Từ vụ 'Dũng trọc Hà Đông', nhìn trách nhiệm của hệ sinh thái nội dung độc hại

Theo thông tin Bộ Công an công bố, ngày 22/9/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã khởi tố vụ án, khởi tố 17 bị can về tội “Đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông”, quy định tại Điều 288 Bộ luật Hình sự. Nhóm này được cho là đã tham gia sản xuất, đăng tải các phim ngắn “Kẻ phản bội”, “Cuộc chơi sắp đặt” và “Phi vụ cuối cùng” trên YouTube, thu hút hàng triệu lượt xem và tương tác.

Trong số 17 bị can, Phạm Tiến Mạnh (tức “Thật Mạnh”) và Nguyễn Ngọc Túy được xác định là những người chủ mưu, cầm đầu. Bốn người thuộc ê-kíp sản xuất, đạo diễn, quay phim, chuẩn bị đạo cụ gồm: Bàn Văn Huấn, Vũ Duy Mẫn, Lê Đình Quyền và Vũ Bá Đằng. Nhóm tham gia diễn xuất gồm: Nguyễn Văn Dũng (tức “Dũng trọc Hà Đông”), Nguyễn Văn Giang (tức “Giang Rồng”), Phạm Trung Kiên, Phạm Văn Quyết, Tạ Hữu Huấn, Phạm Quang Đức, Phạm Quang Chung, Nguyễn Đức Tuyên, Trần Văn Cường, Vũ Thành Công và Nguyễn Hữu Huy.

Từ vụ án liên quan đến kênh "Đời TV", Báo Nhà báo và Công luận trao đổi với TS. Luật sư Đặng Văn Cường - Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp, Đoàn Luật sư TP Hà Nội về căn cứ xử lý hình sự, giới hạn của quyền sáng tạo và trách nhiệm pháp lý của những người tham gia một ê-kíp sản xuất nội dung số.

TS. Luật sư Đặng Văn Cường. Ảnh: NVCC

Ranh giới pháp lý không nằm ở tên gọi phim ngắn

+Thưa luật sư, từ vụ án liên quan đến kênh “Đời TV”, điều gì đáng chú ý về mặt pháp lý và vì sao hoạt động sản xuất, đăng tải phim ngắn trên mạng có thể bị xem xét theo Điều 288 Bộ luật Hình sự?

- TS.LS Đặng Văn Cường: Vụ án này là một diễn biến đáng chú ý trong công tác đấu tranh phòng, chống vi phạm pháp luật trên không gian mạng. Theo thông tin được công bố, các phim có hình ảnh sinh hoạt băng nhóm, sử dụng dao, kiếm, súng để giải quyết mâu thuẫn, cổ xúy bạo lực và tệ nạn xã hội; sau đó được đưa lên YouTube, thu hút lượng lớn người xem và tương tác.

Điều cần nhìn nhận không chỉ là vài video riêng lẻ, mà là cách nội dung mang màu sắc “giang hồ” được tổ chức sản xuất, phát tán và khai thác sự chú ý của công chúng. Khi hình ảnh coi thường pháp luật, giải quyết mâu thuẫn bằng bạo lực được xây dựng thành sản phẩm giải trí rồi đưa tới hàng triệu người xem, tác động xã hội không còn giới hạn trong phạm vi của ê-kíp sản xuất. Đây cũng là lý do cơ quan chức năng phải xem xét bản chất nội dung, mục đích đăng tải, cách thức tổ chức và lợi ích mà các bên thu được, chứ không chỉ nhìn vào tên gọi “phim ngắn” hay “sản phẩm giải trí”.

Về căn cứ pháp lý, Điều 288 Bộ luật Hình sự quy định trách nhiệm đối với hành vi đưa lên mạng máy tính, mạng viễn thông những thông tin trái quy định của pháp luật, nếu không thuộc các trường hợp đã được quy định tại những điều luật khác và thỏa mãn điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự. Để xử lý, cơ quan tiến hành tố tụng phải chứng minh đầy đủ hành vi khách quan, tính trái pháp luật của thông tin, điều kiện định tội, hậu quả hoặc lợi ích thu được và lỗi của người thực hiện.

Trách nhiệm cũng không thể được xác định đồng loạt. Với người tổ chức sản xuất, người lên ý tưởng, người quản lý kênh, người trực tiếp đăng tải, người tham gia diễn xuất hoặc đảm nhiệm các công việc khác, cơ quan tố tụng phải làm rõ hành vi cụ thể, mức độ tham gia, nhận thức, ý chí và lợi ích của từng người. Việc 17 người cùng bị khởi tố về một tội danh không đồng nghĩa tất cả sẽ có vai trò và mức độ trách nhiệm như nhau. Ở giai đoạn điều tra, họ vẫn là bị can; việc có tội và hình phạt cụ thể chỉ được xác định bằng bản án có hiệu lực pháp luật của tòa án.

