Từ thành công của vở diễn 'Sơn thần thủy quái': Khi công nghệ mở thêm khả năng kể chuyện cho nghệ thuật xiếc

Việc đưa ứng dụng công nghệ 3D mapping, sân khấu nước, những màn múa lửa cùng hệ thống ánh sáng hiện đại kết hợp nhuần nhuyễn với kỹ thuật đỉnh cao của xiếc đang mang tới trải nghiệm thị giác mới cho khán giả các lứa tuổi.

Trên trang web bán vé của Liên đoàn Xiếc Việt Nam, Sơn thần thủy quái có 3 suất diễn cuối tuần vào các ngày 17, 18 tháng 10 (Thứ Bảy và Chủ nhật), nhưng ở thời điểm trước một tuần, phần lớn số vé đã được bán hết. Điều này cho thấy sức hút của vở kịch xiếc này.

Doanh thu ấn tượng và những suất diễn kín khán giả

Chỉ sau một thời gian ngắn ra mắt khán giả Thủ đô, vở kịch xiếc Sơn thần thủy quái đã ghi nhận những con số ấn tượng. Theo NSND Tống Toàn Thắng, Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam, tính đến hết ngày 4/10, mới qua 6 buổi diễn, tác phẩm đã thu hút hơn 6.000 lượt khán giả thưởng thức, đạt tổng doanh thu (chưa trừ chi phí) gần 2 tỷ đồng. Toàn bộ khán phòng 1.200 chỗ ngồi của Rạp Xiếc Trung ương luôn trong tình trạng chật kín.

Công nghệ 3D mapping mang tới không gian như vườn cổ tích trong vở xiếc “Sơn thần thủy quái”. Ảnh: BTC

Nhìn lại chặng đường lịch sử, Sơn Tinh - Thủy Tinh không phải là đề tài quá xa lạ với Liên đoàn Xiếc Việt Nam. Cách đây tròn 20 năm, vào năm 2006, Rạp Xiếc Trung ương từng dàn dựng, trong đó NSND Tống Toàn Thắng chính là người đảm nhiệm vai Sơn Tinh. Hai thập niên trôi qua, câu chuyện dân gian ấy trở lại sân khấu tròn, nhưng khoác lên mình một diện mạo hoàn toàn khác biệt. Đằng sau hiện tượng "sốt vé" này là một câu chuyện dài về sự gặp gỡ giữa tư duy nghệ thuật truyền thống và năng lực công nghệ hiện đại.

Với thời lượng khoảng 75 phút, Sơn thần thủy quái hướng tới đối tượng khán giả gia đình và thiếu nhi, nhưng được xây dựng với quy mô của một chương trình biểu diễn sân khấu lớn. Ê-kíp thực hiện không chỉ đặt mục tiêu đưa một truyền thuyết quen thuộc lên sân khấu, mà còn quyết tâm tìm kiếm một phương thức kể chuyện mới - trực quan hơn, sinh động hơn và giàu tính trải nghiệm hơn đối với công chúng hôm nay.

NSND Tống Toàn Thắng bày tỏ, "tuy cốt truyện và chất liệu cũ, nhưng chúng tôi đã thổi hồn vào đó những giá trị mới của ngày hôm nay. Giá trị về việc ứng dụng công nghệ hiện đại, kết hợp cả lửa, nước và màn LED 3D để tạo thành một sản phẩm nghệ thuật đáp ứng nhu cầu khán giả trong giai đoạn mới".

Màn diễn kết hợp giữa lửa và nước trong vở “Sơn thần thủy quái”

Ông Thắng khẳng định: "Rõ ràng việc thực hiện theo tinh thần của Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa và Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã biến mong ước của chúng tôi thành sự thật. Sau những buổi diễn đầu tiên, vở diễn đem lại những cảm xúc rất mới lạ, khán phòng chật kín khán giả. Họ ngỡ ngàng khi lần đầu tiên trải nghiệm như vậy tại Rạp xiếc Trung ương, nên nghệ sĩ chúng tôi rất hạnh phúc".

