Tứ Mỹ – miền đất hội tụ trầm tích, hun đúc cốt cách và khát vọng

Không gian văn hóa nơi đất và người cùng kể chuyện

Có những vùng đất, khi nhắc đến tên, người ta không chỉ nhớ một vị trí trên bản đồ, mà còn nhớ đến cả một miền ký ức. Tứ Mỹ – vùng đất được hình thành từ sự sáp nhập của Châu Bình, Tân Mỹ Hà, Mỹ Long (huyện Hương Sơn cũ, tỉnh Hà Tĩnh) – là một nơi như thế.

Tứ Mỹ – vùng đất được hình thành từ sự sáp nhập của Châu Bình, Tân Mỹ Hà, Mỹ Long (huyện Hương Sơn cũ, tỉnh Hà Tĩnh). Ảnh: Hồ Thắng.

Tên gọi Tứ Mỹ, theo cách lý giải dân gian, gắn với bốn cái đẹp: "sọ voi, yên ngựa, hang khái, đầu rồng". Người xưa không gọi tên đất một cách ngẫu nhiên. Đó là cách họ quan sát, cảm nhận và gửi gắm vào thiên nhiên những hình tượng gần gũi. Nhưng điều đáng nói không phải là việc phân tích từng thế đất, mà là cách những hình tượng ấy được lưu giữ qua nhiều thế hệ như một phần ký ức văn hóa.

Nói cách khác, Tứ Mỹ không chỉ là "địa danh", mà có "câu chuyện".

Cổng làng Lạc Đình thay áo mới đón chào thời kỳ mới - thời của chính quyền địa phương 2 cấp. Ảnh: Quốc Hoàn.

Gần nửa thế kỷ sống dưới chân núi "đầu rồng", ông Văn Đình Nhiên, một bô lão chậm rãi nói: "Đất này không phải tự nhiên mà người xưa gọi là đẹp. Mỗi thế đất đều có cái ý của nó. Núi, sông, hang… hòa vào nhau, tạo nên một thế rất hài hòa. Người sống lâu năm sẽ cảm nhận được cái 'khí' của đất".

Cái "khí" ấy, nếu gọi bằng ngôn ngữ khoa học có thể là sự kết hợp của địa hình, thủy văn, khí hậu. Nhưng trong cảm nhận của người dân, đó là một điều gì gần gũi hơn: sự gắn bó, niềm tin và cảm giác "đất lành".

Một trong những không gian lưu giữ rõ nét nhất "khí chất" ấy chính là Chợ Choi – hay còn gọi là chợ Bò. Chợ không chỉ trao đổi nông sản, mà còn là nơi giao lưu, gặp gỡ, nơi mà mỗi người dân đều tìm thấy một phần ký ức của mình. Những câu chuyện về bánh đúc nóng, kẹo lạc giòn, bún đậu dân dã, hay những buổi chợ đông vui… không chỉ là ký ức cá nhân, mà dần trở thành ký ức chung của cả cộng đồng. Ở đó, văn hóa không phải là những điều lớn lao, mà là những gì gần gũi nhất.

Không gian văn hóa của Tứ Mỹ còn được bồi đắp bởi những di tích mang chiều sâu lịch sử như Đền Trúc – nơi thờ hai dũng tướng Trần Lệ và Trần Đạt của nghĩa quân Lê Lợi. Những câu chuyện về sự hy sinh, những khóm trúc mọc lên từ nơi hai ông ngã xuống không chỉ là truyền thuyết, mà là cách người dân ghi nhớ lịch sử.

Đình Tứ Mỹ từng là nơi hội họp, đấu tranh, thành lập chi bộ Đảng đầu tiên của huyện Hương Sơn. Ảnh: Hồ Thắng.

Cùng với đó, Đình Tứ Mỹ là một dấu mốc đặc biệt trong hành trình cách mạng của địa phương. "Đình Tứ Mỹ từng là nơi hội họp, đấu tranh, thành lập chi bộ Đảng đầu tiên của huyện Hương Sơn. Đây không chỉ là di tích, mà còn là biểu tượng tinh thần của người dân", ông Nguyễn Tuấn Anh, Phó Bí thư Thường trực xã Tứ Mỹ cho biết.

Trong dòng chảy lịch sử, Tứ Mỹ từng giữ một vị trí quan trọng khi được chọn làm trung tâm chính trị – kinh tế – văn hóa (huyện lỵ Nầm) của cả vùng Hương Sơn rộng lớn. Điều đó không chỉ phản ánh vai trò địa lý, mà còn cho thấy sự phát triển sớm và tính kết nối của vùng đất này trong lịch sử.

