Tủ sách tiếng Việt - nhịp cầu gìn giữ tiếng mẹ đẻ cho cộng đồng người Việt ở nước ngoài

Đoàn công tác của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam trao tặng sách để trưng bày tại Triển lãm kỷ niệm 115 năm ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh lần đầu tiên đến Pháp.

Tiếng Việt không chỉ là phương tiện giao tiếp mà còn là cội nguồn văn hóa, là sợi dây kết nối mỗi người Việt với quê hương, đất nước. Đối với hơn 6 triệu người Việt Nam đang sinh sống, học tập và làm việc tại hơn 130 quốc gia và vùng lãnh thổ, việc duy trì và truyền dạy tiếng Việt cho thế hệ trẻ luôn là một trong những mối quan tâm hàng đầu của cộng đồng cũng như của Đảng và Nhà nước Việt Nam.

Trong nhiều năm qua, công tác bảo tồn tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài đã được triển khai bằng nhiều hình thức như mở lớp học tiếng Việt, biên soạn tài liệu giảng dạy, tổ chức Trại hè Việt Nam, Ngày Tôn vinh tiếng Việt và nhiều hoạt động giao lưu văn hóa. Bên cạnh đó, sách tiếng Việt được xem là một trong những phương tiện quan trọng giúp trẻ em và gia đình người Việt ở nước ngoài tiếp cận ngôn ngữ, văn hóa và lịch sử dân tộc một cách bền vững.

Lan tỏa tiếng Việt - kết nối cộng đồng người Việt trên toàn thế giới

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam phối hợp với Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài (Bộ Ngoại giao) triển khai chương trình "Tủ sách tiếng Việt" nhằm cung cấp nguồn học liệu chính thống, phù hợp với nhiều lứa tuổi cho cộng đồng người Việt ở nước ngoài.

Việc triển khai "Tủ sách tiếng Việt" cũng là một trong những hoạt động hưởng ứng Đề án "Ngày Tôn vinh tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài giai đoạn 2023-2030" do Chính phủ phê duyệt. Đề án xác định việc giữ gìn tiếng Việt là nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và tăng cường gắn kết giữa cộng đồng người Việt ở nước ngoài với quê hương.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và toàn cầu hóa, trẻ em gốc Việt có nhiều cơ hội tiếp cận ngôn ngữ của nước sở tại nhưng đồng thời cũng đứng trước nguy cơ mai một khả năng sử dụng tiếng Việt. Chính vì vậy, những cuốn sách bằng tiếng Việt không chỉ là tài liệu học tập mà còn là "cầu nối văn hóa," giúp các em hiểu hơn về lịch sử, địa lý, văn học, phong tục tập quán và truyền thống dân tộc.

Không chỉ phục vụ trẻ em, chương trình còn hướng tới phụ huynh, giáo viên, hội đoàn và những người quan tâm đến việc gìn giữ tiếng Việt. Việc lựa chọn đầu sách được thực hiện trên cơ sở nhu cầu thực tế của cộng đồng, đồng thời bảo đảm tính chính thống về nội dung, phù hợp với nhiều đối tượng độc giả.

Những kết quả bước đầu cho thấy chương trình đã nhận được sự hưởng ứng tích cực từ các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, các hội người Việt, giáo viên dạy tiếng Việt và đông đảo kiều bào. Nhiều địa phương đã coi tủ sách là nền tảng để phát triển các câu lạc bộ đọc sách, lớp học cuối tuần và các hoạt động giáo dục văn hóa Việt Nam cho thế hệ trẻ.

Phó Giáo sư-Tiến sỹ Nguyễn Văn Tùng, Phó Tổng biên tập Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, khẳng định tủ sách góp phần giữ gìn bản sắc, văn hóa của dân tộc Việt Nam tại nước ngoài. (Ảnh: Huy Tiến/TTXVN)

Xây dựng hệ thống học liệu

Ngay từ khi xây dựng chương trình "Tủ sách tiếng Việt," Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam xác định mục tiêu không chỉ là trao tặng sách mà còn xây dựng một hệ thống học liệu tương đối đầy đủ để phục vụ việc dạy và học tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Vì vậy, thành phần của mỗi tủ sách được lựa chọn theo hướng đa dạng, phù hợp với nhiều độ tuổi, trình độ và nhu cầu sử dụng khác nhau.

