Từ nỗi đau mất khu vườn trăm tuổi đến trăn trở về di sản để lại cho thế hệ sau

Có những giá trị mất hàng trăm năm để hình thành nhưng chỉ cần vài năm thiếu trách nhiệm là có thể biến mất mãi mãi.

Đó là điều khiến ông Mai Hữu Tín, Chủ tịch Liên đoàn Doanh nghiệp TP.HCM (HUBA), trăn trở khi nhớ về khu vườn măng cụt cổ thụ tại Lái Thiêu, Bình Dương cũ, mà ông mua cách đây gần 20 năm.

Khu vườn có những cây măng cụt hàng trăm năm tuổi, được nhiều thế hệ chăm sóc, gìn giữ. Ông từng nghĩ mình may mắn khi có cơ hội tiếp tục bảo vệ khu vườn ấy để một ngày nào đó trao lại cho con cháu.

Thế nhưng, chỉ sau vài năm, ông đã phải ngậm ngùi chặt bỏ những cây măng cụt cổ thụ vì nguồn nước nuôi sống khu vườn bị ô nhiễm bởi nước thải từ một khu công nghiệp ở thượng nguồn.

“Đứt từng khúc ruột” là cảm giác của vị doanh nhân khi chứng kiến những thân cây hàng trăm năm tuổi lần lượt bị đốn hạ rồi trở thành củi.

Người xưa đã gìn giữ những cây măng cụt ấy qua hàng trăm năm. Đến lượt mình, ông chỉ giữ được vài năm, bởi những gì xảy ra bên ngoài khu vườn nằm ngoài khả năng kiểm soát của một cá nhân.

Thành công của doanh nghiệp không thể đánh đổi bằng mất mát của cộng đồng

Ngay từ khi thành lập U&I năm 1998, ông Mai Hữu Tín đã xác định nguyên tắc không vì lợi ích của bản thân hay doanh nghiệp mà gây thiệt hại cho cộng đồng.

Một nhà máy có thể hoạt động hiệu quả, tạo ra sản phẩm, việc làm và lợi nhuận, nhưng những tác động đến môi trường và cộng đồng xung quanh không phải lúc nào cũng được phản ánh trong báo cáo tài chính.

Doanh nghiệp có thể giảm chi phí bằng cách chuyển gánh nặng môi trường sang xã hội, gia tăng lợi nhuận bằng cách gây sức ép lên nhà cung cấp hoặc tăng trưởng nhanh nhờ khai thác những nguồn lực mà các thế hệ sau sẽ không còn được sử dụng. Những quyết định ấy có thể mang lại lợi ích trước mắt cho từng doanh nghiệp, nhưng nếu trở thành cách hành xử phổ biến, chính môi trường kinh doanh chung cũng sẽ bị tổn hại.

Vị doanh nhân cho rằng không thể chỉ quan tâm đến việc tối ưu lợi ích cho doanh nghiệp mình mà cần cùng nhau giải quyết những vấn đề chung của cộng đồng và nền kinh tế.

Điều tôi muốn thế hệ sau được thừa hưởng không chỉ là những doanh nghiệp lớn hơn, những tài sản to hơn, mà là một đất nước mạnh hơn, một xã hội tử tế hơn, một môi trường sống tốt đẹp hơn, và trên hết, những con người có đủ trái tim, trí tuệ và ý chí để tiếp tục xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn những gì chúng ta đã có.

Ông Mai Hữu Tín

Một doanh nghiệp không thể tự bảo vệ cả dòng sông, xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao hay tạo dựng môi trường kinh doanh minh bạch. Những mục tiêu ấy đòi hỏi sự tham gia và hợp tác của nhiều bên. Đây cũng là lý do ông dành thời gian tham gia các hoạt động của Quốc hội, Ban Nghiên cứu Phát triển Kinh tế tư nhân và hiện nay là Liên đoàn Doanh nghiệp TP.HCM.

