Từ Tân Trào tìm về mạch nguồn di sản Nha Thông tin

 Giữa đại ngàn ATK Tuyên Quang lịch sử, dấu chân tiền bối cùng mạch nguồn di sản tư tưởng văn hóa vẫn chảy tràn sức sống, soi đường cho hôm nay và mai sau.

Những bậc đá phủ lá sau cơn mưa dẫn lên khu vực bia di tích Nha Thông tin

Tìm về mạch nguồn di sản

Đặt chân đến di tích lịch sử Nha Thông tin vào một ngày mưa rừng lất phất phủ giăng khắp vùng đất chiến khu như gợi lại trong lòng người làm báo một không gian kháng chiến mộc mạc nhưng đong đầy ký ức lịch sử thiêng liêng.

Đứng giữa mảnh đất xóm Mới trong không khí hân hoan của những ngày tháng Tám lịch sử, hòa chung niềm tự hào của triệu triệu người con đất Việt hướng về kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám thành công (19.8.1945 - 19.8.2026) và Quốc khánh 2.9, niềm xúc động dâng trào khi biết rằng, ngành Văn hóa cũng vừa tròn 81 mùa Thu cách mạng đồng hành cùng dân tộc.

Giữa làn sương mờ núi rừng Tuyên Quang, những trang sử vàng như hiện rõ nét khi nhớ về thời điểm Cách mạng Tháng Tám thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được thành lập đã mở ra kỷ nguyên mới cho dân tộc. Ngày 28.8.1945, Bộ Thông tin tuyên truyền nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được thành lập do đồng chí Trần Huy Liệu giữ chức Bộ trưởng, mở ra mốc son trên mặt trận tư tưởng.

Ngược dòng thời gian và qua những câu chuyện kể, chúng tôi hiểu thêm về hành trình trưởng thành của Bộ khi liên tục thay đổi mô hình tổ chức nhằm đáp ứng nhiệm vụ cách mạng qua từng thời kỳ. Bắt đầu từ Nha Tổng Giám đốc Thông tin tuyên truyền thuộc Bộ Nội vụ do đồng chí Nguyễn Tấn Ghi Trọng làm Tổng giám đốc từ ngày 13.5.1946, rồi sau đó đổi thành Nha Thông tin vào ngày 27.11.1946.

Dưới tán cây rừng xanh mướt, từng chặng đường lịch sử nối tiếp nhau khi ngày 10.7.1951, Nha Thông tin chuyển sang trực thuộc Thủ tướng phủ do đồng chí Trần Văn Giàu làm Tổng Giám đốc, trước khi đổi tên thành Nha Tuyên truyền văn nghệ trực thuộc Thủ tướng phủ do đồng chí Tố Hữu lãnh đạo từ ngày 24.2.1952 đến tháng 7.1954.

Rong ruổi qua những chứng tích chiến khu, chúng tôi càng thêm trân trọng hành trình lớn mạnh của Bộ Văn hóa, Bộ VHTT và nay là Bộ VHTTDL, nơi suốt 81 năm qua toàn ngành luôn nỗ lực thực thi nhiệm vụ và giữ vững sứ mệnh thiêng liêng “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”. Trong niềm cảm xúc lắng đọng, mỗi người đều nhận ra rằng qua 81 mùa Thu cách mạng, ngành Văn hóa đã hòa nhịp trọn vẹn vào cuộc trường chinh bách chiến bách thắng, đóng góp to lớn vào sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước.

Dõi theo những nẻo đường dường như thấy lại bước chân gian khổ của các thế hệ tiền bối khi kháng chiến toàn quốc bùng nổ, cơ quan phải rời Thủ đô Hà Nội lên Việt Bắc, di chuyển qua Định Hóa (Thái Nguyên) rồi dừng chân tại làng Phan thuộc xã Hùng Lợi, tỉnh Tuyên Quang vào cuối năm 1947.

