Từ tư tưởng 'lấy dân làm gốc' đến hiệu quả thực chất của nghị quyết
Một nghị quyết về cơ chế, chính sách được ban hành đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục là yêu cầu cần thiết nhưng giá trị thực chất của nghị quyết không chỉ nằm ở việc ban hành đúng quy định, mà là khả năng giải quyết những vấn đề từ thực tiễn, đáp ứng nguyện vọng chính đáng của Nhân dân và mang lại những thay đổi thiết thực trong cuộc sống.
“Lấy dân làm gốc” - yêu cầu xuyên suốt trong hoạt động của cơ quan dân cử
Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, Nhân dân luôn là trung tâm và là chủ thể của sự nghiệp cách mạng. Người căn dặn: “Muốn được dân yêu, muốn được lòng dân, việc gì có lợi cho dân phải hết sức làm, việc gì có hại cho dân phải hết sức tránh” (Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, tập 4, tr. 51).
Tư tưởng ấy tiếp tục được Đảng ta kế thừa, vận dụng và phát triển trong quá trình lãnh đạo cách mạng, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân. Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tiếp tục khẳng định quan điểm “dân là gốc”, đồng thời nhấn mạnh: “Nhân dân là chủ thể, là trung tâm của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; mọi chủ trương, chính sách phải thực sự xuất phát từ nhu cầu, nguyện vọng, quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân, lấy hạnh phúc và sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo và mục tiêu phấn đấu”.
Đối với HĐND, việc quán triệt và vận dụng tư tưởng “lấy dân làm gốc” có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, gắn với vị trí, vai trò là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân.
Chất lượng nghị quyết nhìn từ hiệu quả thực tiễn
Từ ngày 01/7/2025 đến nay, HĐND tỉnh Quảng Ngãi đã tổ chức 17 kỳ họp, ban hành 247 nghị quyết, trong đó có 14 nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù của tỉnh. Để quyết định chính sách phù hợp, trước hết cần nhận diện đúng vấn đề từ thực tiễn, lắng nghe ý kiến, kiến nghị của cử tri và phản ánh từ chính quyền cơ sở. Trên cơ sở đó, cơ quan trình chính sách cần đánh giá đầy đủ sự cần thiết, tác động, đối tượng thụ hưởng, nguồn lực và điều kiện thực hiện.

Quang cảnh kỳ họp thứ 6, HĐND tỉnh Quảng Ngãi Khóa XIV, nhiệm kỳ 2026-2031
Việc ban hành nghị quyết mới là bước đầu. Hiệu quả chính sách còn phụ thuộc vào quá trình tổ chức thực hiện và khả năng đáp ứng những yêu cầu phát sinh từ thực tiễn. Thông qua hoạt động giám sát, HĐND cần kịp thời phát hiện bất cập, xác định nguyên nhân và kiến nghị giải pháp phù hợp, góp phần tháo gỡ vướng mắc, nâng cao hiệu quả thực hiện nghị quyết.
Suy cho cùng, quan điểm ‘lấy dân làm gốc’ phải được thể hiện xuyên suốt từ quá trình xây dựng, thẩm tra, xem xét, quyết định chính sách đến giám sát việc thực hiện. Một nghị quyết chỉ thực sự phát huy giá trị khi mục tiêu đề ra được chuyển hóa thành kết quả cụ thể, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và củng cố niềm tin của Nhân dân.
Từ nguyện vọng chính đáng của Nhân dân đến chính sách hỗ trợ hỏa táng
Chính sách hỗ trợ khuyến khích sử dụng hình thức hỏa táng là một minh chứng cụ thể cho việc vận dụng quan điểm “lấy dân làm gốc” trong xây dựng và ban hành nghị quyết, hướng đến những kết quả thiết thực trong đời sống Nhân dân.
Chính sách xuất phát từ những vấn đề cụ thể của thực tiễn: áp lực về quỹ đất mai táng, yêu cầu bảo vệ môi trường và đặc biệt là ý kiến, kiến nghị của cử tri huyện Lý Sơn (nay là đặc khu Lý Sơn), thị trấn Sông Vệ và xã Nghĩa Hiệp, huyện Tư Nghĩa (nay là xã Vệ Giang), tỉnh Quảng Ngãi. Trong quá trình này, hoạt động theo dõi, giám sát việc giải quyết ý kiến, kiến nghị của cử tri, trong đó vai trò chất vấn của HĐND tỉnh Quảng Ngãi đã góp phần thúc đẩy các cơ quan liên quan tập trung giải quyết những vấn đề đặt ra từ thực tiễn, đẩy nhanh quá trình nghiên cứu, tham mưu chính sách.

