được nhìn như một sự đầu tư lâu dài vào chất lượng con người. Đích đến trước hết là những thế hệ khỏe mạnh hơn, bền bỉ hơn, có đủ thể chất để học tập, lao động, sáng tạo và đóng góp cho sự phát triển đất nước.

Và trên nền tảng ấy, thể thao Việt Nam cũng sẽ có một nguồn lực tốt hơn để lựa chọn, đào tạo những VĐV đủ sức tranh chấp sòng phẳng ở đấu trường châu Á, thế giới và xa hơn là Olympic.