+ Ranh giới giữa việc phản ánh bạo lực trong một tác phẩm với hành vi cổ xúy, kích động bạo lực được xác định ra sao? Nếu bị kết tội theo Điều 288, các bị can có thể đối diện với chế tài nào, thưa ông?

- Luật An ninh mạng năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, quy định các hành vi bị nghiêm cấm về an ninh mạng, trong đó có hành vi kích động, cổ xúy bạo lực, lối sống trụy lạc, lệch chuẩn, phá hoại thuần phong, mỹ tục, đạo đức xã hội và sức khỏe cộng đồng; đồng thời nghiêm cấm việc hướng dẫn, xúi giục, lôi kéo, kích động người khác phạm tội hoặc thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.

Tuy nhiên, cần phân biệt việc mô tả bạo lực trong một tác phẩm nghệ thuật, điện ảnh có giá trị phản ánh hiện thực với việc xây dựng nội dung theo hướng thần tượng hóa, cổ xúy, kích động hoặc khuyến khích bạo lực. Không thể chỉ căn cứ vào việc tác phẩm có cảnh đánh nhau, dao kiếm hay nhân vật phạm tội để kết luận.

Việc đánh giá phải đặt trong toàn bộ nội dung, thông điệp, mục đích, cách thức thể hiện, đối tượng tiếp cận và tác động của sản phẩm. Một tác phẩm phản ánh cái xấu để cảnh báo, phê phán sẽ khác về bản chất với sản phẩm khai thác cái xấu như hình mẫu hấp dẫn, kích thích người xem bắt chước hoặc coi thường pháp luật.

Đối với hành vi xảy ra trước ngày 1/7/2026, cơ quan tiến hành tố tụng phải căn cứ quy định có hiệu lực tại thời điểm hành vi được thực hiện và tuân thủ nguyên tắc của pháp luật hình sự về hiệu lực theo thời gian. Không thể lấy quy định mới để áp dụng hồi tố theo hướng bất lợi cho người bị xem xét trách nhiệm.

Nếu bị kết tội theo khoản 1 Điều 288, người phạm tội có thể bị phạt tiền từ 30 triệu đồng đến 200 triệu đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm. Trường hợp thuộc khoản 2, mức phạt tiền từ 200 triệu đồng đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 2 năm đến 7 năm. Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền bổ sung từ 20 triệu đồng đến 200 triệu đồng hoặc bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề, làm công việc nhất định từ 1 năm đến 5 năm.

Mức xử lý đối với từng người sẽ phụ thuộc vào vai trò, tính chất và mức độ hành vi, hậu quả, khoản thu lợi, các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ và những yếu tố khác được chứng minh trong quá trình tố tụng. Vì vậy, cần chờ kết luận điều tra và phán quyết của tòa án; không nên suy diễn thêm tội danh chỉ từ hình ảnh trong video hoặc thông tin ban đầu của vụ án.

Từ nội dung câu view đến trách nhiệm của cả hệ sinh thái

+ Vì sao nội dung “giang hồ mạng”, bạo lực vẫn có thể thu hút hàng triệu lượt xem, và việc tiếp xúc lặp lại với loại nội dung này gây hệ lụy gì đối với thanh thiếu niên?

- Nội dung bạo lực, gây sốc thường đánh mạnh vào sự tò mò, tâm lý muốn khám phá điều cấm kỵ và cảm xúc tức thời của người xem. Trên môi trường mạng, sự chú ý có thể chuyển hóa thành lượt xem, người theo dõi, quảng cáo và lợi ích vật chất. Bởi vậy, một số người sẵn sàng tạo ra nội dung ngày càng cực đoan để giữ chân công chúng. Cơ chế đề xuất của nền tảng cũng có thể khiến nội dung có mức tương tác cao tiếp tục được lan truyền rộng hơn, tạo thành vòng lặp: càng gây sốc càng nhiều tương tác, càng nhiều tương tác càng được phân phối.

Đáng lo ngại là hình ảnh “đại ca”, lối hành xử bất chấp pháp luật hoặc việc dùng bạo lực để giải quyết mâu thuẫn có thể được trình bày như biểu tượng của sức mạnh, tiền bạc và sự nổi tiếng. Với người trưởng thành có khả năng sàng lọc thông tin, tác động có thể khác. Nhưng trẻ em và thanh thiếu niên đang trong giai đoạn hình thành nhân cách, thích khẳng định mình và dễ chịu ảnh hưởng của thần tượng trên mạng nên nguy cơ tiếp nhận lệch lạc lớn hơn.