Đại biểu Nguyễn Mạnh Thắng chất vấn về việc đầu tư xây dựng lò hỏa táng tại kỳ họp thứ 29, HĐND tỉnh khóa XIII, nhiệm kỳ 2021-2026

Ông Nguyễn Hữu Hồng, Phó Giám đốc Sở Xây dựng, trả lời chất vấn tại kỳ họp thứ 29 HĐND tỉnh khóa XIII, nhiệm kỳ 2021-2026
Hoàn thiện chính sách từ yêu cầu thực tiễn
Ngày 02/8/2024, HĐND tỉnh Quảng Ngãi (cũ) ban hành Nghị quyết số 29/2024/NQ-HĐND về chính sách khuyến khích sử dụng hình thức hỏa táng trên địa bàn tỉnh. Trong quá trình thẩm tra, xem xét và quyết định chính sách, các cơ quan của HĐND tỉnh tập trung rà soát những nội dung tác động trực tiếp đến người dân, cụ thể: điều chỉnh mức hỗ trợ đối với các xã miền núi từ 10 triệu đồng theo đề xuất của UBND tỉnh lên 13 triệu đồng/trường hợp; quy định mức hỗ trợ khác nhau đối với trường hợp hỏa táng có mai táng và không mai táng, đồng thời yêu cầu hoàn trả 50% tiền hỗ trợ nếu sau đó chuyển sang mai táng; quy định về diện tích phần mộ, trình tự, thời gian giải quyết và chi trả hỗ trợ. Bên cạnh đó, chính sách gắn với yêu cầu tăng cường quản lý nghĩa trang và được xác định áp dụng trong thời gian tỉnh chưa có cơ sở hỏa táng, làm căn cứ để xem xét điều chỉnh khi điều kiện thực tế thay đổi.
Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, trên cơ sở đánh giá chính sách vẫn còn phù hợp với tình hình thực tế của tỉnh Quảng Ngãi (mới), HĐND tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 09/2025/NQ-HĐND, có hiệu lực từ ngày 22/8/2025, thay thế Nghị quyết số 29/2024/NQ-HĐND, tiếp tục kế thừa các quy định trước đó để áp dụng thống nhất trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi (mới).
Kết quả bước đầu và những vấn đề đặt ra trong thời gian đến
Kết quả thực hiện bước đầu cho thấy chính sách đã đi vào đời sống, mục tiêu đề ra được chuyển hóa thành những kết quả cụ thể với 793 trường hợp được hưởng chính sách hỗ trợ (từ tháng 8/2024 đến giữa tháng 10/2026), bước đầu khuyến khích người dân lựa chọn hình thức hỏa táng.
Chia sẻ về ý nghĩa của chính sách, bà Trần Thị Mai Nhi, người có thân nhân là một trong những trường hợp đầu tiên được hưởng chính sách hỗ trợ hỏa táng tại xã Vệ Giang, tỉnh Quảng Ngãi cho biết: “Những hộ nghèo thì họ cảm thấy rất thoải mái, vì sợ phải chạy tiền để lo đám tang cho cha mẹ, có chính sách này không phải lo nữa”.

Bà Trần Thị Mai Nhi người dân tại xã Vệ Giang chia sẻ về ý nghĩa của chính sách hỏa táng
Ông Đinh Duy Long, Giám đốc Trung tâm Công tác xã hội và Bảo trợ trẻ em tỉnh Quảng Ngãi cho biết ý nghĩa nhân văn của chính sách, nhất là đối với các gia đình có hoàn cảnh khó khăn, góp phần giảm bớt áp lực chi phí khi có người thân qua đời.
