Từ Nghị quyết 71-NQ/TW đến yêu cầu đổi mới toàn diện đào tạo nhân lực nghề

Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng kỷ nguyên đổi mới, sáng tạo, chuyển đổi mô hình tăng trưởng. (Ảnh: Chí Tưởng/TTXVN)

Để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu đột phá chiến lược theo tinh thần Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, giáo dục nghề nghiệp đang đẩy mạnh liên kết chiến lược giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp.

Trọng tâm chuyển hướng từ hoàn thiện chính sách đến đổi mới chương trình đào tạo, hiện đại hóa hạ tầng số và ứng dụng công nghệ thực tiễn.

Thúc đẩy liên kết sâu rộng giữa "Ba nhà"

Nghị quyết số 71-NQ/TW nhấn mạnh việc hoàn thiện thể chế, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và xây dựng hạ tầng hiện đại là những giải pháp then chốt.

Trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp, bà Lê Thị Hằng, Phó Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Bộ Giáo dục và Đào tạo) nhận định, yêu cầu từ Nghị quyết 71 đặt ra nhiệm vụ cấp bách về đổi mới phương thức quản lý, trao quyền tự chủ mạnh mẽ hơn cho các cơ sở đào tạo, đồng thời mở đường để doanh nghiệp tham gia sâu vào toàn bộ chuỗi giá trị đào tạo nhân lực.

Từ thực tiễn triển khai, bà Lê Thị Hằng cho rằng, năm 2025, hoạt động hợp tác giữa các cơ sở giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp tiếp tục được mở rộng.

Trên 85% cơ sở giáo dục nghề nghiệp chủ động hợp tác với hơn 7.200 doanh nghiệp; hơn 310.000 lượt người học được tham gia thực tập thực tế, với tỷ lệ có việc làm ngay sau tốt nghiệp đạt trên 85%.

Theo bà Lê Thị Hằng, những kết quả này cho thấy sự tham gia ngày càng rõ nét của doanh nghiệp vào hoạt động đào tạo. Thay vì chỉ tiếp nhận học sinh, sinh viên thực tập hoặc tuyển dụng sau tốt nghiệp, doanh nghiệp từng bước tham gia xây dựng chương trình, tổ chức giảng dạy, đánh giá chất lượng và xác định những kỹ năng cần thiết đối với người lao động.

Mối quan hệ hợp tác cũng được mở rộng sang nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao khoa học, công nghệ, phục vụ yêu cầu chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Để thúc đẩy quá trình này, việc hoàn thiện hành lang pháp lý và đổi mới phương thức quản lý nhà nước có ý nghĩa quan trọng. Bà Lê Thị Hằng đề cập đến yêu cầu phát huy quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trong mở ngành, tuyển sinh và tổ chức đào tạo phù hợp với đặc thù từng lĩnh vực.

Cùng với đó, phương thức quản lý cần chuyển dần từ tiền kiểm sang hậu kiểm, tăng cường ứng dụng dữ liệu và công nghệ số trong giám sát, đánh giá chất lượng. Đặc biệt, đối với những ngành nghề đòi hỏi trình độ công nghệ cao, sự đồng hành của doanh nghiệp là điều kiện quan trọng để các cơ sở đào tạo tiếp cận thiết bị, quy trình sản xuất và yêu cầu kỹ thuật mới.

Hướng tới tầm nhìn đến năm 2045, bà Lê Thị Hằng nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ hợp tác đào tạo truyền thống sang phối hợp trong quản trị, ứng dụng và phát triển công nghệ mới.

Trong mối liên kết này, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, nhà trường tổ chức đào tạo và phát triển năng lực người học, còn doanh nghiệp tham gia cung cấp nguồn lực, công nghệ và phản hồi từ thị trường lao động.

Sự phối hợp chặt chẽ giữa ba nhà sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp, hướng tới chuẩn kỹ năng quốc tế và đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong giai đoạn mới.

Đưa công nghệ và nhu cầu doanh nghiệp vào đào tạo

Từ góc độ cơ sở đào tạo, Nhà giáo Ưu tú, Tiến sỹ Phạm Xuân Khánh, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội nhấn mạnh, sự đồng hành của doanh nghiệp có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng và khả năng phát triển bền vững của giáo dục nghề nghiệp. Khi tham gia trực tiếp vào quá trình đào tạo, doanh nghiệp giúp nhà trường cập nhật công nghệ, nâng cao năng lực thực hành cho người học và rút ngắn khoảng cách giữa chương trình giảng dạy với yêu cầu tuyển dụng.

Theo Tiến sĩ Phạm Xuân Khánh, Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội, hiện Nhà trường đã hợp tác với hơn 400 doanh nghiệp và các hiệp hội. Thông qua những chương trình liên kết, học sinh, sinh viên có cơ hội thực hành trên máy móc, thiết bị hiện đại, tiếp cận môi trường sản xuất và tham gia các mô hình đào tạo gắn với nhu cầu tuyển dụng.