Theo giới thiệu của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, các đầu sách được tuyển chọn từ nhiều dòng xuất bản đã được sử dụng rộng rãi trong hệ thống giáo dục Việt Nam. Nhóm quan trọng nhất là sách giáo khoa tiếng Việt và các bộ sách phục vụ Chương trình Giáo dục phổ thông hiện hành. Đây là nguồn tài liệu chính thống giúp giáo viên tại các lớp học tiếng Việt ở nước ngoài có căn cứ thống nhất trong quá trình giảng dạy, đồng thời tạo điều kiện để học sinh làm quen với cách học và chuẩn tiếng Việt trong nước.

Bên cạnh sách giáo khoa là hệ thống sách bổ trợ, sách bài tập, tài liệu luyện đọc, luyện viết và phát triển năng lực tiếng Việt. Các tài liệu này được biên soạn theo từng cấp độ, giúp người học có thể tiếp cận tiếng Việt một cách linh hoạt, đặc biệt đối với trẻ em sinh ra và lớn lên ở nước ngoài, vốn có điều kiện sử dụng tiếng Việt ít hơn so với trẻ em trong nước.

Một nhóm sách khác chiếm tỷ trọng đáng kể trong tủ sách là sách thiếu nhi. Bao gồm truyện tranh, truyện cổ tích Việt Nam, truyện ngụ ngôn, sách khám phá khoa học, sách kỹ năng sống, sách tranh minh họa và các tác phẩm văn học dành cho thiếu nhi.

Theo Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, đây là những đầu sách có khả năng tạo hứng thú đọc sách, giúp trẻ tiếp cận tiếng Việt thông qua những câu chuyện gần gũi, giàu hình ảnh và mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc.

Ngoài ra, nhiều tủ sách còn có sách văn học, lịch sử, địa lý, văn hóa Việt Nam, danh nhân, phong tục tập quán, lễ hội truyền thống và các ấn phẩm giới thiệu đất nước, con người Việt Nam. Những đầu sách này hướng tới đối tượng độc giả là thanh thiếu niên, phụ huynh và giáo viên, góp phần bồi dưỡng hiểu biết về quê hương, lịch sử và truyền thống dân tộc.

Quá trình triển khai chương trình được thực hiện thông qua sự phối hợp giữa Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam với Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài (Bộ Ngoại giao), các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, hội người Việt Nam, các trường học, trung tâm tiếng Việt và nhiều tổ chức cộng đồng. Trong mô hình này, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam chịu trách nhiệm lựa chọn, biên tập và cung cấp học liệu; các cơ quan đại diện ngoại giao và hội đoàn địa phương tiếp nhận, phân phối và tổ chức khai thác tủ sách tại cơ sở.

Trong quá trình triển khai, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cũng chú trọng cập nhật các đầu sách mới phù hợp với chương trình giáo dục hiện hành, đồng thời lắng nghe phản hồi từ giáo viên và cộng đồng người Việt ở nước ngoài để điều chỉnh cơ cấu tủ sách trong các đợt trao tặng tiếp theo. Theo nhà xuất bản, mục tiêu là xây dựng nguồn học liệu vừa bảo đảm tính chính thống, vừa đáp ứng nhu cầu thực tiễn của từng địa bàn.

Hành trình gìn giữ bản sắc Việt ở nước ngoài

Từ năm 2023-2024, dự án đã gửi tặng "Tủ sách tiếng Việt" tới cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài tại nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ như Fukuoka (Nhật Bản), Budapest (Hungary), Đài Loan (Trung quốc), Paris (Pháp), New Calendonia (Pháp), Prague và Brno (Séc), Melbourne (Australia), Vientiane (Lào), Minsk (Belarus), Trường Khánh An (Thái Lan)...

Trong giai đoạn 2025-2026, chương trình "Tủ sách tiếng Việt" tiếp tục được Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam triển khai tại nhiều quốc gia có đông cộng đồng người Việt Nam sinh sống. Các hoạt động đều được thực hiện với sự phối hợp của Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài, các Đại sứ quán Việt Nam và hội đoàn người Việt tại sở tại.