Mạch kịch xuyên suốt và sự thăng hoa của công nghệ

Điểm khác biệt dễ nhận thấy nhất ở Sơn thần thủy quái so với các chương trình xiếc truyền thống là cách cấu trúc tác phẩm. Các tiết mục xiếc không còn được xây dựng như những màn biểu diễn riêng lẻ hoặc độc lập, mà được kết nối chặt chẽ thành một mạch kịch xuyên suốt.

Lấy cảm hứng từ cuộc thi tài kén rể của Vua Hùng với các nhân vật Sơn Tinh, Thủy Tinh và Mỵ Nương, câu chuyện dẫn dắt người xem từ không gian thanh bình thời cổ xưa, qua cuộc gặp gỡ và tranh tài kịch tính, rồi mở ra hai thế giới đối lập của núi rừng và đại dương. Tác phẩm được đẩy lên cao trào bằng cuộc đại chiến nảy lửa giữa Đất và Nước, trước khi khép lại bằng thông điệp nhân văn về tình yêu, sự đoàn kết và sức mạnh chinh phục thiên nhiên của con người Việt Nam.

Trong hành trình đó, công nghệ được đưa vào như một thành tố hữu cơ của ngôn ngữ sân khấu, thay vì chỉ đóng vai trò tạo hiệu ứng trang trí bên ngoài. Với công nghệ 3D mapping, sân khấu liên tục biến đổi kỳ ảo theo diễn biến câu chuyện: từ bầu trời bao la, núi rừng trập trùng, cây cối muông thú trong thế giới của Sơn Tinh đến không gian đại dương huyền ảo dưới lòng biển sâu của Thủy Tinh.

Vở xiếc “Sơn thần thủy quái” kết hợp nghệ thuật xiếc với công nghệ 3D mapping, sân khấu nước, ánh sáng và các hiệu ứng hiện đại, mang đến cách tiếp cận mới. Ảnh: BTC

Sự phối hợp giữa âm thanh, ánh sáng, hiệu ứng phun nước và múa lửa đã cuốn hút người xem vào thế giới thần thoại. Âm nhạc trong vở diễn cũng góp phần đáng kể kết nối các lớp diễn khi kết hợp các chất liệu hiện đại như symphonic pop, world music, EDM cinematic với âm hưởng nhạc cụ dân tộc. Khi câu chuyện bước vào cuộc đối đầu giữa Đất và Nước, âm nhạc, tiếng sấm, mưa bão, gió, nước và ánh sáng cùng được đẩy lên cao trào, tạo nên hiệu ứng thị giác và thính giác bùng nổ.

Là một khán giả có mặt tại buổi diễn, bà Cao Thị Hiên (phường Bạch Mai, Hà Nội) ấn tượng nhất với màn múa lửa "khiến người xem đi từ bất ngờ này đến bất ngờ khác". Cùng chung sự hào hứng, bà Lưu Thị Bích Lan (phường Hai Bà Trưng, Hà Nội) bày tỏ sự ngạc nhiên trước kỹ năng biểu diễn xuất sắc của các diễn viên khi kết hợp cùng hiệu ứng lửa và nước. Bà khẳng định đây là bước chuyển mình rất lớn của ngành xiếc nước nhà.

Bạn Trần Thị Hồng Anh (Hà Nội) thích thú nói, "em nghĩ chi tiết đầu tiên khiến mọi người ấn tượng là lúc hiệu ứng nước từ trên cao rơi xuống, và nước phun lên từ sàn sân khấu, và màn các nghệ sĩ vừa đu dây vừa có lửa xung quanh. Sau khi xem xong, được trò chuyện với các nghệ sĩ xiếc, em lại càng khâm phục vì sự đầu tư cũng như tâm huyết của họ. Tất cả các anh chị từ vai chính đến các vai khác đều luôn nỗ lực và thể hiện tốt nhất phần biểu diễn của mình. Chương trình này hoàn toàn xứng đáng được biết đến nhiều hơn, cả trong nước lẫn quốc tế".