Ông không xem những công việc này tách rời kinh doanh, mà là cách góp phần xây dựng môi trường thuận lợi hơn để nhiều doanh nghiệp cùng phát triển.

Không chỉ dừng lại ở trách nhiệm đối với cộng đồng, câu chuyện được mở rộng sang một vấn đề khác mà ông Mai Hữu Tín đặc biệt quan tâm. Đó là chất lượng nguồn nhân lực và năng lực lãnh đạo của đất nước.

Lấy Singapore làm ví dụ, ông chỉ ra rằng quốc gia này có dân số hơn 6 triệu người, không sở hữu nguồn tài nguyên thiên nhiên đáng kể hay thị trường nội địa lớn, nhưng đã xây dựng được đội ngũ nhân lực có khả năng đảm nhiệm nhiều vị trí quản trị quan trọng trong các tập đoàn và định chế quốc tế.

Dẫn số liệu của Bộ Nhân lực Singapore, ông cho biết năm 2025, công dân nước này đảm nhiệm hơn 67% vị trí quản lý cấp cao tại nhóm doanh nghiệp lớn là các tập đoàn đa quốc gia được thống kê.

Bên cạnh những lợi thế về thể chế, quản trị quốc gia và thương mại quốc tế, một trong những yếu tố quan trọng làm nên thành công của Singapore là quá trình đầu tư có hệ thống vào phát triển con người.

Quốc gia này không chỉ đào tạo người dân để có việc làm, mà còn tạo điều kiện để họ trở thành những chuyên gia, nhà quản trị và lãnh đạo có khả năng làm việc ở quy mô quốc tế.

Nhìn về Việt Nam, ông nhận định đất nước có lợi thế dân số hơn 100 triệu người, cùng thế hệ trẻ năng động và nhiều khát vọng. Tuy nhiên, lợi thế dân số không tự động chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh.

Sau 40 năm Đổi mới, những thành tựu kinh tế đã tạo nền tảng quan trọng, nhưng chặng đường phát triển tiếp theo đòi hỏi Việt Nam phải thay đổi những phương thức từng mang lại thành công. Nền kinh tế không thể tiếp tục phụ thuộc lâu dài vào lao động giá rẻ, tài nguyên và gia công sản xuất, mà cần vươn lên bằng tri thức, công nghệ, năng suất, năng lực quản trị và những thương hiệu có giá trị cao.

Để thực hiện sự chuyển đổi ấy, Việt Nam cần thêm nhiều nhà lãnh đạo giỏi, không chỉ trong doanh nghiệp mà còn ở các cơ quan nhà nước, trường học, tổ chức xã hội và cộng đồng.

Đó cũng là điều ông Mai Hữu Tín muốn dành nhiều tâm sức thực hiện trong chặng đường tiếp theo của cuộc đời.

Vun trồng những con người có thể tạo ra giá trị lâu dài

Sau nhiều năm xây dựng doanh nghiệp và tham gia các hoạt động của cộng đồng doanh nhân, ông Tín nhận ra rằng điều có ý nghĩa lâu dài không chỉ là số lượng doanh nghiệp mình gây dựng được, mà còn là những con người mình góp phần phát triển.

Ông mong muốn dành phần lớn thời gian còn lại của cuộc đời để đào tạo những nhà lãnh đạo toàn diện. Đó không chỉ là những người giỏi kinh doanh, quản lý hay tạo ra lợi nhuận, mà còn có trí tuệ để hiểu thế giới, ý chí vượt qua khó khăn, biết quan tâm đến người khác và đủ bản lĩnh lựa chọn điều đúng đắn ngay cả khi phải đối diện với những quyết định khó khăn.

Chủ tịch HUBA đã tìm thấy ở Vovinam những giá trị giáo dục có thể góp phần hình thành phẩm chất của một nhà lãnh đạo toàn diện.

