Từ giá trị di sản đến thương hiệu du lịch

Từ cội nguồn văn hóa đến sức hút điểm đến

Trong tâm thức người Việt, Phú Thọ là vùng đất đặc biệt bởi nơi đây gắn với thời đại Hùng Vương và tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương. Năm 2012, “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ” được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Cùng với đó, Hát Xoan Phú Thọ cũng được UNESCO ghi danh, tạo nên những giá trị văn hóa có sức nhận diện đặc biệt cho vùng Đất Tổ.

Tượng đài “Bác Hồ với ngày hội non sông” tại Khu Di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt Đền Hùng.

Nhưng sức hấp dẫn của Phú Thọ không chỉ nằm ở những di sản đã được vinh danh. Sau hợp nhất, không gian văn hóa, lịch sử và cảnh quan của tỉnh được mở rộng, tạo nên hệ sinh thái du lịch đa dạng. Trong đó, văn hóa cội nguồn vẫn là sợi dây kết nối quan trọng, tạo nên sự khác biệt của Phú Thọ so với nhiều điểm đến khác.

Điều quan trọng là di sản ở Đất Tổ không nằm tách biệt trong bảo tàng mà vẫn hiện diện trong đời sống cộng đồng. Ví như tại xã Hùng Lô, du khách có thể tìm hiểu kiến trúc đình làng, nghe Hát Xoan, khám phá nghề làm mì gạo, thưởng thức sản phẩm truyền thống và trực tiếp trải nghiệm các công đoạn sản xuất.

Đồng chí Dương Hoàng Hương - Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho rằng, di sản phải được bảo tồn nhưng đồng thời phải được đưa vào đời sống, trở thành sản phẩm và trải nghiệm. Du khách đến Phú Thọ không chỉ để tham quan mà còn để hiểu, cảm nhận và tương tác với văn hóa Đất Tổ. Đây cũng là hướng mà ngành đang triển khai với mong muốn giới thiệu tới du khách những trải nghiệm sau hành trình tri ân công đức Tổ tiên, đồng thời khám phá các điểm du lịch văn hóa, sinh thái, nghỉ dưỡng, cộng đồng và bản sắc văn hóa, con người Đất Tổ.

Khi người dân trở thành chủ thể của di sản

Nếu Đền Hùng là nơi khơi mở câu chuyện về cội nguồn thì vùng đất Hy Cương đang được định hướng trở thành một không gian để câu chuyện ấy tiếp tục được kể bằng đời sống cộng đồng.

Mới đây, xã Hy Cương tổ chức hội nghị triển khai mô hình làng văn hóa du lịch cộng đồng “Nguồn cội – Đất Tổ” với mục tiêu xây dựng không gian trải nghiệm gắn với văn hóa, lịch sử, cảnh quan và đời sống của người dân vùng đất quanh Khu Di tích lịch sử Đền Hùng.

Theo đó, chủ trương của địa phương là không biến làng quê thành một “sân khấu” phục vụ du khách, mà phải giữ được không gian sống, phong tục, cảnh quan và những giá trị vốn có; lựa chọn những giá trị phù hợp để xây dựng sản phẩm trải nghiệm. Khi người dân có thêm thu nhập từ du lịch, họ sẽ có động lực bảo vệ di sản, cảnh quan và môi trường sống. Đây chính là điểm chuyển quan trọng từ “bảo tồn di sản” sang “phát huy giá trị di sản” bền vững.

Tại Hùng Lô, những sản phẩm của làng nghề không chỉ là hàng hóa mà còn trở thành một phần của trải nghiệm.

Ông Cao Đăng Duy - Chủ tịch Hội đồng quản trị, Giám đốc HTX Mì gạo Hùng Lô cho biết: Hiện HTX có 255 thành viên, mỗi tháng đưa ra thị trường khoảng 95 tấn mì gạo, doanh thu năm 2025 đạt 27,5 tỷ đồng và tạo việc làm thường xuyên cho 35 lao động. Sản phẩm “Mì gạo sạch sinh ra từ làng Hùng Lô” được công nhận OCOP 5 sao năm 2025.

Theo ông Duy, khách đến làng nghề rất hào hứng khi được tận mắt chứng kiến các công đoạn sản xuất, thậm chí tự tay tham gia chế biến, nếm thử sản phẩm và điều này để lại nhiều ấn tượng khó phai trong lòng du khách.

