Từ ngày 1/11, giáo dục bắt buộc áp dụng với 2 cấp học

Cô và trò Trường THCS Trưng Vương trong lễ khai giảng năm học mới.

Theo Nghị định số 353/2026/NĐ-CP, giáo dục bắt buộc được thực hiện đối với giáo dục tiểu học và giáo dục THCS. Đây là 2 cấp học mà công dân trong độ tuổi quy định có nghĩa vụ tham gia học tập để hoàn thành chương trình theo quy định của pháp luật.

Nghị định nêu rõ, hoàn thành giáo dục bắt buộc là việc người học trong độ tuổi thực hiện giáo dục bắt buộc hoàn thành chương trình giáo dục tiểu học và chương trình giáo dục THCS theo quy định.

Đối với cấp tiểu học, đối tượng thực hiện giáo dục bắt buộc là trẻ em từ 6 đến 14 tuổi chưa hoàn thành chương trình giáo dục tiểu học. Chương trình học được áp dụng là chương trình giáo dục phổ thông cấp tiểu học do Bộ trưởng Bộ GD-ĐT ban hành.

Trong khi đó, đối tượng thực hiện giáo dục THCS bắt buộc là thanh niên, thiếu niên từ 11 đến 18 tuổi đã hoàn thành chương trình giáo dục tiểu học nhưng chưa hoàn thành chương trình giáo dục THCS. Chương trình học áp dụng là chương trình giáo dục phổ thông cấp THCS do Bộ trưởng Bộ GD-ĐT ban hành.

Việc quy định cụ thể độ tuổi và đối tượng giúp xác định rõ trách nhiệm học tập của công dân, đồng thời là cơ sở để các địa phương rà soát, vận động và tổ chức các điều kiện học tập phù hợp, hạn chế tình trạng trẻ em, thanh thiếu niên trong độ tuổi phải thực hiện giáo dục bắt buộc nhưng chưa được tiếp cận giáo dục.

Nghị định cũng khẳng định chính sách của Nhà nước là bảo đảm các điều kiện để thực hiện giáo dục bắt buộc trong phạm vi cả nước, tạo cơ hội để công dân thuộc độ tuổi quy định được tiếp cận giáo dục và hoàn thành chương trình học.

Người học được hưởng những chính sách hỗ trợ nào?

Một nội dung đáng chú ý khác của Nghị định 353 là quy định về chính sách đối với người học, đội ngũ tham gia thực hiện và các tổ chức, cá nhân hỗ trợ giáo dục bắt buộc.

Theo đó, học sinh trong độ tuổi giáo dục bắt buộc được hưởng các chính sách miễn, giảm, hỗ trợ học phí; hỗ trợ chi phí học tập và những chính sách hỗ trợ khác theo quy định của pháp luật về giáo dục, trẻ em, người khuyết tật, chính sách dân tộc, trợ giúp xã hội và các quy định pháp luật có liên quan.

Quy định này hướng tới việc tạo điều kiện để người học, đặc biệt là những trường hợp có hoàn cảnh khó khăn, có cơ hội tiếp tục đến trường và hoàn thành chương trình giáo dục bắt buộc.

Không chỉ người học, đội ngũ trực tiếp tham gia thực hiện nhiệm vụ này cũng được quan tâm về chế độ, chính sách. Cụ thể, nhà giáo, cán bộ quản lý cơ sở giáo dục và những người được giao hoặc huy động tham gia thực hiện giáo dục bắt buộc được hưởng chế độ phù hợp với vị trí, nhiệm vụ và địa bàn công tác theo quy định của pháp luật về nhà giáo, cán bộ, công chức, viên chức, lao động và các quy định liên quan.

Đối với các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cộng đồng dân cư, tổ chức quốc tế, người nước ngoài và người Việt Nam định cư ở nước ngoài tham gia đầu tư, tài trợ, viện trợ hoặc hỗ trợ thực hiện giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ, nghị định quy định được áp dụng các chính sách khuyến khích, ưu đãi theo pháp luật về giáo dục, đầu tư, thuế, đất đai, tài trợ, viện trợ và các quy định có liên quan.

Như vậy, theo tinh thần này, việc thực hiện giáo dục bắt buộc không chỉ là trách nhiệm của ngành Giáo dục mà còn có sự tham gia, đồng hành của gia đình, cộng đồng, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội.

Linh hoạt hình thức học tập, tạo cơ hội cho người quá tuổi

Nghị định số 353 quy định việc thực hiện giáo dục bắt buộc được tổ chức thông qua các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân và cơ sở giáo dục thuộc lực lượng vũ trang theo quy định của pháp luật.

Đáng chú ý, đối với những người đã quá độ tuổi thực hiện giáo dục bắt buộc nhưng chưa hoàn thành chương trình tiểu học hoặc THCS, việc tổ chức học tập được thực hiện theo hình thức giáo dục thường xuyên và các hình thức giáo dục khác theo quy định.

Các hình thức tổ chức học tập phải bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng địa phương và đặc điểm của người học, đồng thời đáp ứng mục tiêu giáo dục bắt buộc.