Với nhiều người, Vovinam đơn thuần là một môn võ thuật. Nhưng dưới góc nhìn của một nhà lãnh đạo thì đây là phương pháp giáo dục con người thông qua việc rèn luyện thể chất, kỷ luật, lòng can đảm, khả năng tự chủ và ý chí vượt lên chính mình.

Nếu võ thuật giúp con người rèn luyện sức mạnh, võ đạo dạy họ cách sử dụng sức mạnh ấy một cách có trách nhiệm.

Ông cùng các cộng sự thành lập Viện Vovinam Toàn cầu, được xây dựng trên ba yếu tố: Trái tim, trí tuệ và ý chí, nhằm đào tạo những con người có “Trí sâu, tâm sáng, chí bền”.

Trí tuệ giúp người lãnh đạo nhận diện con đường cần đi, ý chí tạo sức mạnh để theo đuổi mục tiêu, còn trái tim nhắc họ nhớ đến mục đích ban đầu và những người chịu ảnh hưởng từ các quyết định của mình.

Ba yếu tố này cần được phát triển đồng thời, để người lãnh đạo không chỉ có năng lực đạt được mục tiêu mà còn biết sử dụng năng lực ấy một cách có trách nhiệm.

Tiếp nối định hướng này, ông đang chuẩn bị cho sự ra đời của Viện Lãnh đạo Việt Nam, với mong muốn góp phần phát triển đội ngũ lãnh đạo có năng lực chuyên môn, tư duy toàn cầu, khả năng thích ứng với những thay đổi của thời đại, đồng thời giữ được nền tảng đạo đức và ý thức trách nhiệm với cộng đồng.

Những người được đào tạo không chỉ biết cách đạt được thành công, mà còn hiểu thành công ấy phục vụ cho điều gì. Họ có thể cạnh tranh bằng tài năng trên thị trường quốc tế, nhưng vẫn gắn bó với đất nước bằng trách nhiệm. Ông không kỳ vọng một vài viện đào tạo có thể nhanh chóng thay đổi cả quốc gia, nhưng tin vào khả năng lan tỏa từ những con người được đào tạo tốt.

Ông Mai Hữu Tín tại sự kiện HAWEE Leaders Forum 2026. Ảnh: BTC

Một nhà lãnh đạo giỏi có thể xây dựng một tổ chức tốt. Một tổ chức tốt có thể tạo cơ hội phát triển cho hàng trăm, hàng nghìn người. Và trong số đó, sẽ tiếp tục xuất hiện những nhà lãnh đạo có khả năng tạo ra những thay đổi tích cực. Sự lan tỏa ấy có thể kéo dài qua nhiều thế hệ, vượt ra ngoài vòng đời của một doanh nghiệp.

Nhìn lại hành trình của mình, ông Mai Hữu Tín chia sẻ rằng khi còn trẻ, ông muốn xây dựng một doanh nghiệp thành công. Khi trưởng thành hơn, ông mong góp phần phát triển một cộng đồng doanh nghiệp mạnh. Còn hiện tại, điều ông hướng đến là vun trồng những con người có thể tạo ra nhiều doanh nghiệp tốt hơn, nhiều tổ chức tốt hơn và một xã hội tốt đẹp hơn.

Trở lại câu chuyện khu vườn măng cụt Lái Thiêu, ông cho rằng di sản của mỗi thế hệ không chỉ là những giá trị được kế thừa và có trách nhiệm gìn giữ từ quá khứ, mà còn là những giá trị cần tạo dựng để trao lại cho tương lai.

Dù đã không thể giữ được những cây măng cụt trăm tuổi mà các thế hệ trước trao lại. Nhưng từ mất mát ấy, vị doanh nhận đầy tâm huyết đã tìm thấy một mục tiêu khác cho chặng đường phía trước: góp phần vun trồng những con người có thể tạo ra giá trị lâu dài, ngay cả khi ông không còn hiện diện.