Từ nguồn lực văn hóa đến sức mạnh quốc gia

Trước những tác động sâu rộng của chuyển đổi số, hội thảo góp phần cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 28/2026/QH16 của Quốc hội, hướng tới mục tiêu đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh, động lực phát triển và sức mạnh mềm quốc gia.

Hội thảo “Phát triển công nghiệp văn hóa trong kỷ nguyên số” quy tụ các nhà quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp cùng bàn giải pháp phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam

Công nghiệp văn hóa đứng trước cơ hội bứt phá

Chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc cách thức sáng tạo, sản xuất và lan tỏa các sản phẩm văn hóa trên toàn cầu. Trong dòng chảy ấy, văn hóa ngày càng được nhìn nhận như một nguồn lực phát triển quan trọng, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy tăng trưởng và gia tăng vị thế quốc gia. Với Việt Nam, đây cũng là thời điểm để công nghiệp văn hóa bứt phá, từng bước chuyển hóa tiềm năng và bản sắc văn hóa thành động lực phát triển trong giai đoạn mới.

Tinh thần ấy được khẳng định trong Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7.1.2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Nghị quyết xác định: “Phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước”. Đây là bước tiến mới trong tư duy phát triển khi văn hóa được đặt ở vị trí vừa là mục tiêu, vừa là động lực của quá trình phát triển đất nước.

Đáng chú ý, Nghị quyết số 80 định hướng phát triển có trọng tâm đối với các ngành công nghiệp văn hóa như điện ảnh, âm nhạc, mỹ thuật, du lịch văn hóa, thiết kế, thời trang, thủ công truyền thống, trò chơi điện tử, ẩm thực và phần mềm - nội dung số. Nghị quyết cũng nhấn mạnh yêu cầu nghiên cứu, thí điểm các mô hình ứng dụng công nghệ cao trong toàn bộ chuỗi giá trị, từ sáng tạo, sản xuất, phân phối, tiêu dùng đến bảo vệ bản quyền.

Tinh thần đó tiếp tục được cụ thể hóa qua Nghị quyết số 28/2026/QH16 của Quốc hội, Nghị quyết số 30/NQ-CP của Chính phủ cùng các chương trình, kế hoạch triển khai của Bộ VHTTDL. Hệ thống chính sách đang từng bước được hoàn thiện, tạo nền tảng để văn hóa trở thành nguồn lực phát triển thực chất.

Trong bối cảnh ấy, Hội thảo khoa học Phát triển công nghiệp văn hóa trong kỷ nguyên số là dịp để các nhà quản lý, chuyên gia, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và cộng đồng sáng tạo cùng trao đổi, tìm lời giải cho những vấn đề đặt ra đối với công nghiệp văn hóa Việt Nam.

Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam xác định tập trung phát triển có trọng tâm, trọng điểm một số lĩnh vực công nghiệp văn hóa như: Điện ảnh, âm nhạc, du lịch văn hóa... Trong ảnh: Nhóm xẩm Hà Thành biểu diễn phục vụ du khách. Ảnh: H.T

Thực tiễn cho thấy, công nghiệp văn hóa Việt Nam đang nắm giữ nhiều lợi thế để bứt phá. Kho tàng di sản phong phú, hệ giá trị văn hóa đa dạng, lực lượng sáng tạo trẻ và nhu cầu hưởng thụ văn hóa ngày càng lớn tạo nên dư địa phát triển rộng mở. Trong khi đó, sự phát triển của các nền tảng số, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và công nghệ thực tế ảo đang làm thay đổi cách thức sáng tạo, sản xuất và lan tỏa sản phẩm văn hóa. Nhờ vậy, các tác phẩm điện ảnh, âm nhạc hay nội dung số của Việt Nam có cơ hội tiếp cận công chúng toàn cầu nhanh hơn bao giờ hết.

