Từ tích trữ đến tự vệ: Chuyển động mới trong kinh tế toàn cầu
Những cú sốc địa chính trị nối tiếp nhau, từ xung đột quân sự, đứt gãy chuỗi cung ứng đến cạnh tranh quyền lực giữa các cường quốc, đang buộc các quốc gia phải đặt câu hỏi làm thế nào để tự bảo vệ mình khi thị trường toàn cầu không còn đáng tin cậy?
Cơ sở khai thác dầu Al-Sharara ở Libya. (Ảnh: AA/TTXVN)
Thế giới đang bước vào một thời kỳ mới, nơi những nguyên tắc từng được xem là nền tảng của toàn cầu hóa bị thách thức mạnh mẽ. Những cú sốc địa chính trị nối tiếp nhau, từ xung đột quân sự, đứt gãy chuỗi cung ứng đến cạnh tranh quyền lực giữa các cường quốc, đang buộc các quốc gia phải đặt câu hỏi làm thế nào để tự bảo vệ mình khi thị trường toàn cầu không còn đáng tin cậy?
Trong nhiều thập niên, kinh tế thế giới vận hành trên một giả định giản đơn là hàng hóa sẽ luôn lưu thông, năng lượng sẽ luôn được vận chuyển, nguyên liệu thiết yếu sẽ luôn có thể mua được nếu chấp nhận mức giá phù hợp. Chính niềm tin ấy đã tạo nên các chuỗi cung ứng xuyên biên giới, cùng tư duy “không cần giữ nhiều trong kho vì thị trường sẽ đáp ứng đúng lúc.”
Nhưng giờ đây, giả định đó đang tan vỡ. Thế giới đang trượt sâu hơn vào kỷ nguyên địa kinh tế, nơi chính sách kinh tế trở thành công cụ của cạnh tranh chính trị.
Khi các tuyến hàng hải có thể bị phong tỏa, xuất khẩu có thể bị hạn chế, nguyên liệu chiến lược có thể bị dùng như đòn bẩy gây sức ép, thì thị trường không còn thuần túy là nơi trao đổi, mà trở thành một mặt trận mới của quyền lực.
Hệ quả tất yếu là tư duy dự trữ quay trở lại. Nếu trước đây, tích trữ thường bị xem là biểu hiện của tâm lý hoảng loạn hay sự méo mó thị trường, thì nay nó dần trở thành một chiến lược quốc gia. Không chỉ dầu mỏ, mà cả phân bón, đất hiếm, kim loại hiếm, lương thực, dược phẩm và nhiều vật tư thiết yếu khác đều được đưa vào danh sách cần bảo đảm an ninh nguồn cung.
Có thể thấy bước chuyển dịch này không hoàn toàn mới, nhưng đang trỗi dậy mạnh mẽ hơn và mang tính chiến lược hơn. Nhìn lại cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997, những quốc gia bị ảnh hưởng đã tăng cường dự trữ ngoại hối. Trong đại dịch COVID-19, người tiêu dùng cũng tích trữ đủ mặt hàng, từ giấy vệ sinh đến khẩu trang,...
Các quốc gia cũng như cộng đồng doanh nghiệp đều cần tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc, khi những mối liên kết kinh tế từng được xem là nền tảng đang bị “vũ khí hóa.”
Đây là thay đổi mang tính cấu trúc. Nó phản ánh sự dịch chuyển từ mô hình tối ưu hiệu quả sang mô hình ưu tiên an toàn; từ phụ thuộc lẫn nhau sang chủ động phòng thủ.Không khó để nhận ra xu hướng này đang lan rộng.
Trung Quốc trong những năm gần đây đã xây dựng các kho dự trữ chiến lược khổng lồ đối với những vật liệu thiết yếu (kho dự trữ dầu mỏ của Trung Quốc được cho là lên tới 1,4 tỷ thùng).
Nhật Bản đã đặt mục tiêu dự trữ đất hiếm và xây dựng kho dầu chiến lược, với sự phối hợp chặt chẽ giữa khu vực công, doanh nghiệp tư nhân và các tập đoàn thương mại khổng lồ.
Mỹ cũng khởi động sáng kiến nhằm tăng dự trữ đất hiếm, bên cạnh kho dầu chiến lược (hiện mới lấp đầy khoảng 60%, tương đương 415 triệu thùng). Châu Âu bắt đầu xoay chuyển, dù muộn màng. Đó không phải là phản ứng nhất thời, mà là biểu hiện của quá trình tái cấu trúc kinh tế toàn cầu đang diễn ra.
Dĩ nhiên, tích trữ không phải không có giá phải trả. Khi nhiều quốc gia cùng gom hàng, giá cả dễ leo thang. Những nền kinh tế nghèo hơn có thể bị đẩy ra ngoài cuộc chơi.
Dòng vốn bị chôn trong kho chứa thay vì chảy vào sản xuất. Hiệu quả toàn cầu suy giảm khi mỗi nước đều dựng thêm lớp đệm an ninh riêng cho mình.
Tiền và hàng hóa bị “giam” trong kho không thể được sử dụng cho các hoạt động sản xuất. Về mặt kinh tế học, đó là chi phí thực sự. Về mặt xã hội, nó có thể làm gia tăng bất bình đẳng giữa những nước đủ sức phòng thủ và những nước không đủ khả năng tích lũy.
Trong một phát biểu mới đây tại Washington, bà Kristalina Georgieva, Tổng Giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và ông Fatih Birol, người đứng đầu Cơ quan Năng lượng Quốc tế, đều kêu gọi các quốc gia tránh tích trữ nhiên liệu.
Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, nhiều chính phủ sẵn sàng chấp nhận cái giá ấy, bởi cái họ thiếu không chỉ là hàng hóa, mà là niềm tin. Ngay cả khi cuộc xung đột kết thúc, việc khôi phục lại niềm tin đã bị rạn nứt sẽ vô cùng khó khăn.