Rải từng bước chân trên con đường chiến khu, bao cảm xúc lại ùa về khi nhớ về giai đoạn từ cuối năm 1948 đến đầu năm 1949 khi Nha di chuyển đến xóm Cây Dừa, km 7 đường Tuyên Quang - Yên Bái (nay là xã Kim Phú, huyện Yên Sơn) và mang tên gọi Polit3agad (vì cơ quan có phong trào nghiên cứu Polit3agad).

Lần theo dấu chân lịch sử, tư liệu ghi nhận giữa năm 1949 Nha Thông tin ở và làm việc tại Động Móc, xã Lang Quán, huyện Yên Sơn (nay là xã Yên Sơn, Tuyên Quang), rồi đến cuối năm 1949 tiếp tục di chuyển về thôn Trung Tâm, xã Kháng Nhật, huyện Sơn Dương (nay là xã Tân Thanh, Tuyên Quang) để duy trì mạch máu thông tin kháng chiến.

Đến giữa năm 1951, Nha thông tin chuyển về ở, làm việc tại thôn Mới, xã Minh Thanh, Tuyên Quang, nơi trở thành đại bản doanh lịch sử của ngành. Tại đây, cơ quan có khoảng 40 người do đồng chí Trần Văn Giàu làm Tổng Giám đốc, một tập thể tinh gọn được phân chia thành nhiều bộ phận chuyên môn nghiệp vụ hoạt động vô cùng hiệu quả giữa lòng rừng núi.

Văn phòng Nha do đồng chí Nguyễn Văn Nghinh (tức Nguyễn Hùng) làm Chánh Văn phòng, điều hành bộ máy phụ trách nhiều mảng công việc. Bộ phận Nghiên cứu do đồng chí Đào Tùng phụ trách ngày đêm theo dõi hệ thống thông tin từ Trung ương đến tận cấp xã, bảo đảm công tác vận chuyển tài liệu diễn ra kịp thời, chính xác và tuyệt đối bí mật.

Trách nhiệm lưu giữ các văn kiện báo cáo cùng những tài liệu chỉ đạo chiến lược quan trọng của Trung ương Đảng và Chính phủ trong những năm tháng kháng chiến gian khổ thuộc về Bộ phận Sưu tầm - Tư liệu do đồng chí Lê Chân đảm nhiệm. Trong không khí tĩnh mịch của ngàn xanh, từng nhịp chân hối hả của bộ phận liên lạc do đồng chí Nguyễn Như Cương phụ trách, có nhiệm vụ nhận tin từ các phóng viên đưa đến Ban Biên tập sắp xếp biên tập lại, chuyển sang giám đốc duyệt sau đó cho phát hành chính thức gửi đi các địa phương trong cả nước.

Ban Biên tập do đồng chí Lê Chân phụ trách. Công việc chính của Ban là biên tập tin trong nước, nước ngoài từ các phóng viên đưa về. Tổ tin thế giới trong Ban do đồng chí Trần Văn Mạnh phụ trách…, ngoài biên tập tin, tổ còn viết bình luận, giải thích, tuyên truyền chính sách, sáng tác các tập sách chủ đề về truyền thống văn hóa của dân tộc ta từ thuở dựng nước…

Đi qua mảnh đất từng là nơi sinh sống của 5 hộ dân bản địa gồm gia đình ông (bà) Nguyễn Văn Hữu, Nguyễn Tiến Cờ, Lý Thị Se, Ma Thị Thử, Nguyễn Đình Hòe, sự gắn kết quân dân hiện lên đậm nét khi cán bộ Nha đã cùng bà con dựng nên một hội trường, ba nhà ở, một nhà ăn và bếp đun, vật liệu làm bằng gỗ, tre, nứa, lá cọ.

Ngôi nhà hội trường 5 gian, 6 vì quay hướng Đông Nam dài 15m, rộng 5m, cao 4,5m thưng vách lửng 1,4m với 26 cột tre năm xưa từng là không gian sinh hoạt tập thể và đong đầy tinh thần đoàn kết của toàn thể cán bộ cơ quan giữa chốn rừng sâu. Các dãy nhà ở theo kiểu chữ đinh dài 10m, rộng 5m, cao 5m thưng vách nứa đan nong đôi khéo léo, ẩn mình kín đáo dưới những tán cây cổ thụ sum suê để bảo đảm an toàn tuyệt đối trước sự do thám của không quân địch.