Quy định này mở ra cơ hội học tập cho những người vì hoàn cảnh gia đình, điều kiện kinh tế, địa lý hoặc những nguyên nhân khác chưa thể hoàn thành chương trình giáo dục ở độ tuổi quy định. Thay vì bị giới hạn bởi độ tuổi, người học vẫn có thể tiếp tục học tập thông qua các hình thức phù hợp để hoàn thành chương trình tiểu học, THCS.

Đối với công dân đã quá độ tuổi thực hiện giáo dục bắt buộc nhưng chưa biết chữ hoặc chưa hoàn thành chương trình tiểu học, THCS, Nhà nước cũng có trách nhiệm tạo điều kiện học tập phù hợp để xóa mù chữ, hoàn thành chương trình giáo dục tương ứng theo quy định.

Gia đình và nhà trường cùng có trách nhiệm

Bên cạnh chính sách hỗ trợ, Nghị định số 353 cũng xác định rõ trách nhiệm của công dân, gia đình, người giám hộ và cơ sở giáo dục trong thực hiện giáo dục bắt buộc.

Theo đó, công dân trong độ tuổi thực hiện giáo dục bắt buộc có nghĩa vụ học tập để hoàn thành chương trình theo quy định của pháp luật.

Đối với những người đã quá độ tuổi quy định nhưng chưa biết chữ hoặc chưa hoàn thành chương trình tiểu học, THCS, việc học tập vẫn cần được tiếp tục thông qua các hình thức phù hợp để xóa mù chữ hoặc hoàn thành chương trình giáo dục tương ứng.

Gia đình và người giám hộ có trách nhiệm tạo điều kiện cho các thành viên trong độ tuổi quy định được học tập, hoàn thành giáo dục bắt buộc. Đồng thời, cần hỗ trợ những thành viên đã quá độ tuổi thực hiện giáo dục bắt buộc nhưng chưa biết chữ hoặc chưa hoàn thành chương trình tiểu học, THCS tiếp tục tham gia học tập.

Về phía các cơ sở giáo dục, trách nhiệm được xác định là tổ chức thực hiện giáo dục bắt buộc theo quy định. Điều này đòi hỏi các cơ sở giáo dục phối hợp với gia đình và các cơ quan liên quan trong việc bảo đảm điều kiện học tập, tạo cơ hội để người học hoàn thành chương trình.

Thầy Nguyễn Mạnh Quang, giáo viên Trường THPT Quỳnh Thọ.

Đảm bảo mọi người không bị mất đi cơ hội học tập

Thầy Nguyễn Mạnh Quang, giáo viên Trường THPT Quỳnh Thọ (Hưng Yên) bày tỏ sự đồng tình với quy định về giáo dục bắt buộc. Theo giáo viên này, việc xác định rõ giáo dục tiểu học và THCS là 2 cấp học bắt buộc không chỉ khẳng định quyền được học tập của trẻ em mà còn nhấn mạnh trách nhiệm của gia đình, nhà trường và toàn xã hội trong việc bảo đảm mọi trẻ em đều được đến trường.

"Trước khi chuyển về Trường THPT Quỳnh Thọ, tôi có nhiều năm công tác tại Trường THPT Si Ma Cai (Lào Cai). Đây là địa bàn vùng sâu, vùng xa, tập trung nhiều đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Trong thời gian này, tôi nhận thấy vẫn còn những học sinh phải nghỉ học hoặc có nguy cơ bỏ học vì hoàn cảnh gia đình khó khăn, bố mẹ đi làm ăn xa, điều kiện đi lại không thuận lợi. Có những em học không đều, phải gián đoạn việc học vì những lý do ngoài mong muốn. Vì vậy, quy định giáo dục bắt buộc là rất cần thiết, góp phần bảo đảm trẻ em không bị mất đi cơ hội học tập chỉ vì hoàn cảnh sống", thầy Quang chia sẻ.

Cũng theo nam giáo viên này, điểm đáng chú ý của quy định là không chỉ đặt ra nghĩa vụ học tập đối với người trong độ tuổi mà còn có chính sách hỗ trợ học phí, chi phí học tập và các điều kiện liên quan. Đây là cơ sở quan trọng để những học sinh có hoàn cảnh khó khăn được tiếp tục đến trường, giảm nguy cơ bỏ học giữa chừng.

Đặc biệt, việc tạo điều kiện cho những người đã quá độ tuổi nhưng chưa hoàn thành chương trình tiểu học, THCS được tiếp tục học tập thông qua giáo dục thường xuyên cũng mang ý nghĩa nhân văn. Bởi việc học không nên bị khép lại chỉ vì một người đã vượt qua độ tuổi đến trường thông thường.

"Tôi cho rằng, để quy định đi vào thực tế, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và chính quyền địa phương. Giáo viên không chỉ dạy kiến thức mà còn cần quan tâm, phát hiện sớm những học sinh có nguy cơ bỏ học để kịp thời động viên, hỗ trợ. Điều quan trọng nhất là không để bất kỳ trẻ em nào bị bỏ lại phía sau trong hành trình tiếp cận giáo dục", thầy Quang nhấn mạnh.