Từ những cú chuyển khoản vô thức đến 'lá chắn' cảnh báo sớm

Ảnh minh họa. (Ảnh: Vietnam+)

Hơn 28.000 người trở thành nạn nhân trong đường dây lừa đảo “núp bóng” tâm linh online vừa bị Công an tỉnh Thái Nguyên triệt phá là lời cảnh báo rõ nét về sự biến đổi của tội phạm tài chính trên không gian số.

Khi nạn nhân tự nguyện chuyển tiền vì bị thao túng tâm lý, các ngân hàng cũng phải thay đổi cách bảo vệ khách hàng, từ ngăn chặn rủi ro sau giao dịch sang cảnh báo ngay trước khi giao dịch được thực hiện.

Lừa đảo ngày càng tinh vi

Mới đây, Công an tỉnh Thái Nguyên đã triệt phá một đường dây lừa đảo “núp bóng” hoạt động tâm linh trên không gian mạng với hơn 28.000 nạn nhân.

Theo cơ quan công an, các đối tượng lợi dụng niềm tin vào yếu tố tâm linh để từng bước thao túng tâm lý, dẫn dụ người dân chuyển tiền làm lễ, mua vật phẩm phong thủy hoặc thực hiện các nghi thức “giải hạn” trực tuyến nhằm chiếm đoạt tài sản.

Một nạn nhân cho biết mọi chuyện bắt đầu từ việc xem livestream bói toán trên mạng xã hội. Từ những lời phán về “căn âm,” “đại hạn” và các thông tin cá nhân được đối tượng khai thác, chị dần tin tưởng và liên tiếp chuyển tiền theo yêu cầu. Số tiền ban đầu chỉ vài triệu đồng nhưng nhanh chóng tăng lên hàng chục triệu đồng trước khi nạn nhân nhận ra mình bị lừa.

Theo các chuyên gia, đây là xu hướng lừa đảo ngày càng phổ biến khi tội phạm không cần chiếm quyền tài khoản ngân hàng hay đánh cắp thông tin đăng nhập mà tập trung thao túng tâm lý.

Đánh vào nỗi sợ hãi, sự bất an hoặc lòng tham, các đối tượng khiến nạn nhân tự nguyện thực hiện giao dịch. Chính vì vậy, dù các ngân hàng đã áp dụng nhiều biện pháp như mã OTP hay xác thực sinh trắc học, rủi ro vẫn có thể xảy ra nếu người dùng bị dẫn dắt đưa ra quyết định trong trạng thái hoang mang.

Thực tế này đặt ra yêu cầu mới cho các tổ chức tài chính, không chỉ bảo vệ hệ thống trước các cuộc tấn công mạng mà còn phải hỗ trợ khách hàng nhận diện rủi ro ngay trước thời điểm tiền được chuyển đi.

Thêm “điểm dừng” trước khi chuyển tiền

Trước sự thay đổi của các phương thức lừa đảo, nhiều ngân hàng đang đầu tư mạnh hơn vào các công cụ cảnh báo sớm. Mục tiêu không phải thay khách hàng đưa ra quyết định, mà tạo thêm một “điểm dừng” để người dùng có thời gian kiểm tra lại thông tin người nhận và cân nhắc trước khi hoàn tất giao dịch.

Đơn cử tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Sài Gòn-Hà Nội (SHB), tính năng “Cảnh báo tài khoản nhận tiền có dấu hiệu nghi ngờ gian lận, lừa đảo” đã chính thức được triển khai trên các kênh giao dịch điện tử.

Khi khách hàng nhập thông tin tài khoản nhận tiền để thực hiện chuyển khoản, hệ thống sẽ tự động kiểm tra, đối chiếu với danh sách cảnh báo từ Bộ Công an, các cơ quan nhà nước và các tổ chức liên quan. Nếu phát hiện tài khoản có dấu hiệu nghi ngờ, cảnh báo sẽ được hiển thị ngay trên màn hình giao dịch.

Tính năng trên hỗ trợ cả khách hàng cá nhân và doanh nghiệp nhận diện sớm các giao dịch tiềm ẩn rủi ro, đặc biệt khi chuyển tiền tới tài khoản lạ hoặc cần xác minh thêm thông tin. Hệ thống không tự động chặn giao dịch mà cung cấp thêm dữ liệu để khách hàng cân nhắc trước khi quyết định chuyển tiền.

Không chỉ SHB, nhiều tổ chức tài chính cũng đang tăng cường các lớp bảo vệ nhằm ứng phó với sự thay đổi của tội phạm công nghệ cao.

Khi các vụ lừa đảo ngày càng khai thác yếu tố tâm lý thay vì chỉ nhắm vào lỗ hổng công nghệ, việc bảo vệ khách hàng đòi hỏi sự kết hợp giữa cảnh báo sớm, xác thực an toàn và nâng cao nhận thức người dùng.

Ông Lương Công Thành, Giám đốc Khối Công nghệ thông tin Ngân hàng Thương mại TNHH MTV Kỷ Nguyên Thịnh Vượng (GPBank), khuyến nghị khi phát hiện dấu hiệu bất thường, người dân cần liên hệ ngay với ngân hàng thông qua tổng đài hoặc chi nhánh để được hỗ trợ, đồng thời tuyệt đối không chia sẻ thông tin bảo mật, dữ liệu sinh trắc học hay mã xác thực cho bất kỳ ai.Không chỉ các ngân hàng thương mại, cơ quan quản lý cũng đang tăng cường hoàn thiện "hàng rào" bảo vệ hoạt động thanh toán số.

Theo ông Hoàng Minh Tiến, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin (Ngân hàng Nhà nước), trước tình trạng tội phạm công nghệ cao lợi dụng các lỗ hổng bảo mật trên thiết bị người dùng và công nghệ sinh trắc học để thực hiện hành vi gian lận, cuối năm 2025, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Thông tư số 77/2025/TT-NHNN sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 50/2024/TT-NHNN quy định về an toàn, bảo mật cho việc cung cấp dịch vụ trực tuyến trong ngành ngân hàng.

Các tổ chức tín dụng phải nâng cấp giải pháp xác thực sinh trắc học, đáp ứng yêu cầu phát hiện hành vi giả mạo bằng hình ảnh, video hay mặt nạ 3D, đồng thời định kỳ kiểm thử hệ thống bằng các kịch bản tấn công Deepfake nhằm nâng cao khả năng phòng vệ.

Hiệu quả của việc kết hợp giữa công nghệ, dữ liệu và cơ chế cảnh báo bước đầu đã được ghi nhận.

Tính đến ngày 29/6, Hệ thống giám sát và phòng ngừa rủi ro trong thanh toán (SIMO) của Ngân hàng Nhà nước đã phát đi hơn 4,6 triệu cảnh báo nguy cơ lừa đảo tới khách hàng, giúp chủ động dừng hoặc hủy hơn 1,5 triệu giao dịch có dấu hiệu rủi ro, qua đó ngăn chặn thất thoát trên 5.200 tỷ đồng.

Những con số này cho thấy việc xây dựng các lớp phòng vệ nhiều tầng, từ chính sách quản lý, công nghệ đến nâng cao nhận thức người dùng đang trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm bảo đảm an toàn cho hệ sinh thái thanh toán số./.