Từ khởi lập đến kỷ nguyên vươn mình

Trải qua các thời kỳ lịch sử, vùng đất địa đầu này luôn đóng vai trò chiến lược trong việc bảo vệ biên cương và phát triển vùng núi phía Bắc. Theo sử sách ghi lại: Ngày 1/10 năm Minh Mệnh thứ XII (tức là ngày 4/11/1831), Thừa tuyên Lạng Sơn được đổi thành tỉnh Lạng Sơn, gồm 1 phủ Trường Khánh; 7 châu: Châu Ôn, Thất Nguyên, Lộc Bình, Thoát Lãng, Yên Bác, Văn Quan, Văn Uyên 1.  Đến năm Minh Mệnh thứ XVII (1836) nhà Nguyễn tách các châu (Văn Uyên, Thoát Lãng), Văn Quan, Thất Khê (Thất Nguyên cũ) để thành lập một phủ mới, phủ Tràng Định.

Sau khi đánh chiếm đất nước ta, năm 1888 thực đân Pháp xếp Lạng Sơn vào quân khu 12. Đến tháng 8/1891 Pháp bỏ quân khu để thành lập các đạo quan binh, Lạng Sơn thuộc quan binh thứ II. Ngày 20/6/1905, thực dân Pháp bỏ đạo quan binh, xác lập tên gọi cũ là tỉnh Lạng Sơn. Đầu thế kỷ XX, tỉnh Lạng Sơn có 1 phủ (Tràng Định) và 9 châu. 

Ngày 3/2/1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, được sự chỉ đạo trực tiếp của Trung ương Đảng, giữa năm 1933, đồng chí Hoàng Văn Thụ đã thành lập chi bộ Cộng sản đầu tiên tại đình Háng Pài, xã Thụy Hùng, huyện Văn Uyên (nay là xã Đồng Đăng, tỉnh Lạng Sơn) và  trực tiếp làm bí thư. Sau đó, ngày 25/9/1936, Chi bộ Đảng Cộng sản  đầu tiên ở Bắc Sơn được thành lập tại thôn Mỏ Tát, xã Vũ Lăng; ngày 11/4/1938, chi bộ Đảng Cộng sản ở Phi Mỹ (nay là xã Quốc Khánh) được thành lập... Dưới sự lãnh đạo của Đảng, quân và dân Lạng Sơn đã cùng cả nước làm nên thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945.

Sau cách mạng tháng Tám năm 1945, Lạng Sơn là một trong những tỉnh đầu tiên bị quân Tưởng và bè lũ tay sai đặt chân đến sớm nhất, hòng triển khai mưu đồ tiêu diệt Đảng Cộng sản Việt Nam và đánh tan Việt Minh, giúp bọn phản động đánh đổ chính quyền Nhân dân, lập ngụy quyền tay sai cho chúng. Song song với việc ngăn chặn và đập tan âm mưu của quân Tưởng và bè lũ tay sai, ngày 6/1/1946, Tỉnh uỷ, Uỷ ban nhân dân lâm thời tỉnh Lạng Sơn đã lãnh đạo, tổ chức, vận động hàng vạn đồng bào các dân tộc trong tỉnh tham gia cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, góp phần vào thắng lợi chung của cuộc Tổng tuyển cử trên phạm vi cả nước. Sự kiện này có ý nghĩa quan trọng trong việc củng cố chính quyền cách mạng, phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, tạo nền tảng chính trị vững chắc để Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân các dân tộc Lạng Sơn bước vào cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược.

Hòa chung với khí thế của cả dân tộc, quân và dân Lạng Sơn đã anh dũng bước vào cuộc chiến đấu chống quân xâm lược với quyết tâm “Thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ”, góp phần quan trọng vào chiến thắng Điện biên phủ "lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu" năm 1954. Trong kháng chiến chống Mỹ, quân và dân Lạng Sơn một lòng đoàn kết, anh dũng chiến đấu cùng quân và dân cả nước làm nên Đại thắng mùa xuân năm 1975, thống nhất đất nước.

Ngày 27/12/1975, Quốc hội quyết định bỏ cấp khu trong hệ thống các đơn vị hành chính. Tháng 4/1976, tỉnh Lạng Sơn hợp nhất với tỉnh Cao Bằng thành tỉnh Cao Lạng. Ngày 29/12/1978, Quốc hội quyết định tách tỉnh Cao Lạng trở lại thành 2 tỉnh Lạng Sơn và Cao Bằng.

Đầu năm 1979, Nhân dân các dân tộc Lạng Sơn đã sát cánh cùng bộ đội biên phòng, bộ đội chủ lực anh dũng chiến đấu bảo vệ vững chắc chủ quyền biên giới quốc gia.

Trong quá trình đổi mới, Lạng Sơn đã phát triển toàn diện về kinh tế - xã hội. Bước vào kỷ nguyên mới, Lạng Sơn đã có nhiều chuyển biến tích cực trên các lĩnh vực kinh tế, an ninh, quốc phòng. Đặc biệt, với lợi thế tỉnh biên giới, Lạng Sơn trở thành điểm trung chuyển hàng hóa sôi động giữa Việt Nam và Trung Quốc. Hoạt động thông quan tại các cửa khẩu trên địa bàn tỉnh ổn định, hiệu suất cao; hệ thống giao thông ngày càng được đầu tư xây dựng, hệ thống đường cao tốc cơ bản hoàn thiện, giúp Lạng Sơn kết nối thuận tiện với các vùng kinh tế lớn. Bản sắc văn hoá dân tộc được gìn giữ và phát huy; y tế, giáo dục được quan tâm phát triển; đời sống Nhân dân ngày càng được nâng lên.

Thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, từ ngày 1/7/2025, Lạng Sơn sắp xếp lại còn 61 xã và 4 phường vận hành thông suốt, bảo đảm chất lượng, hiệu năng, hiệu quả. Kỷ niệm 195 năm Ngày thành lập tỉnh Lạng Sơn là dịp để chúng ta tự hào về truyền thống yêu nước, đoàn kết, tinh thần cách mạng kiên cường trong đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng quê hương, đất nước của các thế hệ cha anh đi trước. Mỗi bước đi trong lịch sử, từ bảo vệ đất nước bị xâm lăng đến bảo vệ biên cương và xây dựng đời sống văn hóa - kinh tế đều ghi dấu ấn của sự nỗ lực không ngừng và khát vọng vươn mình của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân các dân tộc Lạng Sơn. 

Ngày nay trong kỷ nguyên phát triển, Lạng Sơn – vùng đất địa đầu của Tổ quốc tiếp tục tỏa sáng, minh chứng cho sức sống bền bỉ và bản lĩnh của một vùng đất giàu truyền thống, đầy tiềm năng. Lịch sử hào hùng và tương lai tươi sáng của Lạng Sơn hòa quyện, khắc họa hình ảnh một mảnh đất biên cương kiêu hãnh và tràn đầy sức sống đang vươn mình.