Từ ngày giải phóng Thủ đô đến khát vọng giải phóng sức sáng tạo

Nhớ ngày về để hiểu sức mạnh của Thủ đô

Mỗi độ tháng Mười về, Hà Nội lại có cách rất riêng để nhắc chúng ta nhớ lịch sử: sắc cờ đỏ trên những con phố quen, giai điệu Tiến về Hà Nội vang lên, hay tấm ảnh đoàn quân chiến thắng giữa biển người chào đón. Những khoảnh khắc đã đi qua hơn bảy thập kỷ vẫn khiến lòng người hôm nay xúc động.

Ngày 10.10.1954, các đoàn quân tiến vào tiếp quản Thủ đô trong niềm hân hoan của nhân dân. Buổi chiều hôm ấy, lá cờ Tổ quốc tung bay trong lễ chào cờ tại Cột Cờ Hà Nội.

Đằng sau niềm vui chiến thắng là bao hy sinh, mất mát của những người đã chiến đấu cho độc lập, tự do. Nhưng đó cũng là thời khắc một thành phố bước vào cuộc hành trình mới: từ khát vọng được làm chủ vận mệnh đến trách nhiệm xây dựng cuộc sống hòa bình, ấm no, tốt đẹp.

Hà Nội hôm nay đang chuyển mình mạnh mẽ, song vẫn gìn giữ chiều sâu văn hóa và những giá trị lịch sử làm nên bản sắc Thủ đô. Ảnh: Trần Huấn

Hà Nội hôm nay đã đổi thay. Bên cạnh Hồ Gươm, mái ngói phố cổ, Văn Miếu - Quốc Tử Giám hay Hoàng Thành Thăng Long là những cây cầu, khu đô thị và dòng tàu điện của một thành phố hiện đại.

Chiều sâu Hà Nội không nằm ở sự đối lập giữa cũ và mới, mà ở khả năng để quá khứ trò chuyện với hiện tại, để truyền thống tiếp sức cho đổi mới.

Kỷ niệm Ngày Giải phóng Thủ đô, vì thế, không chỉ là nhắc lại một trang sử vẻ vang. Đây còn là dịp tự hỏi: chúng ta làm gì để giữ gìn vẻ đẹp Hà Nội trong ứng xử, trong không gian sống, trong cách trân trọng di sản và trong cơ hội phát triển dành cho mỗi người? Một thành phố có thể lớn lên bằng những công trình, nhưng chỉ thực sự đáng sống bằng văn hóa và con người.

Giải phóng sức sáng tạo, viết tiếp khát vọng Hà Nội

Nếu ngày 10.10.1954 đánh dấu bước ngoặt giải phóng Thủ đô, thì nhiệm vụ hôm nay, trong một hoàn cảnh hoàn toàn khác, là tháo gỡ những rào cản đang hạn chế sức sáng tạo. Hai thời đại không thể đồng nhất, nhưng có chung một mạch nguồn: niềm tin vào con người và khát vọng đưa Hà Nội tiến lên.

Hà Nội sở hữu tài sản đặc biệt: chiều sâu nghìn năm văn hiến cùng cộng đồng trí thức, nghệ sĩ, nhà khoa học, doanh nhân và người trẻ giàu khát vọng. Việc UNESCO ghi danh Hà Nội vào Mạng lưới các Thành phố sáng tạo trong lĩnh vực Thiết kế năm 2019 không chỉ là một danh hiệu, mà còn đặt ra trách nhiệm biến tiềm năng văn hóa thành năng lực sáng tạo thường xuyên.

Những lễ hội thiết kế, không gian nghệ thuật, dự án hồi sinh di sản hay sáng kiến cộng đồng chỉ thật sự có ý nghĩa khi nuôi dưỡng tài năng, tạo sinh kế và cải thiện đời sống nhân dân.

Hà Nội- nơi ký ức lịch sử hòa cùng nhịp sống hiện đại, tiếp nối những giá trị làm nên sức sống của Thủ đô. Ảnh: Trần Huấn

Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7.1.2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam khẳng định vị trí quan trọng của văn hóa và con người như nguồn lực, động lực phát triển. 

Với Hà Nội, điều đó đòi hỏi chuyển từ tổ chức hoạt động văn hóa sang kiến tạo hệ sinh thái văn hóa; từ bảo tồn khép kín sang phát huy giá trị di sản; từ khuyến khích sáng tạo bằng lời nói sang bảo đảm điều kiện để sáng tạo có thể thành công.

Trước hết là giải phóng sức sáng tạo bằng thể chế. Một ý tưởng nghệ thuật tốt không nên mỏi mòn trước thủ tục không cần thiết; một không gian sáng tạo không nên tự xoay xở trong thiếu ổn định; một doanh nghiệp công nghiệp văn hóa cần cơ hội tiếp cận mặt bằng, vốn, công nghệ và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ minh bạch.

Những định hướng của Luật Thủ đô cùng chính sách văn hóa cần được chuyển thành cơ hội có thật, có thể tiếp cận và đo lường.

Cùng với đó là giải phóng sức sáng tạo từ di sản. Di sản không phải thứ chỉ để ngắm nhìn sau tấm kính; di sản cần được sống trong giáo dục, thiết kế, điện ảnh, du lịch và cộng đồng. Một con phố cũ được gìn giữ có thể thành nơi gặp gỡ của ký ức và ý tưởng mới.

Một làng nghề kết nối với nhà thiết kế trẻ có thể tạo ra sản phẩm đến với thế giới. Một bảo tàng mở rộng trải nghiệm số có thể khiến lịch sử gần hơn với thế hệ sinh ra cùng điện thoại thông minh.

Và trên hết, phải giải phóng sức sáng tạo của từng người dân. Thành phố sáng tạo không chỉ có những tên tuổi lớn, mà còn có người thợ thủ công, cô giáo, sinh viên, nghệ sĩ độc lập, người kinh doanh nhỏ, hay một em bé lần đầu được học nghệ thuật.

Hà Nội cần thêm không gian công cộng giàu tính văn hóa, thêm cơ hội giáo dục nghệ thuật, môi trường thử nghiệm cho người trẻ và cơ chế lắng nghe sáng kiến từ cơ sở. Người dân phải là chủ thể, chứ không chỉ là khán giả của thành phố sáng tạo.

Sự phát triển ấy phải được đo bằng chất lượng sống: dòng sông sạch hơn, con phố dễ chịu hơn, không gian xanh được gìn giữ, ứng xử văn minh hơn và cơ hội tiếp cận văn hóa công bằng hơn. Đó là lúc “văn hiến - văn minh - hiện đại” hiện diện trong đời sống hằng ngày, thay vì chỉ dừng ở khẩu hiệu.

Ngày 10.10 năm nay, giữa nhịp sống Hà Nội, nghĩ về những đoàn quân năm xưa, chúng ta càng thấm thía: thế hệ đi trước đã trao cho hôm nay một Thủ đô hòa bình và niềm tin để xây dựng tương lai. Trách nhiệm của thế hệ hôm nay là làm cho niềm tin ấy lớn lên bằng trí tuệ, lòng nhân ái và sức sáng tạo.

Tri ân ngày giải phóng không chỉ là gìn giữ ký ức chiến thắng, mà còn là mở rộng những chân trời mới để Hà Nội xứng đáng là trái tim của cả nước, một Thủ đô đáng tự hào, đáng sống và đáng mơ ước.