Dù dư địa phát triển rất lớn, công nghiệp văn hóa Việt Nam vẫn đứng trước nhiều nút thắt. Thể chế, nguồn vốn, hạ tầng số, thị trường bản quyền và khả năng đưa sản phẩm sáng tạo ra thị trường vẫn là những bài toán chưa dễ giải. Bên cạnh đó, sự thiếu kết nối giữa đào tạo, nghiên cứu, doanh nghiệp và nhu cầu thực tiễn khiến nhiều nguồn lực văn hóa chưa phát huy hết giá trị, chưa tạo được sức bật tương xứng cho tăng trưởng.

Những vấn đề đặt ra từ thực tiễn phát triển công nghiệp văn hóa sẽ là trọng tâm của các tham luận và phiên thảo luận tại hội thảo. Từ hoàn thiện thể chế, phát triển nguồn nhân lực, ứng dụng công nghệ mới đến xây dựng môi trường sáng tạo thuận lợi, các nội dung trao đổi đều hướng tới mục tiêu khai mở dư địa phát triển cho công nghiệp văn hóa Việt Nam trong thời đại số.

Với sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học và cộng đồng sáng tạo, hai phiên chuyên đề “Khai thông nguồn lực để phát triển công nghiệp văn hóa” và “Bứt phá phát triển công nghiệp văn hóa trong kỷ nguyên số” sẽ tập trung vào những nút thắt và dư địa phát triển của công nghiệp văn hóa Việt Nam. Từ các góc tiếp cận khác nhau, các diễn giả sẽ cùng trao đổi những giải pháp nhằm biến tiềm năng văn hóa thành nguồn lực phát triển và sức cạnh tranh của quốc gia.

Mô hình biểu diễn âm nhạc kết hợp du lịch trải nghiệm như Mây Lang Thang (TP Đà Lạt) cho thấy tiềm năng phát triển các sản phẩm công nghiệp văn hóa dựa trên sáng tạo và bản sắc địa phương

Kiến tạo hệ sinh thái sáng tạo trong môi trường số

Nếu nguồn lực là điều kiện để công nghiệp văn hóa phát triển, thì một hệ sinh thái sáng tạo đồng bộ chính là nền tảng để các ý tưởng, sản phẩm và tài năng có thể đi xa hơn trong môi trường số.

Từ thực tiễn phát triển ở Việt Nam, nhiều ý kiến tại hội thảo sẽ tập trung vào yêu cầu đổi mới tư duy phát triển. Văn hóa cần được nhìn nhận như một ngành kinh tế sáng tạo giàu tiềm năng, nơi các giá trị văn hóa có thể được chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ và năng lực cạnh tranh, qua đó đóng góp cho tăng trưởng và gia tăng sức mạnh mềm quốc gia.

Đối với điện ảnh - một trong những lĩnh vực được xác định là mũi nhọn của công nghiệp văn hóa theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW - trọng tâm thảo luận sẽ là bài toán xây dựng hệ sinh thái phát triển đồng bộ. Mục tiêu đặt ra không dừng ở việc gia tăng số lượng tác phẩm hay mở rộng thị trường khán giả, mà hướng tới hình thành một ngành công nghiệp điện ảnh hiện đại, có năng lực cạnh tranh và khả năng hội nhập quốc tế.

Các vấn đề như hoàn thiện thể chế, xây dựng chính sách ưu đãi đầu tư cho sản xuất phim, phát triển quỹ hỗ trợ điện ảnh, mở rộng hợp tác quốc tế, thúc đẩy các dự án sản xuất xuyên biên giới hay áp dụng cơ chế hoàn tiền sản xuất theo thông lệ quốc tế sẽ là những nội dung thu hút nhiều trao đổi. Cùng với đó là yêu cầu đầu tư hạ tầng trường quay, trung tâm hậu kỳ, cơ sở dữ liệu số về tài nguyên văn hóa; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực sáng tạo và tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong môi trường số.

