Từ sai phạm tại điểm thi THPT Chuyên Tuyên Quang - 'Chốt chặn' cuối cùng vẫn là trách nhiệm của con người

Đề xuất tách thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học

Sau những bất cập được phát hiện, đặc biệt là vụ việc liên quan đến điểm môn Toán cao bất thường tại Tuyên Quang, ông Nguyễn Đắc Vinh, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đề nghị nghiên cứu tách kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học.

Chỉ nửa điểm không trung thực cũng có thể lấy đi cơ hội của người khác

Phân tích dữ liệu điểm thi của 328 thí sinh tại Điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang cho thấy nhiều em đạt mức điểm có lợi thế cạnh tranh lớn khi xét tuyển vào các trường đại học top đầu. Có 319/328 thí sinh đạt ít nhất một tổ hợp xét tuyển từ 24 điểm trở lên; trong đó 184 em đạt từ 27 điểm, 76 em đạt từ 28 điểm và 8 em đạt từ 29 điểm trở lên. Riêng môn Toán, 147 bài thi đạt điểm 10, tương đương gần 45% số thí sinh; 256 bài đạt từ 9,5 điểm trở lên và 299 bài đạt từ 9 điểm trở lên. Trong một kỳ thi mà 0,25 hay 0,5 điểm có thể quyết định cánh cửa vào đại học, bất kỳ điểm số nào không phản ánh đúng năng lực thực chất cũng có nguy cơ lấy đi cơ hội của một thí sinh khác. Một điểm số không trung thực không chỉ làm sai lệch kết quả của một cá nhân mà còn có thể tác động trực tiếp đến thứ hạng xét tuyển và cơ hội trúng tuyển của người khác.

Từ góc nhìn của giáo viên, thầy Minh Hoàng, một giáo viên tại Hà Nội cho rằng, điều đáng lo ngại không chỉ là sai phạm, mà còn là những tổn thương đối với niềm tin của xã hội vào sự công bằng của kỳ thi. Theo thầy Hoàng, một điểm số không đơn thuần là một con số. Đằng sau đó là công sức, sự nỗ lực và có thể là tương lai của một học sinh. “Trong tuyển sinh đại học, khoảng cách giữa đỗ và trượt nhiều khi chỉ là 0,5 điểm, thậm chí 0,25 điểm. Có những em chỉ thiếu nửa điểm là không thể vào ngành học mình mơ ước. Vì vậy, nếu xuất hiện một điểm số không trung thực thì người chịu thiệt đầu tiên chính là những học sinh học thật. Chỉ cần một điểm, thậm chí nửa điểm không trung thực cũng có thể lấy đi cơ hội của người khác”, thầy Hoàng nói.

Đề xuất được ông Nguyễn Đắc Vinh nêu tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội sáng 14/7. Theo ông, kỳ thi tốt nghiệp THPT nhằm đánh giá kết quả học tập ở bậc phổ thông, kiểm tra kiến thức, phân loại học sinh và thông qua phổ điểm để đánh giá chất lượng giáo dục.

Trong khi đó, tuyển sinh đại học nên là công việc riêng của các cơ sở giáo dục đại học. Thực tế, một số trường đã sử dụng các kỳ thi đánh giá năng lực và chủ động hơn trong tuyển sinh. “Vì thế, nếu tách bạch ra thì kỳ thi tốt nghiệp THPT có lẽ sẽ ít có nguy cơ lặp lại những cái như bây giờ”, ông Vinh nêu quan điểm.

Trước đó, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu yêu cầu Bộ GD&ĐT phối hợp với Bộ Công an và các cơ quan liên quan rà soát tổng thể kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 trên cả nước, kịp thời xử lý các bất thường; đồng thời rà soát quy chế, tăng cường các biện pháp bảo đảm an ninh, an toàn và giám sát kỳ thi.

Yêu cầu được đưa ra trong bối cảnh sai phạm không chỉ được phát hiện tại Điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang. Tại một số địa phương khác, cán bộ, giáo viên làm nhiệm vụ thi cũng bị phản ánh hoặc xác định có hành vi hỗ trợ thí sinh. Điều này đặc biệt đáng lo ngại bởi trong một kỳ thi có quy trình chặt chẽ và nhiều tầng giám sát, nguy cơ gian lận lại có thể xuất hiện ngay từ những người được trao trách nhiệm bảo vệ kỷ cương phòng thi. Những vụ việc gần đây cho thấy, một kỳ thi dù có nhiều quy định và tầng giám sát vẫn có thể bị “xuyên thủng” nếu chính những người thực thi quy chế không làm đúng trách nhiệm.

Cần xử lý những nguyên nhân sâu xa của vấn đề

Những sai phạm nghiêm trọng tại Hà Giang, Sơn La, Hòa Bình năm 2018 từng cho thấy hậu quả nặng nề khi sự công bằng của kỳ thi bị chính những người có trách nhiệm phá vỡ. Những vụ việc được phát hiện trong năm 2026 một lần nữa đặt ra yêu cầu không thể chỉ sửa đổi quy chế sau mỗi sai phạm mà phải xử lý những nguyên nhân sâu xa của vấn đề.

Một trong những vấn đề cần được xem xét là mô hình tổ chức điểm thi tại các địa phương. Hiện nay, nhiều nơi bố trí thí sinh dự thi ngay tại trường mình đang học, trong khi lực lượng coi thi và giám sát chủ yếu được điều động trong phạm vi địa phương. Cách làm này tạo thuận lợi cho thí sinh, giảm áp lực và chi phí tổ chức, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về tính độc lập của hoạt động kiểm tra, giám sát.

Sau kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, theo các chuyên gia, Bộ GD&ĐT cần đánh giá toàn diện mô hình tổ chức điểm thi, cơ chế điều động cán bộ coi thi và lực lượng kiểm tra, giám sát. Vấn đề không chỉ là có thêm bao nhiêu camera, máy quét hay thiết bị kỹ thuật, mà quan trọng hơn là thiết lập một cơ chế đủ chặt chẽ để hạn chế tối đa sự thông đồng, nể nang; bảo đảm mọi hành vi vi phạm đều có thể được phát hiện và truy trách nhiệm đến cùng.

Một kỳ thi quốc gia có thể được bảo vệ bằng nhiều lớp quy trình và công nghệ, nhưng “chốt chặn” cuối cùng vẫn là trách nhiệm của con người. Khi mỗi điểm số có thể tác động trực tiếp đến tương lai của một học sinh, bất kỳ sự dễ dãi, nể nang hay buông lỏng nào trong tổ chức thi đều có thể tạo ra hậu quả vượt ra ngoài một phòng thi hay một kỳ thi.

Bởi vậy, điều cần làm sau những vụ việc của kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 không chỉ là xử lý những cá nhân vi phạm, mà còn phải xây dựng một cơ chế giám sát đủ độc lập, minh bạch và hiệu quả để ngăn ngừa sai phạm từ sớm. Điều cần bảo vệ không chỉ là tính chính xác của một bảng điểm, mà còn là cơ hội của từng thí sinh và niềm tin của hàng triệu học sinh, phụ huynh vào một môi trường thi cử, tuyển sinh công bằng, minh bạch.

Ngày 17/7/2026, Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an đã ra Quyết định rút vụ án "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ" xảy ra tại Điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông Trường Trung học Phổ thông Chuyên Tuyên Quang, phường Minh Xuân, tỉnh Tuyên Quang theo Quyết định khởi tố vụ án hình sự số 17/QĐ-ANĐT-Đ2 ngày 07/7/2026 của Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Tuyên Quang đến Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an để tiếp tục điều tra, xử lý theo quy định pháp luật.