Bia di tích lịch sử Nha Thông tin ghi lại quá trình cơ quan rời Hà Nội lên chiến khu Việt Bắc và hoạt động tại xóm Mới

Giữ mạch nguồn ngành văn hóa giữa đại ngàn

Xuyên suốt hành trình, những câu chuyện thực tế về việc cán bộ Nha Thông tin hòa mình vào đời sống nhân dân, tích cực tuyên truyền ăn ở vệ sinh, kiên trì dạy chữ quốc ngữ, vận động xóa bỏ tập tục lạc hậu và tận tình giúp đỡ đồng bào mỗi khi đau ốm vẫn vẹn nguyên giá trị xúc động. Chính những đóng góp thầm lặng của Nha Thông tin tại thôn Mới đã tạo nên nguồn sức mạnh tư tưởng to lớn, góp phần quan trọng cùng quân dân cả nước làm nên chiến thắng vẻ vang trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, giành độc lập, tự do cho dân tộc.

Dừng chân bên dấu tích xưa giữa tiếng gió núi rì rào, chặng đường bảo tồn di tích ghi dấu mốc từ năm 1999 khi Bảo tàng ATK Tân Trào tiến hành kiểm kê, đưa vào danh mục quản lý và phối hợp cùng chính quyền địa phương bảo vệ khu vực. Đến năm 2001, di tích Nha Thông tin chính thức được xếp hạng là di tích lịch sử văn hóa quốc gia. Năm 2005, Bộ VHTT đầu tư xây dựng nhà bia ghi tóm tắt sự kiện lịch sử và trồng cây xanh tạo cảnh quan trang nghiêm.

Trao đổi với phóng viên Văn Hóa, đại diện Bảo tàng ATK Tân Trào chia sẻ, hiện các hiện vật gốc đã thất lạc theo thời gian, tuy nhiên những giá trị tinh thần cùng những trang sử vàng của Nha Thông tin vẫn vẹn nguyên sức sống bền bỉ.

Hiện nay, di tích lịch sử Nha Thông tin tiếp tục nhận được sự quan tâm sát sao của ngành chức năng và chính quyền địa phương trong công tác quản lý, tôn tạo và định hướng phát triển. Việc gìn giữ không chỉ nhằm bảo tồn một địa danh lịch sử, mà còn là nền tảng để đẩy mạnh phát triển du lịch văn hóa, giáo dục truyền thống cách mạng và lan tỏa giá trị di sản trong đời sống hôm nay. Hiện nay, đơn vị đang tích cực triển khai công tác nghiên cứu, rà soát tư liệu và phối hợp với các cơ quan chuyên môn nhằm tiếp tục sưu tầm, phục dựng các hiện vật, hình ảnh liên quan đến hoạt động của Nha Thông tin thời kỳ kháng chiến.

Đồng thời, chủ động phối hợp với chính quyền địa phương cùng các trường học trên địa bàn để tổ chức nhiều hoạt động ngoại khóa, tham quan thực tế và biên soạn tài liệu tuyên truyền sinh động cho học sinh. Những chuyến hành trình tìm về nguồn cội trực quan ngay tại không gian di sản sẽ giúp thế hệ trẻ và du khách cảm nhận sâu sắc hơn về chặng đường gian lao nhưng vô cùng quang vinh của những chiến sĩ văn hóa thông tin tiền bối.

Khi cơn mưa rừng tạnh hẳn, trả lại khoảng trời trong xanh thoáng đãng với những vạt mây trắng lững lờ vờn quanh đỉnh đồi Cao, chúng tôi cất bước rời khỏi không gian di tích Nha Thông tin. Ngoảnh đầu nhìn lại tấm bia kỷ niệm đứng sừng sững giữa rừng xanh đại ngàn, từng người đều mang theo niềm tự hào sâu sắc cùng niềm tin mãnh liệt rằng ngọn lửa di sản nơi đây sẽ mãi thắp sáng hành trình của ngành Văn hóa hôm nay và mai sau.