NSND Tống Toàn Thắng cho biết, Liên đoàn Xiếc Việt Nam phối hợp với các doanh nghiệp công nghệ số để thực hiện vở diễn. "Thực sự với kịch bản được xây dựng chu đáo, chúng tôi đã kết hợp ứng dụng công nghệ, đặc biệt là ứng dụng công nghệ về nước được cải tạo ngay trong Rạp xiếc Trung ương. Để làm được việc này, chúng tôi đã chuẩn bị rất kỹ từ lâu, với mong muốn ấp ủ mang đến cho khán giả trải nghiệm không gian mới tại rạp xiếc - một sản phẩm nghệ thuật mang tính chất hội nhập quốc tế" - ông Thắng nói.

Việc phải biểu diễn trong một không gian tích hợp nhiều công nghệ mới cũng đặt ra những thách thức chưa từng có đối với các diễn viên. Nghệ sĩ xiếc Nguyễn Văn Thái, người đảm nhận vai Thủy Tinh trong vở diễn, bộc bạch: "Về kỹ thuật, chúng tôi đã phải luyện tập thuần thục các động tác xiếc từ trước. Tuy nhiên, khi kết hợp với hiệu ứng ánh sáng và công nghệ mapping, chúng tôi lại phải điều chỉnh, lựa chọn lại các động tác khác để sắp đặt cho phù hợp. Ví dụ, bình thường chúng tôi chỉ mất khoảng 5 tháng tập luyện, nhưng khi đưa ánh sáng mới và sự kết hợp của công nghệ mapping vào, mọi thứ thay đổi buộc chúng tôi phải tập lại từ đầu với những động tác khác, làm thời gian kéo dài hơn. Nhưng bù lại cho nỗ lực đó, những tiếng reo hò, tràng pháo tay của khán giả là động lực".

Tác phẩm mang đến cách tiếp cận mới với truyền thuyết Sơn Tinh - Thủy Tinh hấp dẫn khán giả. Ảnh: BTC

Động lực mới cho chuyển đổi số ngành văn hóa

Sự thành công của Sơn thần thủy quái không chỉ dừng lại ở quy mô của một tác phẩm nghệ thuật đơn lẻ, mà còn là một trong những mô hình, câu chuyện điển hình của đổi mới sáng tạo của ngành văn hóa, thể thao và du lịch. 

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh từng nhấn mạnh: "Đổi mới sáng tạo ngành văn hóa, thể thao và du lịch bắt đầu từ rạp xiếc, nhà hát, bảo tàng và trường học, để đưa khoa học công nghệ và chuyển đổi số vào cuộc sống, phục vụ nhân dân, đóng góp cho tăng trưởng kinh tế của đất nước".

Và Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng khẳng định: "Khoa học công nghệ và chuyển đổi số không phải là cuộc đua bổ sung những hiệu ứng mới cho sân khấu, mà là thay đổi cách nghĩ, cách làm, cách sáng tạo nghệ thuật, dùng dữ liệu và công nghệ để tạo ra ngôn ngữ biểu diễn mới, để kể câu chuyện nghệ thuật theo cách mới, để nghệ sĩ có thêm công cụ sáng tạo và thăng hoa".

Hiện tượng kín chỗ tại Rạp Xiếc Trung ương đã minh chứng một điều: khi nghệ thuật truyền thống dũng cảm bước ra khỏi vùng an toàn, biết kết hợp nội lực khổ luyện của nghệ sĩ với sức mạnh công nghệ hiện đại, sân khấu Việt Nam hoàn toàn đủ khả năng chinh phục những đỉnh cao mới và đáp ứng trọn vẹn kỳ vọng của công chúng thời đại số.