Trong đó, mô hình đào tạo không thu học phí, người học được doanh nghiệp trả lương trong quá trình học và có cơ hội việc làm sau tốt nghiệp là một hướng hợp tác đang được nhà trường triển khai. Sự hợp tác còn tạo điều kiện để đội ngũ nhà giáo tiếp cận thực tiễn sản xuất, cập nhật kỹ thuật và nâng cao trình độ chuyên môn.

Nhà trường đồng thời tham gia các hội chợ công nghệ, cuộc thi đổi mới sáng tạo, thúc đẩy ứng dụng và thương mại hóa những sản phẩm nghiên cứu có tiềm năng.

Một trong những kết quả được Nhà giáo Ưu tú, Tiến sĩ Phạm Xuân Khánh đề cập là dự án hợp tác với doanh nghiệp có kinh phí 24 tỷ đồng để đào tạo và tiếp nhận 100 sinh viên.

Nhà trường cũng phối hợp với các tập đoàn công nghệ của Mỹ trong việc thành lập Trung tâm đào tạo bán dẫn tại Hà Nội.

Những mô hình này cho thấy khả năng huy động nguồn lực xã hội vào đào tạo, đặc biệt ở các ngành nghề có yêu cầu cao về cơ sở vật chất và thiết bị thực hành.

Tuy nhiên, theo Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội, việc mở rộng liên kết vẫn gặp nhiều khó khăn. Phần lớn doanh nghiệp Việt Nam có quy mô vừa và nhỏ, nguồn lực tài chính hạn chế nên chưa có điều kiện đầu tư dài hạn cho giáo dục nghề nghiệp.

Bên cạnh đó, các quy định liên quan đến tiếp nhận vốn đầu tư, thiết bị và tài sản do doanh nghiệp hỗ trợ còn những vướng mắc cần tháo gỡ.

Từ thực tiễn này, Nhà giáo Ưu tú, Tiến sĩ Phạm Xuân Khánh kiến nghị Nhà nước tiếp tục hoàn thiện cơ chế hợp tác giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp, tạo điều kiện thuận lợi cho việc huy động, sử dụng nguồn lực xã hội, đồng thời có chính sách hỗ trợ kinh phí đào tạo đối với các ngành công nghệ cao và ngành nghề mới.

Đào tạo gắn kết với doanh nghiệp là con đường ngắn để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tăng sức hút tuyển sinh và góp phần bảo đảm an sinh xã hội.

Cùng hướng tới nâng cao chất lượng đào tạo thông qua ứng dụng công nghệ và gắn kết với doanh nghiệp, Trường Trung cấp nghề Giao thông công chính Hà Nội tập trung đổi mới hoạt động giảng dạy, phát triển học liệu số và đưa các yêu cầu kỹ thuật thực tế vào chương trình học.

Hiệu trưởng Trường Trung cấp nghề Giao thông công chính Hà Nội Trần Việt Hùng cho biết, quán triệt thực hiện Nghị quyết 71, Nhà trường đã chủ động xây dựng bộ học liệu số cho các nghề đào tạo, tạo điều kiện để học sinh chuẩn bị bài, tự học và củng cố kiến thức trong quá trình thực hành.

Song song với đó, đội ngũ giáo viên được bồi dưỡng năng lực số, tiếp cận các công cụ trí tuệ nhân tạo để phục vụ hoạt động chuyên môn.

Việc ứng dụng công nghệ được triển khai cả trong quản trị và giảng dạy, gắn với cải cách thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng phục vụ người học. Nhà trường cũng phát triển các sáng kiến, thiết bị và mô hình thực hành như: Ôtô điện, hệ thống lái trợ lực điện, sa bàn kỹ thuật số, góp phần đưa những công nghệ đang được ứng dụng trong thực tế vào môi trường đào tạo.

Theo Hiệu trưởng Trần Việt Hùng, đổi mới thiết bị và học liệu cần đi đôi với cập nhật chương trình, bồi dưỡng nhà giáo và tổ chức thực hành sát với môi trường sản xuất.

Trong quá trình này, doanh nghiệp giữ vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin về công nghệ, yêu cầu kỹ thuật và những kỹ năng mà người lao động cần đáp ứng. Thông qua hợp tác với doanh nghiệp trong xây dựng chương trình, giáo trình, tiếp nhận học sinh thực tập và kết nối việc làm, Hiệu trưởng Trần Việt Hùng nhấn mạnh, thời gian tới, Nhà trường sẽ từng bước điều chỉnh nội dung đào tạo theo nhu cầu thị trường.

Hướng hợp tác tiếp theo là tăng chiều sâu chuyên môn, đưa kinh nghiệm sản xuất của doanh nghiệp vào bài học và đánh giá năng lực người học thông qua khả năng thực hiện công việc thực tế.

Việc thực thi hiệu quả Nghị quyết 71-NQ/TW trong giáo dục nghề nghiệp đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ và quyết liệt. Khi thể chế được tháo gỡ, doanh nghiệp chủ động đồng hành và nhà trường linh hoạt đổi mới, nguồn nhân lực Việt Nam sẽ nhanh chóng nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng hoàn hảo yêu cầu của kỷ nguyên số và phát triển bền vững./.