Niềm tin rằng các tuyến hàng hải sẽ luôn mở. Niềm tin rằng thị trường toàn cầu sẽ tự điều chỉnh và không bị can thiệp bằng quyền lực cứng. Một khi niềm tin ấy mất đi, các quốc gia sẽ mua nhiều hơn mức cần thiết và doanh nghiệp cũng sẽ giữ tồn kho lớn hơn. Các chính phủ sẽ can thiệp sâu hơn vào chiến lược thương mại. Và thế giới sẽ trở nên đắt đỏ hơn, kém hiệu quả hơn, và cũng dè chừng hơn.
Vì thế, “kỷ nguyên tích trữ” không đơn thuần là câu chuyện về kho bãi hay dự trữ vật chất. Đó là biểu hiện rõ nhất của một thế giới đang chuyển từ niềm tin sang phòng bị, từ hội nhập sang đề phòng. Và đó là tín hiệu mới đáng phải suy ngẫm./.
Tin nóng
'Thánh rắc muối' Salt Bae đang đối mặt với giai đoạn lao dốc không phanh khi chuỗi nhà hàng thu hẹp, nhiều chi nhánh đóng cửa và liên tiếp vướng tranh cãi.
Nợ quá hạn tại Hàn Quốc lên đỉnh 10 năm, kéo theo số doanh nghiệp phá sản tăng mạnh, gây áp lực lớn lên hệ thống tài chính và triển vọng phục hồi kinh tế.
Trong bối cảnh mặt bằng lãi suất huy động đã điều chỉnh giảm tại gần 30 ngân hàng, một số tổ chức tín dụng bắt đầu chủ động hạ lãi suất cho vay, góp phần mở rộng khả năng tiếp cận vốn và tạo động lực cho tăng trưởng tín dụng.
Bộ Năng lượng Mỹ tiếp tục phân bổ hơn 26 triệu thùng dầu cho 9 công ty dầu khí nhằm kiềm chế giá nhiên liệu tăng vọt kể từ cuộc xung đột với Iran.
CTCP Thép Việt Ý duy trì doanh thu hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm nhưng liên tục thua lỗ kéo dài. Doanh nghiệp được cơ quan thuế chú ý khi nằm trong nhóm doanh thu lớn nhưng hiệu quả kinh doanh thấp, lãi mỏng hoặc âm.
Sau khi chỉ phân phối thành công 381.000 cổ phiếu VIW trong tổng số hơn 10,5 triệu cổ phiếu như đăng ký, Vinaconex quyết định tiếp tục bán ra số lượng lớn với giá trị hơn 1.300 tỷ đồng.
Tin mới
Từ ớt A Riêu, nếp rẫy đến măng rừng, mật ong… nông sản miền núi Đà Nẵng thu hút đông đảo người dân, du khách tham quan, mua sắm tại Made in Da Nang Expo 2026.
Những năm qua, anh Vi Văn Định, sinh năm 1984, thôn Bản Hả, xã Châu Sơn đã phát triển thành công mô hình kinh tế tổng hợp. Qua đó, không chỉ đem lại thu nhập cao cho gia đình mà còn tạo việc làm cho nhiều lao động địa phương.
Theo Nghị quyết 88, Bộ Công Thương được giao phối hợp địa phương nâng cấp, hiện đại hóa chợ truyền thống, ứng dụng công nghệ số và tích hợp các mô hình bán lẻ mới như siêu thị mini, ki ốt tự động, qua đó nâng cao chất lượng dịch vụ, mở rộng kênh phân phối và kích cầu tiêu dùng nội địa.
Luật sư công phải đáp ứng đồng thời tiêu chuẩn của cán bộ/công chức và tiêu chuẩn hành nghề luật sư, đồng thời có ít nhất 5 năm kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực pháp luật.
Giá thực phẩm và năng lượng tăng mạnh đẩy lạm phát tại Hàn Quốc, buộc nhà điều hành cân nhắc giữa kiềm chế giá và hỗ trợ tăng trưởng trong bối cảnh dư địa chính sách hạn hẹp.
Dự thảo Nghị quyết về thực hiện thí điểm chế định luật sư công đề xuất 4 tiêu chuẩn của luật sư công, trong đó yêu cầu phải có ít nhất 5 năm kinh nghiệm làm việc trực tiếp trong lĩnh vực pháp luật, tố tụng.
Không ai chuẩn bị sẵn tâm lý cho ngày phải đóng cửa hàng của chính mình. Nhưng đôi khi, thất bại tài chính không phải dấu chấm hết – mà là điểm buộc chúng ta phải thay đổi cách kiếm tiền. Một người đàn ông 48 tuổi đã bắt đầu lại từ thứ tưởng như vô giá trị: nửa thùng táo thối.
Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh đầu tư hạ tầng cho tăng trưởng dài hạn, nhu cầu vốn trung và dài hạn ngày càng lớn, trong khi các kênh dẫn vốn tương ứng vẫn chưa phát triển đầy đủ. Thực tế, nhiều dự án trọng điểm như cao tốc Bắc - Nam, Vành đai 4 hay các nhà máy nhiệt điện đều có sự tham gia của ngân hàng trong vai trò cấp tín dụng. Điều này cho thấy ngân hàng tiếp tục là kênh cung ứng vốn chủ lực, nhưng cũng đồng nghĩa với việc ngành Ngân hàng tiếp tục đối mặt với áp lực lớn về an toàn hệ thống. Do đó, theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, bài toán không chỉ là huy động vốn, mà còn là phân bổ hiệu quả, kiểm soát rủi ro và tái cân bằng thị trường tài chính.