Tử vong do đột quỵ tăng gấp đôi, chuyên gia cảnh báo 4 chữ cần nhớ
Trong 5 năm, Việt Nam ghi nhận hơn 109.000 người tử vong do đột quỵ, tăng gấp hơn 2 lần trong 4 năm. Chuyên gia khuyến cáo người dân ghi nhớ quy tắc FAST để nhận diện sớm dấu hiệu, tranh thủ thời gian vàng cấp cứu.
Số người tử vong do đột quỵ tăng nhanh
Theo số liệu Cục Thống kê công bố mới đây, đột quỵ là nguyên nhân tử vong đáng lo ngại nhất trong nhóm bệnh hệ tuần hoàn. Giai đoạn 2021-2025, Việt Nam ghi nhận 109.400 trường hợp tử vong do đột quỵ, chiếm 60% tổng số ca tử vong vì các bệnh hệ tuần hoàn.
Đáng chú ý, số người tử vong tăng từ 16.000 trường hợp năm 2021 lên 33.100 trường hợp năm 2025, tương đương tăng hơn 2 lần chỉ sau 4 năm.
Trước thực trạng này, ThS.BS Lê Thị Ngọc Sương, Khoa Thần kinh, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM, khuyến cáo người dân cần ghi nhớ quy tắc FAST để nhận biết sớm các dấu hiệu đột quỵ.
Theo bác sĩ, FAST là quy tắc đơn giản, có thể thực hiện trong vài phút, không cần dụng cụ y tế hay kiến thức chuyên môn.
F (Face) là dấu hiệu méo miệng: Người dân có thể yêu cầu người nghi đột quỵ cười, nếu thấy một bên mặt bị lệch, méo là dấu hiệu cảnh báo.

Một người đàn ông 38 tuổi đột quỵ. Ảnh: BVĐK tỉnh Phú Thọ.
A (Arm) là dấu hiệu yếu tay: Hãy yêu cầu người bệnh giơ hai tay về phía trước và giữ nguyên. Nếu một bên tay bị rơi xuống hoặc không thể nâng lên, cần nghĩ đến đột quỵ.
S (Speech) là dấu hiệu bất thường về lời nói: Người bệnh có thể nói ngọng, nói khó, phát âm không rõ hoặc không thể nói thành câu.
T (Time) là thời gian: Khi xuất hiện một trong ba dấu hiệu trên, cần gọi cấp cứu ngay, không chờ người bệnh tự hồi phục hoặc áp dụng mẹo dân gian.
Bác sĩ Sương nhấn mạnh chỉ cần xuất hiện một trong ba dấu hiệu méo miệng, yếu tay hoặc nói khó đã phải nghĩ đến đột quỵ, không cần chờ đủ cả ba biểu hiện.
Bác sĩ cũng khuyến cáo người dân lưu lại câu dễ nhớ: “Méo cười, nói ngọng, xuôi tay. Gọi ngay cấp cứu, đi mau đừng chờ”.
3 không khi nghi ngờ đột quỵ
Ngoài FAST, chuyên gia khuyến cáo người dân chú ý thêm quy tắc BE FAST để nhận diện những trường hợp đột quỵ khó phát hiện hơn, đặc biệt khi tổn thương ở vùng tiểu não hoặc thân não.
Trong đó, B (Balance) là mất thăng bằng, đột ngột chóng mặt, đi đứng loạng choạng, nghiêng ngả. E (Eyes) là dấu hiệu bất thường về thị lực như nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất thị lực đột ngột.
Theo bác sĩ Sương, những biểu hiện này không nên bị nhầm lẫn đơn thuần với rối loạn tiền đình hoặc tụt huyết áp.
Các yếu tố nguy cơ đột quỵ được chia thành hai nhóm. Nhóm không thể thay đổi gồm tuổi cao và tiền sử gia đình mắc bệnh. Nhóm có thể kiểm soát gồm tăng huyết áp, rung nhĩ, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, béo phì và ít vận động. Trong đó, tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ quan trọng hàng đầu.
Bác sĩ Sương lưu ý thời gian vàng điều trị đột quỵ bằng thuốc tiêu sợi huyết thường là 4,5 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên. Một số người bệnh tắc mạch máu lớn có thể được chỉ định lấy huyết khối cơ học trong 6 giờ đầu, thậm chí đến 24 giờ ở những trường hợp phù hợp dựa trên kết quả chẩn đoán hình ảnh.
Khi nghi ngờ đột quỵ, người dân cần nhớ:
- Tuyệt đối không tự ý cho người bệnh uống thuốc hạ huyết áp. Việc hạ huyết áp không đúng thời điểm có thể làm giảm lượng máu đến vùng não đang bị tổn thương, khiến tình trạng nặng hơn. Quyết định điều trị phải do bác sĩ căn cứ vào loại đột quỵ và tình trạng cụ thể.
- Người bệnh cũng không nên ăn uống vì có thể bị rối loạn nuốt, giảm phản xạ bảo vệ đường thở, dẫn đến sặc thức ăn và suy hô hấp.
- Không nên tự chở đi lòng vòng mà cần gọi xe cấp cứu thay vì tự lái xe đưa người bệnh đến bệnh viện. Trên xe cấp cứu có nhân viên y tế và phương tiện hỗ trợ xử trí khi người bệnh nôn ói, lơ mơ hoặc ngừng thở. Đội ngũ cấp cứu cũng có thể thông báo trước cho bệnh viện để ê-kíp chuyên môn chuẩn bị tiếp nhận.