Tuy nhiên, hiệu quả thực hiện chính sách chưa đồng đều giữa các địa bàn và vẫn còn những vấn đề cần tiếp tục giải quyết. Tại đặc khu Lý Sơn, diện tích tự nhiên nhỏ, mật độ dân số cao, quỹ đất hạn hẹp, có khoảng hơn 6.000 mồ mả nằm rải rác và hơn 9.300 ngôi mộ tại các khu nghĩa địa cũ, tạo áp lực lớn về đất mai táng, môi trường và cảnh quan, ảnh hưởng đến định hướng phát triển Lý Sơn thành trung tâm du lịch biển, đảo quốc gia nhưng đến nay chỉ có 03 trường hợp được hỗ trợ theo hai nghị quyết của tỉnh.
Qua phân tích nguyên nhân chủ yếu tập trung vào bốn nhóm vấn đề: (1) Điều kiện địa lý hải đảo và việc thiếu cơ sở hỏa táng gây trở ngại trong tổ chức thực hiện; (2) Chi phí thực tế để thực hiện hỏa táng cao hơn nhiều so với địa bàn đất liền, trong khi mức hỗ trợ chưa đáp ứng các khoản chi phí phát sinh; (3) Phong tục, tập quán địa táng truyền thống vẫn có ảnh hưởng sâu rộng trong cộng đồng dân cư; (4) Công tác tuyên truyền, vận động cần thêm thời gian và cách làm phù hợp hơn với đặc thù địa phương.
Là địa bàn hải đảo có quỹ đất hạn chế, Lý Sơn cần gắn giải pháp mai táng, cải táng và hỏa táng với yêu cầu bảo vệ môi trường, cảnh quan và phát triển du lịch bền vững. Bên cạnh các giải pháp trước mắt như đẩy mạnh tuyên truyền, vận động; phát huy vai trò của người có uy tín, các dòng họ, chức sắc tôn giáo và tổ chức đoàn thể, bảo đảm tính tự nguyện, tôn trọng phong tục, tập quán; rà soát, quản lý chặt chẽ các khu nghĩa trang, mồ mả hiện hữu, gắn với quy hoạch sử dụng đất và định hướng phát triển du lịch. Về lâu dài cần nghiên cứu phương án đầu tư xây dựng nhà hỏa táng tại đặc khu Lý Sơn, gắn với xây dựng Đề án di dời, cải táng mồ mả; trong đó, chú trọng đánh giá toàn diện mức độ đồng thuận của Nhân dân, lấy ý kiến cộng đồng dân cư, chức sắc tôn giáo và các tổ chức liên quan, bảo đảm phù hợp với điều kiện văn hóa, tín ngưỡng tại địa phương.
Trên phạm vi toàn tỉnh, chính sách khuyến khích hỗ trợ hỏa táng là giải pháp cần thiết trong thời gian chưa có cơ sở hỏa táng. Về lâu dài, tỉnh cần đẩy nhanh tiến độ đầu tư, đưa cơ sở hỏa táng vào hoạt động, đáp ứng nhu cầu của người dân và yêu cầu di dời, cải táng mồ mả khi triển khai các dự án phát triển kinh tế - xã hội. Theo trả lời chất vấn của Sở Xây dựng, cơ sở hỏa táng dự kiến đi vào hoạt động chậm nhất đầu năm 2027, song các dự án vẫn đang ở bước lựa chọn nhà đầu tư. Vì vậy, cần tập trung tháo gỡ vướng mắc, đồng thời tiếp tục đánh giá hiệu quả chính sách để điều chỉnh mức hỗ trợ và cách thức thực hiện phù hợp với đặc thù từng địa bàn.
Từ tư tưởng “lấy dân làm gốc” đến hiệu quả thực chất của nghị quyết là quá trình chuyển hóa những vấn đề từ đời sống thành quyết sách và những đổi thay cụ thể. Câu chuyện chính sách hỗ trợ hỏa táng cho thấy, một chủ trương đúng chỉ phát huy đầy đủ giá trị khi phù hợp với thực tiễn, được tổ chức thực hiện hiệu quả và kịp thời tháo gỡ những vướng mắc phát sinh. Vì vậy, với HĐND tỉnh, bên cạnh quyết định chính sách đúng đắn, cần chú trọng giám sát đến cùng việc thực hiện, kịp thời nhận diện bất cập, kiến nghị giải pháp khắc phục, bảo đảm nghị quyết thực sự đi vào cuộc sống, đáp ứng nguyện vọng chính đáng và mang lại lợi ích thiết thực cho Nhân dân. Đây cũng là thước đo thực chất của tinh thần “lấy dân làm gốc” trong hoạt động của cơ quan dân cử.