Ngày 18/5/2025, thầy và trò Trường tiếng Việt tiểu học Khánh An, tỉnh Udon Thani (Thái Lan) vừa vui mừng đón nhận Tủ sách tiếng Việt phục vụ cộng đồng với hơn 600 ấn phẩm, đúng dịp kỷ niệm 135 năm ngày sinh chủ tịch Hồ Chí Minh. Sự kiện do Tổng lãnh sự quán Việt Nam tại Khon Kaen, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam và Hội người Việt Nam tỉnh Udon Thani tổ chức.

Triển khai Tủ sách tiếng Việt tại Udon Thani với tên gọi Tủ sách tiếng Việt phục vụ cộng đồng, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam dày công tuyển chọn hơn 600 ấn phẩm một cách kỹ lưỡng, có nội dung phong phú, đa dạng, phù hợp với nhiều lứa tuổi và trình độ.

Từ những cuốn sách tranh đầy màu sắc cho các em thơ mới bỡ ngỡ làm quen với tiếng mẹ đẻ, đến những bộ sách giáo khoa, sách tham khảo bổ ích cho các em học sinh đang theo học tại các cơ sở dạy tiếng Việt trên đất Thái.

Tiếp đó, ngày 18/9/2025, Đoàn Ủy ban Nhà nước về Người Việt Nam ở nước ngoài đã trao tặng Tủ sách Tiếng Việt cho Trường Hữu nghị Lào-Việt tỉnh Champasak. Tủ sách được tuyển chọn bởi Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, đơn vị có bề dày gần 70 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực xuất bản sách giáo dục. Nội dung gồm nhiều thể loại phong phú, phù hợp với học sinh phổ thông: truyện tranh, truyện cổ tích dân gian, sách khoa học thường thức, sách giáo dục đạo đức và kỹ năng sống,… và các tài liệu hỗ trợ học tiếng Việt. Các cuốn sách không chỉ giúp các em tiếp cận tiếng Việt một cách tự nhiên, sinh động mà còn khơi dậy niềm tự hào dân tộc, góp phần bồi đắp tình yêu văn hóa Việt Nam.

Vào tháng 5/2026, trong khuôn khổ “Tuần lễ Việt Nam” tại St. Petersburg, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam vừa tổ chức lễ trao tặng “Tủ sách tiếng Việt” cho Trung tâm Văn hóa Nga-Việt, trực thuộc Đại học Sư phạm Quốc gia Herzen. Không chỉ đơn thuần là hoạt động trao tặng sách, sự kiện này còn khẳng định vai trò tiên phong của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam trong chiến lược đưa tri thức và văn hóa Việt Nam vươn ra thế giới.

Các đầu sách được Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam lựa chọn kỹ lưỡng, gồm sách tiếng Việt; sách về văn hóa, truyền thống, lịch sử, địa lý Việt Nam; sách dành cho thiếu nhi. Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cũng giới thiệu tới sinh viên Nga bộ sách giáo khoa tiếng Nga từ lớp 3 đến lớp 12 do đơn vị tổ chức biên soạn.

Lễ trao tặng Tủ sách tiếng Việt của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam. (Nguồn: Đại học Sư phạm Quốc gia Herzen)

Phát biểu tại buổi lễ, Tiến sỹ Phạm Vĩnh Thái - Tổng biên tập Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, nhấn mạnh: “Là đơn vị xuất bản giáo dục hàng đầu Việt Nam, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam không chỉ cung cấp sách giáo khoa trong nước mà còn mang sứ mệnh kết nối tri thức Việt với bạn bè quốc tế. Việc xây dựng 'Tủ sách tiếng Việt ' tại một trung tâm văn hóa uy tín như Đại học Sư phạm Quốc gia Herzen là minh chứng rõ nét cho cam kết nâng cao vị thế của nền giáo dục và xuất bản Việt Nam trên bản đồ thế giới."

Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đang đẩy mạnh hợp tác chiến lược với Trung tâm Văn hóa Nga-Việt, không chỉ dừng lại ở việc trưng bày sách mà hướng tới tổ chức các hội thảo, tọa đàm về đổi mới giáo dục, trao đổi sinh viên và quảng bá văn học Việt Nam tới bạn đọc Nga.

