Từ thư viện tĩnh đến không gian đọc sống động

Nuôi dưỡng thói quen đọc từ những hành động nhỏ

Không khí đọc sách của các bạn nhỏ thuộc Trường Tiểu học Lê Văn Hiến

Tại Trường Tiểu học Lê Văn Hiến (phường Ngũ Hành Sơn), việc hình thành thói quen đọc không dừng lại ở một hoạt động đơn lẻ, mà được vun đắp thành cả một hệ thống xuyên suốt từ năm học 2018 - 2019 đến nay.

Điểm đặc biệt của nhà trường là không để việc đọc trở nên đơn điệu. Thay vào đó, các hoạt động được thiết kế theo từng lớp lang, đổi mới liên tục để giữ được nguồn hứng khởi: từ chủ đề đọc theo tuần, ngày hội sách theo tháng đến các sự kiện văn hóa đọc theo năm học.

Mỗi khối lớp có một định hướng riêng, phù hợp với tâm lý lứa tuổi. Học sinh tiếp cận sách theo nhiều cấp độ, từ làm quen đến trải nghiệm sâu, tùy theo năng lực và nhu cầu. Chính sự linh hoạt ấy đã giúp duy trì những con số ấn tượng, với những em kiên trì đọc sách liên tục hơn 1.500 ngày.

Để có được kết quả này, nhà trường đóng vai trò như một “nhịp cầu kết nối” giữa học sinh và gia đình. Ngay từ lớp 1, phụ huynh được khơi gợi nhận thức về vai trò của việc đọc, đồng hành cùng con trong hành trình hình thành thói quen. Các kế hoạch đọc luôn được thông báo sớm để gia đình chủ động sắp xếp thời gian.

Nhờ vậy, việc đọc không còn là nhiệm vụ, mà trở thành sợi dây gắn kết trong mỗi mái nhà. Sự thay đổi rõ nhất chính là ở tính cách học sinh: từ hiếu động, các em dần trở nên điềm tĩnh, giàu chiều sâu hơn qua từng trang sách.

Cô Nguyễn Thị Thu Hà, Hiệu trưởng nhà trường chia sẻ: “Đây là một quá trình nuôi dưỡng lâu dài. Khi hoạt động được đổi mới liên tục, việc đọc sẽ không bao giờ cũ và đó chính là hành trang vững chắc cho các em bước vào đời”.

Sân khấu hóa tác phẩm văn học tại Trường THPT Nguyễn Trãi.

Tại Trường THPT Liên Chiểu (phường Hải Vân), văn hóa đọc được làm mới bằng dự án “Xanh hóa và số hóa trạm đọc”. Thay vì chờ học sinh tìm đến thư viện, nhà trường chủ động đưa sách đến nơi các em hiện diện nhiều nhất.

Những mã QR dẫn đến “Tủ sách trực tuyến” được đặt tại bảng tin lớp học và hành lang, giúp học sinh tiếp cận tri thức chỉ với một thao tác trên điện thoại. Không dừng lại ở đó, sách còn “hiện diện” trên nền tảng quen thuộc của giới trẻ thông qua kênh TikTok “Tủ sách Liên Chiểu”, nơi chính học sinh trở thành người giới thiệu sách bằng video ngắn đầy sáng tạo.

Dự án “Lịch sách Ất Tỵ 2025” tiếp tục đưa văn chương vào đời sống thường nhật, khi học sinh trực tiếp tham gia thiết kế những sản phẩm mang tính ứng dụng. Nhờ những đổi mới này, tỷ lệ học sinh dành hơn 60 phút mỗi ngày cho việc đọc đã tăng từ 20% lên 31% chỉ sau 3 tháng.

Cô Mai Thị Bích Ngà, Phó Hiệu trưởng nhà trường cho biết: “Khi thư viện trở thành một không gian tương tác sống động, học sinh sẽ không còn xem sách là gánh nặng, mà là nhu cầu tự thân để khám phá chính mình”.

