Từ lớp 3 đã học AI: Cách Trung Quốc xây nền nhân lực cho tương lai công nghệ

Trong một lớp học tiểu học ở khu đại học tại Bắc Kinh, cậu bé 11 tuổi Li Zichen tự tin giới thiệu sản phẩm của mình: một robot nhỏ có thể điều khiển từ xa, nâng và di chuyển các khối vật thể, đồng thời có thể lập trình bằng AI. Dự án còn đơn giản, nhưng với Zichen, nó mở ra những liên tưởng lớn hơn - tới các xe tự hành mà Trung Quốc đã đưa lên Sao Hỏa và Mặt Trăng.

Em Li Zichengiới thiệu sản phẩm của mình: một robot nhỏ có thể điều khiển từ xa, nâng và di chuyển các khối vật thể, đồng thời có thể lập trình bằng AI. Ảnh: NPR

Theo cậu bé, trong môi trường không gian sâu, việc chờ tín hiệu phản hồi từ Trái Đất là không khả thi. “Nếu một xe tự hành gặp miệng hố phía trước, nó không thể đợi chỉ dẫn từ Trái Đất rồi mới quyết định. Tín hiệu truyền đi quá lâu. Nó phải tự quyết định. Vì vậy AI rất quan trọng với hoạt động thám hiểm không gian sâu của quốc gia”, Zichen nói.

Ở một góc khác của lớp học, bạn cùng lớp của em, Song Haoyue, lại tiếp cận AI theo cách mềm mại hơn. Em sử dụng phần mềm tạo hình ảnh bằng AI có tên Wukong để thiết kế poster cho một cuộc thi. Tác phẩm của em kể câu chuyện về một loài chim thần thoại cố gắng lấp biển bằng từng viên sỏi - một ẩn dụ về sự kiên trì.

AI bước vào chương trình học chính khóa

Trong khi tại Mỹ, tranh luận về AI trong trường học vẫn xoay quanh những lo ngại như làm suy giảm khả năng tư duy, kỹ năng xã hội của trẻ hoặc làm gia tăng khoảng cách số, thì tại Trung Quốc, cơ quan quản lý giáo dục lại lựa chọn hướng tiếp cận chủ động.

Wang Le, giáo viên kỹ năng máy tính tại Trường Tiểu học trực thuộc Đại học Bưu chính Viễn thông Bắc Kinh, một trường công lập, cho biết Bộ Giáo dục Trung Quốc đã ban hành khung chương trình mới, yêu cầu tích hợp các khóa học AI vào môn công nghệ thông tin.

Cô Wang Le cho biết Bộ Giáo dục Trung Quốc đã ban hành khung chương trình mới, yêu cầu tích hợp các khóa học AI vào môn công nghệ thông tin. Ảnh: NPR

Từ mùa thu vừa qua, học sinh tiểu học và trung học cơ sở ở Bắc Kinh cùng một số địa phương khác đã bắt đầu học AI theo lộ trình cụ thể: học sinh lớp 3 làm quen với khái niệm cơ bản; lớp 4 tập trung vào dữ liệu và lập trình; đến lớp 5, các em tiếp cận thuật toán và “tác nhân thông minh” (intelligent agent).

Theo cô Wang, mục tiêu không chỉ là trang bị kỹ năng cho cuộc sống tương lai mà còn nhằm củng cố năng lực cạnh tranh quốc gia thông qua việc xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao. Cô nhắc tới khẩu hiệu “xây dựng quốc gia hùng mạnh bằng khoa học và công nghệ”.

Khẩu hiệu này phản ánh định hướng lớn của Trung Quốc: phát triển công nghệ cao, hướng tới tự chủ chiến lược. AI được xem là yếu tố thiết yếu đối với an ninh quốc gia và năng lực cạnh tranh kinh tế, và chính phủ đặt mục tiêu trở thành một trong những quốc gia dẫn đầu toàn cầu về AI trong những năm tới.

Trung Quốc hướng tới xây dựng quốc gia hùng mạnh bằng khoa học và công nghệ.

Góc nhìn từ phụ huynh

Tuy nhiên, nếu nhà nước nhìn AI như một chiến lược phát triển dài hạn, thì phụ huynh lại quan tâm trực tiếp tới tương lai nghề nghiệp của con em mình.

Sống trong một căn hộ nhỏ không thang máy ở tầng sáu, ông Li Yutian, cha của Zichen cho biết ông hoàn toàn ủng hộ niềm yêu thích robot và máy tính của con trai. Gần đây, ông đưa con tới tham quan nhà máy của Xiaomi để tận mắt thấy tự động hóa vận hành ra sao.

Trên đường về, ông nói với con rằng trong tương lai, em cần tìm những công việc mà AI khó thay thế và phải tạo được sự khác biệt. “Tôi nói với con rằng nếu muốn làm công việc liên quan đến cơ khí, con có thể bảo trì robot, lập trình và điều khiển chúng, thay vì cạnh tranh trực tiếp với chúng”, ông kể.

Ông Li Yutian, cha của Zichen, hướng dẫn con trai sử dụng máy tính. Ảnh: NPR

Dù vậy, ngay tại các gia đình Trung Quốc cũng tồn tại những băn khoăn tương tự như ở nhiều nước khác: liệu trẻ có phụ thuộc quá mức vào công nghệ, hay kỹ năng giải quyết vấn đề có bị ảnh hưởng. Ông Li cho rằng các quy định internet nghiêm ngặt có thể giúp giảm bớt một số rủi ro như việc trẻ tiếp xúc với nội dung bạo lực.

Tuy nhiên, theo ông, việc né tránh công nghệ không phải là giải pháp. “Tôi luôn tin rằng không đón nhận công nghệ mới là rủi ro lớn nhất”, ông nói.

Song Zefeng, cha của Haoyue, cũng cơ bản đồng tình nhưng nhấn mạnh yếu tố mức độ. Ông cho rằng học sinh tiểu học, đặc biệt lớp 5 - 6, không nên tiếp xúc quá nhiều với môi trường trực tuyến. Dù vậy, ông vẫn đánh giá việc đưa AI thành nội dung bắt buộc trong chương trình học là quyết định hợp lý.

“Sự phát triển của AI là điều khá chắc chắn, nhưng điều không chắc chắn nhất là xã hội tương lai sẽ thực sự như thế nào”, ông nhận định.

Theo ông, nếu việc học trên lớp có thể khơi gợi hứng thú và tư duy cho trẻ, các em sẽ có vị thế tốt hơn để xác định vai trò của mình trong một tương lai nơi AI ngày càng chi phối nhiều lĩnh vực, và thích ứng với những biến chuyển lớn đang tới gần.

Hồng Nhung