Từ Nghị quyết Đại hội XIII đến bước chuyển mới của văn hóa Việt Nam

Trong bức tranh tổng thể về tăng trưởng kinh tế, ổn định chính trị, bảo đảm an sinh xã hội và mở rộng hội nhập quốc tế, lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch vừa là “nền tảng tinh thần”, vừa là “nguồn lực nội sinh, động lực phát triển” đã có những bước tiến dài, khẳng định rõ hơn vị trí, vai trò của ngành trong chiến lược phát triển quốc gia.

Nhìn lại chặng đường triển khai Nghị quyết Đại hội XIII, đặc biệt trong các lĩnh vực do Bộ VHTTDL quản lý, không chỉ nhằm tổng kết những thành tựu đã đạt được, mà quan trọng hơn là nhận diện những chuyển biến về tư duy, cách tiếp cận và phương thức phát triển, từ đó chuẩn bị tâm thế, nguồn lực cho giai đoạn mới, khi đất nước bước vào thời kỳ phát triển mạnh mẽ hơn sau Đại hội XIV.

Công nghiệp văn hóa trở thành điểm sáng mới. Ảnh: L.YẾN

Nhiệm kỳ đặc biệt

Nhìn lại gần 5 năm triển khai Nghị quyết Đại hội XIII, có thể thấy rất rõ đây không phải là một nhiệm kỳ “bình thường”. Đất nước vận động trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, phức tạp và khó lường, với những tác động sâu rộng của đại dịch Covid-19, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, đứt gãy chuỗi cung ứng, xung đột khu vực, khủng hoảng năng lượng, lương thực, tài chính, cùng làn sóng chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế tri thức diễn ra mạnh mẽ.

Trong bối cảnh đó, Đại hội XIII đã xác lập một cách tiếp cận mang tính bản lề, hướng tới việc hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước đến năm 2030, tầm nhìn 2045, đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao. Văn hóa, con người, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, hội nhập quốc tế được đặt vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển, không còn là những yếu tố bổ trợ, mà trở thành những trụ cột tạo nên sức bật mới của đất nước.

Quan điểm coi văn hóa là “nền tảng tinh thần vững chắc, là sức mạnh nội sinh, động lực phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc” đã được cụ thể hóa bằng hệ thống chiến lược, chương trình, đề án và nghị quyết chuyên đề. Trên nền tảng đó, dù trải qua nhiều giai đoạn khó khăn, bức tranh tổng thể của nhiệm kỳ vẫn cho thấy những gam màu chủ đạo là ổn định, phục hồi và bứt phá.

Song song với đó, công cuộc phòng, chống tham nhũng, tiêu cực được triển khai quyết liệt, không có vùng cấm, không có ngoại lệ, góp phần củng cố niềm tin xã hội. Trên trường quốc tế, thế và lực của đất nước được nâng lên rõ rệt thông qua đối ngoại đa phương, song phương, ngoại giao Đảng, ngoại giao Nhà nước và ngoại giao nhân dân, tạo nên một “thế trận đối ngoại” linh hoạt, chủ động.

Trong dòng chảy chung ấy, văn hóa, thể thao và du lịch ngày càng được phát huy như những “cầu nối mềm”, góp phần lan tỏa hình ảnh một Việt Nam hòa bình, thân thiện, sáng tạo và giàu bản sắc. Việc duy trì các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể dục thể thao và du lịch trong bối cảnh đại dịch và giai đoạn phục hồi không chỉ là nỗ lực giữ nhịp cho ngành, mà còn góp phần giữ vững tinh thần xã hội, củng cố sự gắn kết cộng đồng.

Khi nền kinh tế phục hồi và tăng tốc, vai trò của văn hóa, thể thao và du lịch được đặt vào một vị thế mới. đó không chỉ là lĩnh vực xã hội, mà còn là các ngành kinh tế dịch vụ và sáng tạo, là không gian để phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế số, kinh tế du lịch. Những chuyển động đó cho thấy một bước tiến quan trọng về tư duy phát triển, từ coi văn hóa là “phần mềm” đi sau, sang coi văn hóa, thể thao và du lịch là một trong những động lực của tăng trưởng bền vững.

Văn hóa - Thể thao - Du lịch: Những gam màu sáng trong bức tranh phát triển đất nước

Nếu coi nhiệm kỳ Đại hội XIII là một cuộc “thử lửa” đối với mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, thì văn hóa, thể thao và du lịch là những lĩnh vực chịu tác động sớm và mạnh, nhưng cũng là những lĩnh vực phục hồi nhanh, tạo nhiều cảm hứng cho xã hội.

Trước hết, phải nhắc tới lĩnh vực văn hóa và gia đình. Từ tinh thần “văn hóa phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội”, những năm qua, công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế văn hóa được đẩy mạnh theo hướng toàn diện, hiện đại và hội nhập. Các chương trình, chiến lược về xây dựng môi trường văn hóa, gia đình Việt Nam, bảo tồn và phát huy di sản được triển khai sâu rộng hơn, có địa chỉ rõ ràng hơn. Điều đáng mừng là tư duy về phát triển văn hóa đã có bước chuyển căn bản, không chỉ coi văn hóa là hoạt động thuần túy mang tính phục vụ, mà từng bước nhìn nhận văn hóa như một nguồn lực nội sinh, một loại “vốn xã hội” đặc biệt, cần được đầu tư, chăm lo và nuôi dưỡng lâu dài.

