Từ 'Tiếng chim rừng và đất lửa Tây Ninh' đến 'Mặt trời nồng ấm trong tim'

Tập trường ca "Mặt trời nồng ấm trong tim" của nhà văn Châu La Việt.

Trưởng thành từ chiến trường chống Mỹ cứu nước, từng là pháo thủ cao xạ của Binh trạm 11 trên mặt trận Cánh đồng Chum tại nước bạn Lào, nhà văn Châu La Việt dường như không bước ra khỏi chiến tranh mà luôn mang theo những hoài niệm, ký ức về một thời bom đạn, những kỷ niệm tuổi thanh xuân tràn đầy lý tưởng và nghĩa tình đồng đội gắn bó như một phần máu thịt của mình.

Châu La Việt viết văn, viết kịch, sáng tác thơ ca ở nhiều thể loại và đã có hàng chục tác phẩm được xuất bản, dàn dựng. Những trang viết của ông không chỉ được viết bằng ký ức, mà bằng dư chấn của ký ức; không chỉ là những điều đã qua, mà là những gì còn đang ngân rung trong lòng người.

Vì thế, khi trường ca “Tiếng chim rừng và đất lửa Tây Ninh” hoàn thành và xuất bản năm 2024, đã được công chúng đón đọc, được “lắng nghe” như âm thanh trở về từ rất sâu trong quá khứ. Lần tái bản sau đó năm 2025 là một dấu mốc xuất bản và cũng là một lần cộng hưởng khi “tiếng chim rừng” ấy tiếp tục lan xa, bay qua những tầng ký ức, chạm vào những miền xúc cảm tưởng đã ngủ yên.

Nhưng, Châu La Việt không dừng lại ở việc đánh thức ký ức. Ông đi tiếp như một dòng chảy không thể ngăn, từ âm thanh của sự sống đến ánh sáng của con người. Và trường ca “Mặt trời nồng ấm trong tim” xuất hiện đã trở thành điểm bùng phát: lặng lẽ mà rực rỡ, âm ỉ mà cháy sáng.

Cả hai trường ca đều khắc họa hình tượng nhân vật trong không gian và bối cảnh chiến trường Tây Ninh ác liệt những năm chiến tranh chống Mỹ cứu nước. Trong hai trường ca này, hình tượng người cán bộ an ninh - Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Tô Quyền và đồng đội hiển hiện như một nguồn sáng đang lan tỏa.

Cũng như nhiều chiến sĩ, cán bộ an ninh, ông đi qua chiến tranh, nuôi dưỡng và mang theo thứ lửa đã được thử thách, được thanh lọc, để trở thành ánh sáng. Một ánh sáng không chói lòa, mà bền bỉ; không rực lên rồi tắt, mà âm ỉ cháy như “mặt trời trong tim”.

Trường ca “Tiếng chim rừng và đất lửa Tây Ninh” được Hội Nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh trao tặng thưởng năm 2025.

Và chính ở đây, hai trường ca của Châu La Việt đạt tới một tầng sâu khác: từ ký ức của chiến tranh, ông đi tới ký ức của con người; từ những gì đã mất, ông giữ lại những gì còn sáng. Từ “Tiếng chim rừng” đến “Mặt trời trong tim”, đó không chỉ là hành trình của hình tượng mà là hành trình của niềm tin, rằng con người, dù đi qua đạn bom, máu lửa, những hy sinh, đau thương, mất mát, vẫn luôn giữ lại trong mình một nguồn sáng không bao giờ tắt là lý tưởng và các giá trị nhân văn cao cả.

Để rồi, khi khép lại những trang sách, người đọc không chỉ nhớ về một thời đã qua, mà còn cảm thấy trong chính mình một ánh lửa nhỏ đang được nhóm lên, lặng lẽ mà bền bỉ, như thể lịch sử vẫn đang tiếp tục thở, tiếp tục sáng, trong mỗi trái tim hôm nay.

Từ hình tượng đến biểu tượng

“Tiếng chim rừng và đất lửa Tây Ninh” (đã được nhận tặng thưởng của Hội Nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh năm 2025) có thể xem là một trong những trường ca thành công của văn học đương đại viết về chiến tranh cách mạng. Lấy không gian Tây Ninh – vùng “đất lửa” ác liệt của Nam Bộ làm điểm tựa, tác phẩm dựng lên một thế giới nghệ thuật vừa khốc liệt, vừa giàu chất thơ.