Sau lễ trao tặng, “Tủ sách tiếng Việt” do Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam tài trợ sẽ được đưa vào sử dụng phục vụ sinh viên, giảng viên và các nhà nghiên cứu về Việt Nam tại Liên bang Nga. Sinh viên các trường đại học như Đại học Sư phạm Quốc gia Herzen, Đại học Hữu nghị Nhân dân Nga (RUDN) và Đại học Kinh tế Quốc dân Nga (HSE) đã có cơ hội tiếp cận ngay với những đầu sách chất lượng cao này.

Nhân chuyến thăm và làm việc với Trung tâm Văn hóa Việt Nam tại Pháp đúng dịp kỷ niệm 115 năm ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh lần đầu tiên đặt chân tới nước Pháp (1911-2026), ngày 15/6/2026, tại Paris (Cộng hòa Pháp), Đoàn công tác của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam do ông Nguyễn Chí Bính, Phó Tổng Giám đốc Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, làm Trưởng đoàn đã trao tặng nhiều đầu sách cho “Tủ sách Tiếng Việt” tại Trung tâm Văn hóa Việt Nam tại Pháp. Đây là hoạt động có ý nghĩa thiết thực nhằm bổ sung nguồn tài liệu phục vụ nhu cầu học tập, tìm hiểu tiếng Việt và văn hóa Việt Nam của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.

Trong khuôn khổ chuyến công tác, ngày 18/6/2026, Đoàn công tác Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã đến thăm và làm việc với Đại sứ quán Việt Nam tại Cộng hòa Italy. Tại đây, Đoàn đã trao tặng “Tủ sách cộng đồng” với nhiều đầu sách có giá trị về lịch sử, văn hóa, đất nước và con người Việt Nam.

Những xuất bản phẩm được trao tặng sẽ góp phần bổ sung nguồn học liệu phục vụ cộng đồng người Việt Nam tại Cộng hòa Italy, đặc biệt là thế hệ trẻ trong việc học tập, rèn luyện tiếng Việt, tìm hiểu văn hóa dân tộc và nâng cao hiểu biết về quê hương, đất nước. Hiệu quả bước đầu và định hướng phát triển

Qua các hoạt động đã được công bố, chương trình "Tủ sách tiếng Việt" cho thấy hiệu quả rõ nét trong việc bổ sung học liệu chính thống cho các lớp học tiếng Việt ở nước ngoài. Đối với nhiều cộng đồng kiều bào, đặc biệt tại những nơi việc tiếp cận sách tiếng Việt còn khó khăn, các tủ sách trở thành nguồn tài nguyên chung phục vụ cả giáo viên, học sinh và phụ huynh.

Không dừng lại ở việc trao tặng sách, chương trình còn hướng tới hình thành không gian đọc sách tiếng Việt trong cộng đồng. Sau khi tiếp nhận, nhiều đơn vị đã tổ chức các hoạt động như ngày hội đọc sách, giờ đọc sách cuối tuần, câu lạc bộ tiếng Việt, kể chuyện theo sách và sinh hoạt văn hóa dành cho trẻ em. Nhờ đó, sách trở thành phương tiện để duy trì môi trường sử dụng tiếng Việt thường xuyên chứ không chỉ là tài liệu lưu trữ.

Tủ sách tiếng Việt được trao tặng tới các em học sinh tại Champasak, Lào. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Đối với đội ngũ giáo viên, nguồn học liệu từ Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam giúp việc giảng dạy có tính thống nhất, cập nhật theo chương trình giáo dục hiện hành và giảm bớt khó khăn trong việc tự tìm kiếm tài liệu. Đây cũng là cơ sở để các lớp học tiếng Việt ở nước ngoài từng bước nâng cao chất lượng chuyên môn.

Từ góc độ văn hóa, chương trình góp phần thực hiện mục tiêu của Đề án "Ngày Tôn vinh tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài giai đoạn 2023-2030," khuyến khích việc bảo tồn tiếng mẹ đẻ gắn với gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Thông qua sách, thế hệ trẻ không chỉ học ngôn ngữ mà còn hiểu hơn về lịch sử, văn hóa, địa lý, truyền thống và con người Việt Nam.

Trong thời gian tới, theo định hướng được các cơ quan chức năng công bố, việc phát triển nguồn học liệu dành cho người Việt Nam ở nước ngoài sẽ tiếp tục được quan tâm. Bên cạnh sách in, việc ứng dụng tài nguyên số, học liệu điện tử và các hình thức hỗ trợ trực tuyến được kỳ vọng sẽ mở rộng khả năng tiếp cận của cộng đồng ở nhiều quốc gia, đồng thời tăng cường sự kết nối giữa các lớp học tiếng Việt trên toàn thế giới.