Có thể nói, từ chợ, đình, đền đến những câu chuyện dân gian, tất cả đã tạo nên một không gian văn hóa đa tầng – nơi quá khứ và hiện tại không tách rời, mà đan xen, tiếp nối.

Những câu hát như "Sơn Tân rêu phong/đêm trăng làng quê cũ", "Tứ Mỹ đẹp thần tiên"… không chỉ là lời ca, mà còn là ký ức được truyền lại bằng âm thanh, cảm xúc. Và chính từ những điều tưởng như giản dị ấy, một nền tảng văn hóa bền vững đã được hình thành.

Từ truyền thống bền bỉ đến khát vọng vươn lên hôm nay

Nếu quá khứ tạo nên chiều sâu cho Tứ Mỹ, thì con người chính là yếu tố quyết định tương lai của vùng đất này.

Theo ông Nguyễn Tuấn Anh, điều đáng quý nhất của Tứ Mỹ chính là truyền thống: "Đây là vùng đất có truyền thống hiếu học, cách mạng, đoàn kết. Những giá trị ấy không tự nhiên có, mà được bồi đắp qua nhiều thế hệ".

Truyền thống hiếu học ấy không chỉ thể hiện trong ý thức, mà còn được cụ thể hóa qua hệ thống giáo dục. Những ngôi trường mang tên các danh nhân, anh hùng liệt sĩ như Lê Hữu Trác, Hồ Tùng Mậu, Lê Bình… không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức, mà còn là nơi nuôi dưỡng lý tưởng, hun đúc nhân cách.

Những ngôi trường này không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức, mà còn nuôi dưỡng lý tưởng, hun đúc nhân cách con người Tứ Mỹ.… Ảnh: Hồ Thắng.

Từ môi trường ấy, nhiều thế hệ người con của Tứ Mỹ đã trưởng thành, đóng góp cho đất nước trên nhiều lĩnh vực. Đó là Anh hùng, Thượng tướng Lê Minh Hương (nguyên Bộ trưởng Bộ Công an); Giáo sư, Viện sĩ Phạm Song (nguyên Bộ trưởng Bộ Y tế); Nhà báo, Liệt sĩ Trần Kim Xuyến (nguyên Phó Nha Thông tấn Việt Nam); cùng nhiều tên tuổi như Cù Xuân Dần, Phong Lê…

Tiếp nối truyền thống ấy, ngày nay, nhiều người con của Tứ Mỹ đang đảm nhận những trọng trách quan trọng trong hệ thống chính trị và học thuật, tiêu biểu như Lê Minh Hưng, Đoàn Minh Huấn…

Họ đến từ những hoàn cảnh khác nhau, nhưng đều có chung một điểm: được nuôi dưỡng từ một môi trường đề cao tri thức, đạo lý và ý chí vươn lên. Những thành tựu của họ không chỉ là kết quả của nỗ lực cá nhân, mà còn là minh chứng cho sức sống của một vùng đất. Ở đó, truyền thống không nằm yên trong quá khứ, mà trở thành động lực cho hiện tại.

Ngày nay, Tứ Mỹ đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với nhiều cơ hội và thách thức. Sau sáp nhập, không gian phát triển được mở rộng, tạo điều kiện để địa phương khai thác tốt hơn các tiềm năng.

Đường về làng quê Mỹ rộng rãi và sạch đẹp. Ảnh: Quốc Hoàn.

Núi đồi - làng quê - đồng lúa hòa quện vào trong sắc trời xanh biếc. Ảnh: Quốc Hoàn.

Hạ tầng được đầu tư, đời sống người dân từng bước nâng cao, các phong trào xây dựng nông thôn mới, phát triển kinh tế – xã hội được triển khai đồng bộ. "Chúng tôi xác định, phát triển phải đi đôi với giữ gìn bản sắc. Truyền thống là nền tảng, còn đổi mới là động lực để Tứ Mỹ đi lên", ông Nguyễn Tuấn Anh nhấn mạnh.

Trong những ngày đầu tháng Tư, không khí nơi đây trở nên rộn ràng hơn. Những con đường được chỉnh trang, cờ hoa rực rỡ, người dân háo hức với những câu chuyện về tương lai. Đó không chỉ là sự chuẩn bị cho một thời điểm, mà là biểu hiện của niềm tin vào sự phát triển, tiếp nối những giá trị đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ.

Tứ Mỹ, nếu nhìn thoáng qua có thể chỉ là một vùng quê bình dị. Nhưng nếu nhìn sâu, đó là nơi hội tụ của nhiều lớp giá trị: văn hóa, lịch sử, con người và khát vọng. Từ những phiên chợ quê, những mái đình cổ, những câu hát xưa… đến những con người đang ngày ngày đóng góp cho đất nước, tất cả đang cùng tạo nên một dòng chảy liên tục.