Tại Trường THPT Nguyễn Hiền (phường Hòa Cường), văn hóa đọc mang diện mạo của sự chủ động và bản sắc cá nhân. Thay vì các phong trào mang tính hình thức, nhà trường tập trung nuôi dưỡng Câu lạc bộ Yêu sách - một cộng đồng gần 40 thành viên do chính học sinh khối 11 điều hành.

Với phương châm “Lan tỏa tri thức - nuôi dưỡng tâm hồn”, câu lạc bộ duy trì các buổi tọa đàm định kỳ, nơi học sinh cùng trao đổi, phản biện và tiếp cận văn học dưới góc nhìn của người trẻ. Theo em Nguyễn Minh Trung (lớp 11/3), Chủ nhiệm câu lạc bộ, tri thức chỉ thực sự sống khi được chia sẻ và tranh luận.

Dưới sự đồng hành của thầy cô, học sinh còn tự tin sản xuất video, kết nối với các nhà văn, thậm chí sáng tác và lan tỏa tác phẩm của chính mình trên mạng xã hội. Cô Nguyễn Thị Minh Huệ, Hiệu trưởng nhà trường nhận định, giá trị lớn nhất của mô hình này là tạo ra tâm thế chủ động: khi được trao quyền, học sinh sẽ xem việc đọc như một hành trình khẳng định bản thân và làm chủ tri thức.

Văn hóa đọc - những “mạch ngầm” đang được đánh thức

Tại Trường THPT Nguyễn Trãi (phường Liên Chiểu), văn hóa đọc được làm mới qua mô hình “Đọc đa giác quan”. Ở đó, sách được “đánh thức” bằng tranh vẽ, mô hình 3D hay những bản podcast được dàn dựng công phu như các bộ phim ngắn.

Tiêu biểu là mô hình tái hiện tác phẩm “Một lít nước mắt” do em Hồ Hoàng Khánh Linh (lớp 12/1) cùng nhóm bạn thực hiện. Từng chi tiết trong mô hình đều là kết quả của quá trình cảm thụ sâu sắc. Hình ảnh chiếc xe lăn và nhân vật Aya được thể hiện bằng gam màu xanh pastel - biểu tượng của hy vọng và nghị lực - cho thấy học sinh không chỉ đọc để hiểu, mà còn để đồng cảm.

Việc chuyển thể văn học sang hình khối và màu sắc giúp câu chuyện trở nên trực quan, giàu cảm xúc. Thay vì những bài thu hoạch khô cứng, học sinh “sống” cùng tác phẩm qua sân khấu hóa và các dự án sáng tạo. Khi các em cùng khóc, cùng cười với nhân vật, văn chương không còn xa lạ mà trở thành một phần của đời sống.

Buổi sinh hoạt của CLB Yêu sách Trường THPT Nguyễn Hiền

Cô Nguyễn Thị Loan, giáo viên Ngữ văn khẳng định: “Khi học sinh vượt qua giới hạn của con chữ để sống cùng tác phẩm, việc học không còn mang tính đối phó. Đó mới là mục tiêu thực chất của giáo dục phát triển năng lực”.

Nhìn từ thực tiễn, Tiến sĩ Hồ Trần Ngọc Oanh (Trưởng khoa Ngữ văn - Truyền thông, Đại học Sư phạm Đà Nẵng) cho rằng: khi học sinh nâng niu từng trang sách để chuyển hóa thành các sản phẩm nghệ thuật, có thể thấy rõ một thế hệ trẻ không hề quay lưng với việc đọc. Các em chỉ đang sử dụng ngôn ngữ của thời đại mình để kể lại những giá trị bền vững.

Những “mạch ngầm” tri thức đang âm thầm chảy trong đời sống học đường Đà Nẵng đã chứng minh một điều: văn hóa đọc không mất đi, mà đang chuyển mình. Và chỉ cần có những người biết cách khơi nguồn, ngọn lửa ấy sẽ tiếp tục lan tỏa bền bỉ.