Nối dài hoạt động vì cộng đồng

Trong gần 70 năm hình thành và phát triển, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam luôn chú trọng và duy trì những chương trình mang tính cộng đồng nhằm đem lại những lợi ích thiết thực cho xã hội. Các sản phẩm của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã gắn bó với biết bao thế hệ học sinh; vượt qua bao khó khăn, vất vả để trở thành người bạn đồng hành với học sinh, giáo viên và bạn đọc mọi vùng miền của Tổ quốc.

Không chỉ vậy, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam còn chủ động tổ chức biên soạn tài liệu dạy tiếng Việt cho người Việt Nam ở nước ngoài; phối hợp cùng Ban Truyền hình đối ngoại (VTV4) - Đài Truyền hình Việt Nam sản xuất chương trình truyền hình dạy tiếng Việt cho trẻ em Việt Nam ở nước ngoài; phối hợp tập huấn, hỗ trợ giáo viên và cung ứng tài liệu dạy tiếng Việt đến với cộng đồng ở nhiều nơi trên thế giới.

Nhà xuất bản chủ động triển khai nhiều hoạt động tập huấn, hỗ trợ nghiệp vụ, hỗ trợ sách và thiết bị dạy học cho các học sinh Việt Nam và các cơ sở giáo dục dạy tiếng Việt ở nước ngoài.

Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã xây dựng nền tảng sách điện tử và hướng dẫn sử dụng nền tảng đến đông đảo bà con, hỗ trợ cho cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài có thể truy cập miễn phí vào hệ thống sách giáo khoa theo Chương trình Giáo dục phổ thông của Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam cũng như chương trình dạy tiếng Việt cho trẻ em Việt Nam ở nước ngoài trên truyền hình.

Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cũng tiếp tục triển khai các cấp độ tiếp theo của bộ sách "Chào tiếng Việt" để đảm bảo đầy đủ tài liệu dạy học theo 6 bậc năng lực trong chương trình do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành; nghiên cứu một số phương án dạy tiếng Việt cho học sinh Việt Nam, học sinh nước ngoài có mong muốn học tiếng Việt ở một số địa bàn đặc thù; phát triển một hệ sinh thái các sản phẩm có thể hỗ trợ cho công tác dạy, học tiếng Việt tại nước ngoài.

Về những định hướng trong thời gian tới, Tiến sỹ Phạm Vĩnh Thái - Tổng Biên tập Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, cho biết trong thời gian tới, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam sẽ tiếp tục tăng cường phối hợp với Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài để mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng của sáng kiến trao tặng "Tủ sách tiếng Việt" và một số hoạt động khác.

Theo kế hoạch, từ nay đến năm 2030, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam sẽ tiếp tục trao tặng các "Tủ sách tiếng Việt" đến cộng đồng người Việt ở nước ngoài, hướng tới mục tiêu trao tặng tối thiểu 3 tủ sách mỗi năm.

"Chúng tôi sẽ cố gắng đa dạng hóa nội dung sách, bổ sung thêm các tựa sách mới về ngôn ngữ, văn học, lịch sử, văn hóa, kinh tế-xã hội Việt Nam. Trên cơ sở những sản phẩm đã làm được, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam sẽ đẩy mạnh công tác chuyển đổi số, giới thiệu và hướng dẫn sử dụng hệ sinh thái các sản phẩm số của nhà xuất bản trong quá trình triển khai Tủ sách, tạo thuận lợi cho việc tiếp cận của bà con người Việt Nam ở nước ngoài," Tiến sỹ Phạm Vĩnh Thái nhấn mạnh.

Với những kết quả đã đạt được, "Tủ sách tiếng Việt" đã chứng minh đây là một sáng kiến hữu ích, góp phần gìn giữ và phát triển tiếng Việt trong cộng đồng người Việt trên toàn thế giới./.

Ông Nguyễn Chí Bính, Phó Tổng Giám đốc Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam trao tặng “Tủ sách cộng đồng” cho Bà Nguyễn Phương Anh, Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền. (Ảnh: Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam)