Từ vụ cháu gái cố nghệ sĩ Vũ Linh, đã đến lúc siết chặt hậu kiểm sân khấu

Cháu gái cố NSƯT Vũ Linh gây tranh cãi khi diễn vai Trưng Trắc

Những tranh cãi quanh phần trình diễn vai Trưng Trắc của Thùy Dung (tên thường gọi là Bùm Bum, con gái nghệ sĩ Tiểu Linh, cháu gái cố NSƯT Vũ Linh) trong chương trình "Tự tình phương Nam 4" không chỉ dừng lại ở câu chuyện một tiết mục gây tranh luận. Sự việc đang gợi mở một vấn đề lớn hơn: khi hiện tượng "xé rào", biến tướng trong biểu diễn nghệ thuật ngày càng dày đặc, công tác hậu kiểm của cơ quan quản lý cần được siết chặt hơn.

Sở Văn hóa và Thể thao TP HCM cần siết chặt hơn vấn đề hậu kiểm

Để bảo vệ chuẩn mực của sân khấu và niềm tin của công chúng, nhiều ngày qua dư luận khán giả và nhận định của giới chuyên môn đã nói lên sự quan ngại khi sân khấu bị "biến dạng" sau phúc khảo.

Phần trình diễn vai Trưng Trắc của Thùy Dung trong chương trình "Tự tình phương Nam 4" diễn tại rạp Hồng Liên những ngày qua đã trở thành tâm điểm tranh luận trên mạng xã hội. Cụ thể vai Trưng Trắc trong vở cải lương "Tiếng trống Mê Linh", vốn là một biểu tượng sân khấu gắn liền với tên tuổi cố NSƯT Thanh Nga.

Chính vì vậy, khi một gương mặt trẻ, chưa có nhiều kinh nghiệm sân khấu, thể hiện nhân vật này trong điều kiện tập luyện gấp gáp, tiết mục nhanh chóng trở thành đề tài gây tranh cãi. Thùy Dung cho biết cô chỉ có 6 ngày chuẩn bị, một buổi tập dượt và một lần chạy chương trình trước khi biểu diễn. Bản thân cô cũng thừa nhận phần thể hiện còn nhiều thiếu sót.

Tuy nhiên, nếu nhìn rộng hơn, vấn đề không chỉ nằm ở năng lực của một cá nhân. Điều khiến nhiều người băn khoăn chính là quy trình kiểm soát nội dung và chất lượng biểu diễn.

Khi một vai diễn mang tính biểu tượng của sân khấu cải lương được đưa lên sân khấu với thời gian chuẩn bị quá gấp gáp, câu hỏi đặt ra là: khâu thẩm định và hậu kiểm đang được thực hiện ra sao? Khi tiết mục đưa ra công chúng thiếu sự chỉn chu về trang phục, về kỹ thuật ca diễn chuyên nghiệp thì liệu chỉ dừng lại ở sự nhắc nhở trong văn bản phúc khảo hoặc phạt hành chính sau khi bị dư luận lên án?

Thùy Dung không đủ sức thể hiện vai Trưng Trắc chỉ trong 6 ngày tập

Hiện tượng "xé rào" ngày càng phổ biến

Theo nhiều nghệ sĩ và nhà quản lý, thực tế lâu nay cho thấy một hiện tượng đáng lo ngại: Khi phúc khảo, vở diễn được trình bày khá chuẩn mực nhưng khi ra sân khấu biểu diễn chính thức, một số đơn vị hoặc diễn viên tự ý thêm thắt tình tiết, đưa vào những mảng miếng hài hoặc lời thoại mới để "tăng độ giải trí".

Thậm chí phục trang, tạo hình nhân vật cũng bị thay đổi so với bản dựng đã được duyệt. Những thay đổi ấy có khi chỉ là tiểu tiết, nhưng nhiều trường hợp lại làm lệch tinh thần tác phẩm, thậm chí tạo nên những chi tiết phản cảm.

Trong bối cảnh sân khấu xã hội hóa phải cạnh tranh khốc liệt để hút khán giả, không ít ê-kíp chọn cách thêm "mảng miếng gây cười", những tình huống dễ dãi, thậm chí dung tục. Một thành viên của Hội đồng nghệ thuật cho biết một số vở kịch khi phúc khảo chỉ 120 phút, nhưng công diễn kéo dài 180 phút, vậy trong 60 phút "phát sinh" đó, nội dung là gì?

Điều đáng nói là khi những biến tướng ấy xảy ra, việc xử lý đôi khi còn chậm hoặc chưa đủ sức răn đe.

Lời cảnh báo từ người trong cuộc

NSƯT Ca Lê Hồng, thành viên Hội đồng nghệ thuật Sở Văn hóa và Thể thao TP HCM, đã nhiều lần lên tiếng về tình trạng này. Theo bà, nếu không kịp thời chấn chỉnh, sân khấu sẽ đối diện nguy cơ biến dạng về thẩm mỹ và chuẩn mực nghề nghiệp.

Bà cho rằng hiện tượng một số tiết mục biểu diễn phản cảm thời gian qua là hồi chuông cảnh báo cho công tác quản lý. Việc kiểm duyệt trước khi cấp phép là cần thiết, nhưng hậu kiểm mới là yếu tố quyết định để bảo đảm các đơn vị thực hiện đúng nội dung đã được duyệt. "Không thể để tình trạng phúc khảo một đằng, khi ra sân khấu lại diễn một nẻo" – NSƯT Ca Lê Hồng nhận xét.

Cần chế tài mạnh để bảo vệ sân khấu

Sàn diễn TP HCM vốn được xem là trung tâm năng động nhất cả nước với hàng loạt mô hình xã hội hóa. Sự đa dạng ấy là tín hiệu đáng mừng, nhưng cũng đặt ra thách thức lớn cho công tác quản lý. Nếu không kiểm soát tốt, các chương trình biểu diễn có thể dễ dàng trượt khỏi chuẩn mực nghệ thuật, chạy theo yếu tố gây sốc hoặc tranh cãi để thu hút chú ý.

Vì vậy, nhiều ý kiến cho rằng Sở Văn hóa và Thể thao TP HCM cần mạnh tay hơn trong hậu kiểm: Tăng cường kiểm tra các suất diễn sau khi đã cấp phép; Xử phạt nghiêm các trường hợp thay đổi nội dung, phục trang hoặc lời thoại trái với bản phúc khảo; Áp dụng chế tài đủ mạnh, kể cả đình chỉ biểu diễn hoặc phạt nặng để răn đe.

Chỉ khi những quy định được thực thi nghiêm túc, sân khấu mới tránh được tình trạng "xé rào", giữ được sự tôn trọng đối với khán giả.

Không thể tùy tiện thể hiện các nhân vật của sân khấu kinh điển - trong ảnh là cố NSƯT Thanh Sang (vai Thi Sách) và cố NSƯT Thanh Nga (vai Trưng Trắc) trong vở "Tiếng trống Mê Linh" (ảnh tư liệu)

Bảo vệ giá trị của những vai diễn biểu tượng

Những vai diễn như Trưng Trắc trong "Tiếng trống Mê Linh" không chỉ là một nhân vật sân khấu. Đó là di sản nghệ thuật, gắn liền với ký ức của nhiều thế hệ khán giả. Mỗi lần tái hiện những vai diễn ấy đều cần sự chuẩn bị nghiêm túc, lòng tôn trọng nghề nghiệp và trách nhiệm với di sản sân khấu.

Những tranh cãi gần đây vì thế khẳng định câu chuyện làm ẩu của một tiết mục mà người dàn dựng lẫn người biểu diễn đều nghiệp dư, không qua đào tạo, lời nhắc nhở rằng sân khấu cần được bảo vệ bằng cả ý thức nghề nghiệp lẫn cơ chế quản lý chặt chẽ.

Dư luận không quên vụ Trấn Thành bị phạt nặng khi đem vở cải lương kinh điển "Tô Ánh Nguyệt" dựng thành phiên bản tấu hài để diễn tại nước ngoài, sau khi sản phẩm được đưa lên mạng xã hội, gây căm phẫn vì bôi bác hình tượng người phụ nữ Việt Nam.

Vấn đề không phải phạt hành chính thật nặng mà có khi cần có biện pháp cấm sóng, dừng biểu diễn một thời gian như đã từng được áp dụng với một số ca sĩ/nghệ sĩ.

Thanh Hiệp (ảnh Huy Trương)