Ở đó, chiến tranh không chỉ là sự hủy diệt, mà còn là phép thử của con người. Bom đạn có thể xua tan tiếng chim, thiêu đốt rừng xanh, nhưng không thể dập tắt khát vọng sống, khát vọng yêu thương và niềm tin vào lý tưởng cách mạng, vào ngày Toàn thắng.

Chính trong không gian ấy, những con người bình dị - người lính, người nghệ sĩ, người dân - đã bước vào lịch sử bằng chính lựa chọn của mình: lựa chọn dấn thân, hy sinh, và giữ trọn phẩm giá.

Điểm đặc sắc của trường ca không chỉ nằm ở âm hưởng sử thi, mà còn ở chiều sâu đời sống nội tâm. Con người hiện lên không phải như những biểu tượng một chiều, mà là những cá thể sống động, biết nhớ, biết yêu, biết yếu mềm, nhưng vẫn vượt lên tất cả để hoàn thành sứ mệnh.

Hình tượng “tiếng chim rừng” vì thế mang ý nghĩa đặc biệt: đó là biểu tượng của sự sống, của hòa bình, của khả năng tái sinh. Khi tiếng chim cất lại giữa đất lửa, cũng là lúc con người chiến thắng không chỉ kẻ thù, mà còn chiến thắng chính sự hủy diệt. Thành công của tác phẩm đồng thời cho thấy sức sống bền bỉ của đề tài chiến tranh cách mạng khi được tiếp cận bằng chiều sâu nhân bản và cảm hứng đổi mới.

Khi lịch sử đã trở thành ánh sáng

Nếu “Tiếng chim rừng và đất lửa Tây Ninh” là bản trường ca của không gian chiến tranh và con người trong thử thách, thì tập trường ca “Mặt trời nồng ấm trong tim” mới xuất bản nhân kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền nam, thống nhất đất nước, là bước phát triển cao hơn - nơi tác giả tập trung khắc họa hình tượng người cán bộ an ninh - Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Tô Quyền.

Cuộc đời và sự nghiệp của ông hiện lên không theo tuyến sự kiện mà như một dòng hồi ức - nơi quá khứ và hiện tại giao thoa, nơi cá nhân hòa vào lịch sử dân tộc.

Trường ca "Mặt trời nồng ấm trong tim" là lời nhắn nhủ thế hệ hôm nay hãy sống xứng đáng với những hy sinh quên mình của cha anh vì hòa bình, độc lập, tự do và thống nhất đất nước.

Trong hai trường ca, nhất là “Mặt trời nồng ấm trong tim”, hình tượng người cán bộ an ninh đã được xây dựng mang tính biểu tượng trong hai chiều kích. Đó là chiều kích lịch sử: một người sĩ quan an ninh, một cán bộ chiến đấu kiên cường trong hoàn cảnh khốc liệt nhất của chiến trường Nam Bộ và một chiều kích nhân văn: một con người giàu tình cảm, gắn bó với nhân dân, sống trọn vẹn nghĩa tình với nhân dân, với đồng đội, gia đình và quê hương

Chính sự kết hợp này đã tạo nên một hình tượng nhân vật văn học vừa gần gũi, bình dị, vừa lớn lao, sống động trong tâm hồn với các giá trị nhân văn cao đẹp.

Trong cuộc sống hòa bình dựng xây hôm nay, khi chiến tranh đã lùi xa, những trường ca như của Châu La Việt không chỉ có giá trị hồi cố, mà còn mang ý nghĩa đối thoại với hiện tại, là lời nhắc nhở: hòa bình, độc lập, tự do không phải tự nhiên có mà là kết quả sự hy sinh của biết bao con người đã sống, đã chiến đấu và hy sinh vì lý tưởng

Đồng thời, những tác phẩm ấy cũng trao truyền thông điệp: thế hệ hôm nay phải biết tiếp nối, không chỉ bằng lời tri ân mà bằng hành động để sống xứng đáng với thế hệ cha anh.

Từ “Tiếng chim rừng và đất lửa Tây Ninh” đến “Mặt trời nồng ấm trong tim”, nhà văn Châu La Việt đã viết nên bản hùng ca về con người. Ở đó, lịch sử không còn là ký ức, lịch sử đã trở thành ánh sáng dẫn đường.