Việc tiếp xúc lặp đi lặp lại có thể dẫn tới tâm lý bình thường hóa bạo lực, giảm sự nhạy cảm trước hành vi vi phạm, hình thành quan niệm sai rằng muốn được chú ý phải gây sốc hoặc muốn giải quyết mâu thuẫn phải dùng sức mạnh. Một số em có thể bắt chước lời nói, cách ăn mặc, cách ứng xử, thậm chí hành vi nguy hiểm mà không nhận thức đầy đủ hậu quả pháp lý và xã hội. Tác động không nhất thiết xuất hiện ngay, nhưng có thể tích lũy dần trong nhận thức, cảm xúc và cách lựa chọn hành vi.

Vì vậy, không nên chỉ đánh giá nội dung bằng số lượt xem hay khả năng giải trí. Cần đặt câu hỏi sản phẩm đang truyền đi thông điệp gì, hướng người xem tới giá trị nào và nhóm công chúng dễ bị tổn thương sẽ tiếp nhận nó ra sao. Tự do sáng tạo không tách rời trách nhiệm xã hội, nhất là khi sản phẩm được phát hành rộng rãi trên nền tảng có đông người chưa thành niên sử dụng.

+ Từ vụ việc này, cần làm gì để xử lý cả hệ sinh thái sản xuất, phát tán và kiếm tiền từ nội dung độc hại, thay vì chỉ gỡ video hoặc khóa một vài tài khoản, thưa ông?

- Muốn làm sạch môi trường mạng thì không thể chỉ xử lý một cá nhân nổi tiếng hoặc một vài video. Cần nhìn vào cả chuỗi hình thành và vận hành nội dung: người khởi xướng, người đầu tư, ê-kíp sản xuất, chủ kênh, tài khoản đăng tải, đơn vị quảng cáo, dòng tiền và các chủ thể hỗ trợ phân phối. Khi lợi ích kinh tế vẫn còn, một kênh bị khóa có thể được thay bằng kênh khác, một nhân vật bị xử lý có thể xuất hiện người khác tiếp tục mô hình cũ.

"Dũng trọc Hà Đông" (ngoài cùng bên trái). Ảnh: Bộ Công an

Giải pháp trước hết là hoàn thiện và thực thi đồng bộ pháp luật; phát hiện sớm, thu thập chứng cứ điện tử và xử lý đúng hành vi, đúng vai trò, đúng mức độ. Các nền tảng cần thực hiện trách nhiệm kiểm soát, cảnh báo, hạn chế đề xuất, gỡ bỏ nội dung vi phạm và phối hợp với cơ quan chức năng theo quy định. Đồng thời, cần làm rõ cơ chế kiếm tiền để cắt động lực kinh tế của nội dung độc hại, tránh tình trạng người sản xuất thu lợi lớn còn hậu quả xã hội do cộng đồng gánh chịu.

Bên cạnh biện pháp pháp lý, cần giáo dục kỹ năng số và ý thức pháp luật cho người sử dụng mạng. Nhà trường và gia đình phải giúp trẻ em hiểu rằng sự nổi tiếng trên mạng không đồng nghĩa với giá trị xã hội; biết nhận diện nội dung kích động, không chia sẻ, không bắt chước và chủ động báo cáo nội dung xấu. Người lớn cũng cần quan tâm tới thói quen xem, nhân vật được trẻ thần tượng và những thay đổi trong cách nói, cách ứng xử của các em, thay vì chỉ cấm đoán khi sự việc đã xảy ra.

Về lâu dài, cần khuyến khích nguồn nội dung tích cực, hấp dẫn và có sức cạnh tranh, bởi nếu khoảng trống giải trí của giới trẻ không được lấp đầy bằng sản phẩm lành mạnh thì nội dung gây sốc vẫn có đất phát triển. Cơ quan quản lý, nền tảng, nhà trường, gia đình và chính người sáng tạo đều phải tham gia. Thông điệp quan trọng từ vụ việc là không gian mạng không phải vùng “ngoài pháp luật”. Việc sản xuất, phát tán và kiếm tiền từ nội dung vi phạm có thể bị xem xét trách nhiệm; xử lý phải hướng tới cả hệ sinh thái, chứ không dừng ở việc xóa video hay khóa tài khoản.

+ Xin trân trọng cảm ơn luật sư!