Công tác bảo tồn và phát huy di sản văn hóa có nhiều bước tiến quan trọng. Nhiều di sản vật thể và phi vật thể tiếp tục được UNESCO ghi danh và cộng đồng quốc tế đánh giá cao; nhiều di tích quốc gia đặc biệt, bảo tàng, không gian văn hóa truyền thống được trùng tu, tôn tạo theo hướng gắn bảo tồn với phát triển bền vững. Điều quý nhất là di sản không bị “đóng khung” trong tủ kính, mà ngày càng được đưa vào đời sống, gắn với giáo dục, du lịch, sáng tạo, với kinh tế ban đêm, với câu chuyện xây dựng thương hiệu địa phương. Cùng với đó, môi trường văn hóa, gia đình văn hóa, đời sống văn hóa cơ sở tiếp tục được củng cố, góp phần tạo nên nền tảng tinh thần lành mạnh, bền vững cho xã hội.

Trong lĩnh vực thể thao, phong trào “Toàn dân rèn luyện thân thể theo gương Bác Hồ vĩ đại” tiếp tục lan tỏa, gắn với sự thay đổi nhận thức về vai trò của sức khỏe trong đời sống xã hội. Thể thao học đường, thể thao cộng đồng được chú trọng, tạo nền tảng nâng cao tầm vóc, thể lực người Việt. Ở thể thao thành tích cao, những tấm huy chương tại các đấu trường khu vực và quốc tế phản ánh hiệu quả của chiến lược đầu tư trọng điểm, bài bản, cùng sự quan tâm ngày càng lớn tới khoa học, y sinh và dinh dưỡng thể thao.

Du lịch ghi dấu một hành trình đặc biệt, từ đóng băng do đại dịch đến phục hồi mạnh mẽ và vươn lên. Không chỉ tăng trưởng về lượng khách và doanh thu, du lịch Việt Nam còn có bước tiến về chất lượng sản phẩm, trải nghiệm và tư duy phát triển bền vững. Các loại hình du lịch đa dạng, dựa trên nền tảng văn hóa và tài nguyên bản địa, ngày càng được chú trọng, gắn với bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống cộng đồng.

Cùng với đó, công nghiệp văn hóa và chuyển đổi số trở thành điểm sáng mới. Điện ảnh, âm nhạc, nghệ thuật biểu diễn, truyền thông số, thiết kế, game… từng bước hình thành các chuỗi giá trị, tạo việc làm và đóng góp ngày càng rõ nét cho nền kinh tế. Việc số hóa di sản, phát triển các nền tảng văn hóa số, ứng dụng công nghệ trong quản lý và tổ chức sự kiện mở ra những không gian tiếp cận mới cho công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Một dấu ấn xuyên suốt là sự tham gia ngày càng mạnh mẽ của doanh nghiệp và xã hội. Văn hóa, thể thao và du lịch không còn bị nhìn nhận như gánh nặng ngân sách, mà trở thành lĩnh vực hợp tác công - tư đầy tiềm năng.

Khát vọng bứt phá trong giai đoạn mới

Tổng kết nhiệm kỳ Đại hội XIII cho thấy một thành quả quan trọng đó là sự trưởng thành về tư duy phát triển đối với văn hóa, thể thao và du lịch. Những lĩnh vực này không còn đứng bên lề, mà đã được xác lập vị trí ngày càng rõ trong chiến lược phát triển quốc gia, gắn chặt với con người, kinh tế và hội nhập.

Dù vậy, phía trước vẫn còn nhiều bài toán cần tiếp tục giải quyết đó là hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn về nguồn lực, nâng cao năng lực quản trị, phát triển nhân lực chất lượng cao, hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, giữa hội nhập và giữ gìn bản sắc. Chính những thách thức ấy đòi hỏi sự đổi mới tư duy mạnh mẽ hơn, đặt người dân, nghệ sĩ, vận động viên, doanh nghiệp và du khách vào trung tâm của mọi chính sách.

Bước vào giai đoạn sau Đại hội XIV, trong bối cảnh chuyển đổi số, kinh tế sáng tạo và cạnh tranh văn hóa toàn cầu ngày càng gay gắt, văn hóa, thể thao và du lịch càng có cơ hội khẳng định vai trò như một nguồn lực nội sinh, một sức mạnh mềm quan trọng của đất nước. Kiên trì phát triển văn hóa ngang tầm với kinh tế, chính trị; đưa công nghiệp văn hóa và du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn; phát triển thể thao toàn diện, hài hòa giữa phong trào và thành tích cao chính là con đường đã được thực tiễn nhiệm kỳ qua kiểm chứng.

Tổng kết Nghị quyết Đại hội XIII không chỉ để nhìn lại, mà còn để chuẩn bị cho hành trình phía trước. Khi văn hóa thực sự soi đường cho quốc dân đi, khi thể thao trở thành thói quen của mỗi người dân, khi du lịch và công nghiệp văn hóa trở thành động lực tăng trưởng mới, thì những tư tưởng lớn của Đại hội XIII sẽ được hiện thực hóa sinh động trong đời sống. Đó cũng là nền tảng để văn hóa, con người, sáng tạo và khát vọng tiếp tục trở thành nguồn lực quyết định cho sự phát triển phồn vinh, hạnh phúc của đất nước trong giai đoạn mới.

PGS.TS BÙI HOÀI SƠN