Từ Quốc hội khóa I đến Quốc hội khóa XVI: Lá phiếu của sức mạnh đại đoàn kết và khát vọng hùng cường!

Các đại biểu Trung ương và tỉnh dự gặp mặt Kỷ niệm 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam (6/1/1946 - 6/1/2026) và tổng kết hoạt động của Đoàn ĐBQH tỉnh khóa XV, nhiệm kỳ 2021-2026. Ảnh: Quốc Hương

Thực hiện quyền dân chủ: Yêu cầu bức thiết

Cách mạng Tháng Tám vĩ đại đã đưa dân tộc ta “Rũ bùn đứng dậy sáng lòa”, để tuyên bố trước thế giới: Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời. Nhưng, Nhà nước công - nông non trẻ ngay lập tức bị đặt vào tình thế “ngàn cân treo sợi tóc”, khi thù trong giặc ngoài vây hãm và gánh vác một gia tài đổ nát do chế độ thực dân - phong kiến để lại. Lúc này, bảo vệ Tổ quốc và bảo vệ chính quyền cách mạng - kết tinh cao nhất của Cách mạng Tháng Tám - trở thành nhiệm vụ cấp bách, mang tính sống còn của toàn dân tộc.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu để củng cố và tăng cường chính quyền là phải thực hiện quyền dân chủ cho quần chúng, phải “xúc tiến việc đi đến Quốc hội để quy định Hiến pháp, bầu Chính phủ chính thức”. Vì vậy, ngày 3/9/1945, tức chỉ 1 ngày sau khi Nhà nước cách mạng ra đời, trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh: "Trước chúng ta đã bị chế độ quân chủ chuyên chế cai trị, rồi đến chế độ thực dân không kém phần chuyên chế, nên nước ta không có Hiến pháp. Nhân dân ta không được hưởng quyền tự do, dân chủ. Chúng ta phải có một Hiến pháp dân chủ. Tôi đề nghị Chính phủ tổ chức càng sớm càng hay cuộc Tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu. Tất cả công dân trai gái 18 tuổi đều có quyền ứng cử và bầu cử, không phân biệt giàu, nghèo, tôn giáo, dòng giống...”. Ngày 8/9/1945, Chủ tịch Chính phủ Lâm thời nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa đã ra Sắc lệnh số 14-SL về cuộc Tổng tuyển cử để bầu Quốc hội. Sắc lệnh đã khẳng định yêu cầu bức thiết của Tổng tuyển cử, đồng thời, khẳng định chúng ta có đủ cơ sở pháp lý, điều kiện khách quan và chủ quan để tiến hành cuộc Tổng tuyển cử.

“Mỗi lá phiếu cũng có sức lực như một viên đạn”

Diễn ra trong bối cảnh thù trong giặc ngoài ra sức chống phá. Do đó, cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên không đơn thuần là bỏ phiếu bầu Quốc hội; mà thực chất là cuộc đấu tranh chính trị, đấu tranh dân tộc hết sức quyết liệt. Để chống lại các luận điệu xuyên tạc, chống phá của kẻ thù, đồng thời, mở rộng khối đại đoàn kết toàn dân với chủ trương “thống nhất, thống nhất và thống nhất”, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Tổng bộ Việt Minh quyết định mời tất cả những người ngoài Mặt trận Việt Minh cùng đứng chung danh sách ứng cử. Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: "Tổng tuyển cử là một dịp cho toàn thể quốc dân tự do lựa chọn những người có tài, có đức, để gánh vác công việc nước nhà. Trong cuộc Tổng tuyển cử, hễ là người muốn lo việc nước thì đều có quyền ra ứng cử; hễ là công dân thì đều có quyền đi bầu cử. Không chia gái trai, giàu nghèo, tôn giáo, nòi giống, giai cấp, đảng phái, hễ là công dân Việt Nam thì đều có hai quyền đó. Vì lẽ đó, cho nên Tổng tuyển cử tức là tự do, bình đẳng, tức là dân chủ đoàn kết".

Ngày 5/1/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ra Lời kêu gọi quốc dân đi bỏ phiếu. Người chỉ rõ: “Ngày mai mồng 6 tháng Giêng năm 1946. Ngày mai là một ngày sẽ đưa Quốc dân ta lên con đường mới mẻ. Ngày mai là một ngày vui sướng của đồng bào ta, vì ngày mai là ngày Tổng tuyển cử, vì ngày mai là ngày đầu tiên trong lịch sử Việt Nam mà Nhân dân ta bắt đầu hưởng dụng quyền dân chủ của mình". Đáp lại Lời kêu gọi của Người, toàn dân ta đã vui sướng và tự hào bước vào ngày lịch sử 1/6/1946: Ngày toàn dân đi bỏ phiếu, bầu ra cơ quan quyền lực đại diện cho quyền lợi và tiếng nói của Nhân dân Việt Nam.

Đó là những lá phiếu đầu tiên của quyền làm chủ vận mệnh dân tộc và “Mỗi lá phiếu cũng có sức lực như một viên đạn” (Chủ tịch Hồ Chí Minh).

Quốc hội vì dân, vì nước!

Tròn 80 năm kể từ những lá phiếu đầu tiên ấy. Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa, nay là Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, đã đi qua một hành trình đầy gian khổ nhưng vô cùng vẻ vang.

Với tư cách là cơ quan quyền lực cao nhất của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, Quốc hội khóa I đã hoàn thành trách nhiệm đối với một giai đoạn lịch sử quan trọng của đất nước. Đó là lập hiến và lập pháp, biểu quyết ngân sách, chuẩn y các hiệp ước mà Chính phủ ký với nước ngoài... Đặc biệt, trải qua 14 năm hoạt động trong hoàn cảnh kháng chiến cực kỳ gian khổ (1946-1960), đã rèn luyện bản lĩnh để khẳng định rằng: Quốc hội vì dân, vì nước, Quốc hội thống nhất toàn quốc, Quốc hội kháng chiến và kiến quốc, Quốc hội dân tộc dân chủ theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Đây là bản chất và là đặc điểm độc đáo, xuyên suốt của Quốc hội, hàm chứa nhiều bài học quý về tổ chức và hoạt động của cơ quan quyền lực cao nhất của Nhân dân Việt Nam.

Ngày nay, khi cơ đồ, tiềm lực, vị thế, uy tín quốc tế của đất nước đã vươn lên một tầm cao mới và với khát vọng hùng cường cháy bỏng để đưa Việt Nam “sánh vai với các cường quốc năm châu”, thì càng đòi hỏi Quốc hội Việt Nam phải phát huy cao độ vai trò của cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất. Trong bối cảnh mới và trước yêu cầu cách mạng mới ấy, những kinh nghiệm quý giá được hun đúc, kế thừa và phát triển qua 8 thập kỷ, kể từ Quốc hội khóa I, sẽ khơi nguồn sáng tạo và soi sáng con đường cho Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XVI, vươn lên tầm cao mới trên hành trình xây dựng Nhà nước pháp quyền mang đậm bản sắc Việt Nam và dấu ấn của thời đại. Qua đó, tiếp tục khẳng định bản chất dân chủ của chế độ ta, Nhà nước ta dưới ánh sáng Tư tưởng Hồ Chí Minh: Trong một chế độ dân chủ, Nhà nước dân chủ, người dân được đặt ở vị trí cao nhất - Dân là chủ, dân làm chủ, còn các cơ quan Nhà nước và cán bộ Nhà nước chỉ là đày tớ, là “công bộc” của Nhân dân!

Khôi Nguyên