Từ voi Linh Sơn đến chim Lạc Lạc: Đưa linh vật Việt thành IP văn hóa hái ra tiền

Diễn đàn Công nghệ số và AI trong kiến tạo nền kinh tế sáng tạo - Từ tài nguyên văn hóa đến năng lực cạnh tranh quốc gia do Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch phối hợp với các đơn vị tổ chức vừa diễn ra, mang đến một góc nhìn chiến lược: Văn hóa không chỉ dừng lại ở nhiệm vụ bảo tồn mà còn là nguồn lực cốt lõi để hình thành IP văn hóa (tài sản trí tuệ văn hóa), tạo dựng các thương hiệu và mô hình kinh doanh bứt phá trong kỷ nguyên số.

Các diễn giả thảo luận tại diễn đàn. 

Sở hữu kho tàng di sản, nghệ thuật, ẩm thực và tri thức bản địa phong phú được bồi đắp qua hàng nghìn năm, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển hóa các giá trị truyền thống thành dòng tiền và năng lực cạnh tranh quốc gia. Tuy nhiên, bài toán trọng tâm hiện nay không chỉ là gìn giữ những gì sẵn có mà là sáng tạo dựa trên nền tảng di sản, xác lập và quản trị quyền sở hữu trí tuệ để tạo ra giá trị kinh tế bền vững.

Khi kết hợp với trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số, một câu chuyện, nhân vật hay chất liệu dân gian không còn bó hẹp trong một sản phẩm đơn lẻ. Chúng hoàn toàn có thể phát triển đa nền tảng thành phim ảnh, âm nhạc, nội dung số, trò chơi điện tử hay thương hiệu du lịch - con đường then chốt để kiến tạo nên những IP văn hóa có giá trị thương mại cao.

Từ linh vật Việt đến mô hình kinh tế khổng lồ

Các chuyên gia tại diễn đàn nhấn mạnh, nếu IP công nghệ tạo lợi thế từ giải pháp kỹ thuật thì IP văn hóa lại tạo ra giá trị từ bản sắc, câu chuyện và khả năng kết nối cảm xúc mạnh mẽ với công chúng. Việc kết hợp IP văn hóa với các công nghệ hiện đại như mapping 3D, thực tế ảo... sẽ giúp mở rộng không gian khai thác, mang lại những trải nghiệm trực quan và sinh động cho du khách.

Chim Lạc Lạc (Đền Hùng) lấy cảm hứng từ hoa văn trống đồng đưa vào các sản phẩm du lịch và giáo dục văn hóa.

Minh chứng điều này, bà Trần Thị Tám, Giám đốc Ipcon Vietnam đã giới thiệu hàng loạt linh vật IP văn hóa do đơn vị phát triển từ chính các di sản Việt như: Voi Linh Sơn (Yên Tử) được biến tấu từ hình tượng voi trắng và tu sĩ tại Yên Tử, ứng dụng vào sản phẩm lưu niệm, nội dung số và tour trải nghiệm.

Rùa Đậu Đậu (Văn Miếu - Quốc Tử Giám) khai thác từ hệ thống 82 bia tiến sĩ, phát triển thành các ứng dụng và sản phẩm phục vụ tham quan, học tập. Chim Lạc Lạc (Đền Hùng) lấy cảm hứng từ hoa văn trống đồng đưa vào các sản phẩm du lịch và giáo dục văn hóa.

Voi Linh Sơn đặt ở Yên Tử.

Bà Tám dẫn chứng kinh nghiệm quốc tế, bài học từ gấu Kumamon của tỉnh Kumamoto (Nhật Bản) – một IP văn hóa hư cấu được quản lý, khai thác bài bản mang về khoảng 100 tỷ yên trong giai đoạn 2011-2021 đã cho thấy tiềm năng kinh tế khổng lồ nếu Việt Nam có chiến lược khai thác IP văn hóa đúng hướng.

Dù vậy, theo bà Tám, để IP văn hóa thực sự trở thành tài sản thương mại, các dự án cần quan tâm đến chiến lược sở hữu trí tuệ ngay từ đầu: xác định rõ chủ thể quyền, cơ chế bảo hộ, phân chia lợi ích công bằng và tôn trọng cộng đồng - những người cùng gìn giữ giá trị gốc.

Tôn vinh và kết nối các hệ sinh thái sáng tạo Việt

Cũng trong khuôn khổ sự kiện, BTC đã phát động và mở cổng đăng ký toàn quốc Giải thưởng Văn hóa sáng tạo - Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026 với thông điệp Sáng tạo trải nghiệm Việt - Sống nhịp thế giới.

Bà Nguyễn Thanh Giang, Giám đốc Điều hành Mạng lưới Rồng Xanh Fellowship cho biết, giải thưởng không chỉ dừng lại ở việc tôn vinh mà hướng tới xây dựng một nền tảng văn hóa sáng tạo Việt Nam bền vững. Đây sẽ là nhịp cầu kết nối các nhà sáng tạo, doanh nghiệp, chuyên gia, địa phương và nhà đầu tư để biến tài sản trí tuệ thành năng lực cạnh tranh thực tế.

Giải thưởng gồm 6 hạng mục:

- Rồng xanh di sản, tôn vinh các sáng kiến, dự án phát huy giá trị di sản bằng công nghệ.
- Rồng xanh thương hiệu, dành cho các mô hình du lịch.
- Rồng xanh công nghiệp văn hóa, tôn vinh sản phẩm, mô hình khai thác giá trị kinh tế từ văn hóa.
- Rồng xanh đổi mới sáng tạo, dành cho các giải pháp công nghệ, mô hình đổi mới trong lĩnh vực văn hóa, du lịch và di sản.
- Rồng xanh STEAM, tôn vinh những đóng góp trong đào tạo về đổi mới sáng tạo, công nghiệp văn hóa.
- Rồng xanh Impact, dành cho các địa phương, tổ chức, cá nhân tạo ra những tác động tích cực, bền vững và có sức lan tỏa đối với cộng đồng, đồng thời góp phần giới thiệu các giá trị văn hóa Việt Nam.

Ảnh: BTC