Từ khám phá đến trải nghiệm

Sự thay đổi trong cách khai thác di sản đang tạo thêm sức hút cho du lịch Phú Thọ. Không gian Đất Tổ ngày càng xuất hiện nhiều sản phẩm kết hợp giữa văn hóa, trải nghiệm, cộng đồng và công nghệ.

Du lịch học đường đưa học sinh đến Đền Hùng, Bảo tàng Hùng Vương, Hùng Lô, Miếu Lãi Lèn để tìm hiểu lịch sử, trải nghiệm văn hóa. Các sản phẩm du lịch cộng đồng mở rộng không gian từ điểm tham quan sang làng quê, làng nghề. Tại Đền Hùng, ngành Du lịch còn nghiên cứu sản phẩm tour đêm ứng dụng công nghệ thực tế tăng cường, qua đó tạo thêm phương thức kể chuyện về di sản.

Hát Xoan được trao truyền trong không gian văn hóa làng Hùng Lô, góp phần đưa di sản trở thành sản phẩm du lịch đặc sắc của Đất Tổ.

Tại Hùng Lô, việc kết hợp làng cổ, Hát Xoan, đình làng, nghề làm mì gạo và ẩm thực địa phương đang tạo nên một chuỗi trải nghiệm có chiều sâu. Lớp tập huấn du lịch cộng đồng được tổ chức tại đây trong tháng 9/2026 cũng xác định các giá trị như Hát Xoan, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, làng nghề, ẩm thực và sản phẩm OCOP là những nguồn lực cần được khai thác để hình thành chương trình trải nghiệm gắn với văn hóa bản địa và sinh kế cộng đồng.

Đây cũng là hướng đi để thương hiệu du lịch Đất Tổ có thể vượt ra ngoài phạm vi một mùa lễ hội. Nếu trước đây du khách thường nghĩ đến Phú Thọ với một hành trình “về Đền Hùng”, thì mục tiêu hiện nay cần cao hơn là đến Đất Tổ để tìm hiểu cội nguồn, trải nghiệm văn hóa, khám phá làng nghề, thưởng thức ẩm thực và gặp gỡ cộng đồng.

Khi đó, Đền Hùng là điểm khởi đầu, còn Hát Xoan, Hùng Lô, Miếu Lãi Lèn, làng nghề, sản phẩm OCOP và những không gian văn hóa cộng đồng trở thành các mắt xích trong một hành trình thống nhất.

Sau hợp nhất, Phú Thọ còn có thêm những vùng đất giàu tiềm năng về sinh thái, nghỉ dưỡng, văn hóa cộng đồng như Tam Đảo, Tây Thiên, Xuân Sơn, Mai Châu, hồ Hòa Bình... Đây là điều kiện để kéo dài thời gian lưu trú, mở rộng không gian trải nghiệm và hình thành các tuyến du lịch liên vùng.

Nhưng trong bức tranh rộng lớn ấy, “Đất Tổ – cội nguồn dân tộc Việt Nam” vẫn cần được xác định là một dấu nhận diện riêng. Bởi cảnh quan có thể có ở nhiều nơi, sản phẩm nghỉ dưỡng cũng có thể được nhiều địa phương xây dựng, nhưng câu chuyện về các Vua Hùng, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và Hát Xoan là những giá trị tạo nên sự khác biệt của Phú Thọ.

Từ di sản đến sản phẩm, từ sản phẩm đến trải nghiệm và từ trải nghiệm đến thương hiệu, đó là một hành trình dài. Muốn đi được hành trình ấy, di sản phải được bảo tồn nguyên vẹn, cộng đồng phải thực sự tham gia, doanh nghiệp phải cùng vào cuộc và cách kể câu chuyện về Đất Tổ phải ngày càng hiện đại, hấp dẫn.

Khi mỗi di tích có một câu chuyện, mỗi làng quê có một trải nghiệm, mỗi nghệ nhân trở thành một người kể chuyện và mỗi sản phẩm địa phương trở thành một phần của hành trình, “về Đất Tổ” sẽ không còn chỉ là một chuyến hành hương mà trở thành một hành trình khám phá văn hóa.

Đó cũng là lúc những giá trị được trao truyền qua hàng nghìn năm có thể tiếp tục sống trong đời sống hôm nay, tạo sinh kế cho cộng đồng và góp phần làm nên thương hiệu Phú Thọ – Đất Tổ, cội nguồn dân tộc Việt Nam.