Ở phạm vi rộng hơn, hội thảo cũng mở ra những thảo luận về yêu cầu hoàn thiện thể chế phát triển công nghiệp văn hóa trong thời đại số. Khi trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các nền tảng số đang tái định hình chuỗi giá trị sáng tạo toàn cầu, phát triển công nghiệp văn hóa không thể chỉ dừng ở việc hỗ trợ các hoạt động văn hóa riêng lẻ mà cần hướng tới kiến tạo một hệ sinh thái sáng tạo đồng bộ trong cả không gian thực và môi trường số.

Trong tiến trình đó, cơ chế tài chính cho sáng tạo, chính sách ưu đãi đầu tư, quản trị dữ liệu văn hóa, phát triển hạ tầng số, bảo vệ bản quyền và nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm văn hóa Việt Nam được xem là những trụ cột quan trọng. Cùng với đó là yêu cầu giữ gìn bản sắc, xây dựng “chủ quyền văn hóa số” và đưa các sản phẩm văn hóa Việt Nam tham gia sâu hơn vào thị trường quốc tế, qua đó đặt ra những đòi hỏi mới đối với tư duy quản trị và chiến lược phát triển.

Đoàn tàu “5 cửa ô” là một trong những mô hình khai thác giá trị văn hóa, lịch sử để hình thành sản phẩm trải nghiệm sáng tạo, góp phần mở rộng không gian phát triển công nghiệp văn hóa tại Hà Nội

Khơi thông nguồn lực để văn hóa trở thành sức mạnh mềm quốc gia

Hơn 40 tham luận gửi tới hội thảo cho thấy phạm vi nghiên cứu rộng và những cách tiếp cận đa dạng về công nghiệp văn hóa trong thời đại số, từ điện ảnh, âm nhạc, bảo tàng, di sản, nội dung số đến du lịch văn hóa, đào tạo nguồn nhân lực và xây dựng hệ sinh thái sáng tạo.

Nhiều vấn đề đáng chú ý được đặt ra như phát triển mô hình liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp trong đào tạo nhân lực công nghiệp văn hóa; xây dựng thư viện số dùng chung; thúc đẩy chuyển đổi số trong bảo tàng; khai thác tài nguyên văn hóa để hình thành các sản phẩm sáng tạo; hay tham khảo kinh nghiệm hoàn thiện thể chế phát triển công nghiệp văn hóa của các quốc gia châu Á.

Từ các chủ đề được thảo luận có thể thấy, phát triển công nghiệp văn hóa không còn là nhiệm vụ riêng của ngành văn hóa. Đây là lĩnh vực đòi hỏi sự tham gia của nhiều chủ thể, từ giáo dục, khoa học công nghệ, doanh nghiệp, truyền thông đến du lịch và các ngành kinh tế sáng tạo.

Khi chuyển đổi số đang tái định hình mạnh mẽ đời sống kinh tế - xã hội, công nghiệp văn hóa Việt Nam đứng trước cơ hội lớn để bứt phá. Tuy nhiên, để chuyển hóa tiềm năng thành giá trị thực, bên cạnh việc hoàn thiện chính sách, cần xây dựng một hệ sinh thái sáng tạo đồng bộ với sự tham gia của Nhà nước, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và cộng đồng sáng tạo.

Từ tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW đến những vấn đề đặt ra từ thực tiễn phát triển, hội thảo “Phát triển công nghiệp văn hóa trong kỷ nguyên số” cho thấy yêu cầu ngày càng rõ ràng: Văn hóa cần được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển đất nước. Khi các nguồn lực được khơi thông, thể chế tiếp tục hoàn thiện và môi trường sáng tạo được mở rộng, công nghiệp văn hóa sẽ có thêm điều kiện để chuyển hóa các giá trị văn hóa thành sức cạnh tranh, góp phần bồi đắp sức mạnh mềm và nâng cao vị thế Việt Nam trên trường quốc tế.