Từ vụ việc 300 tấn thịt lợn bẩn vào bếp ăn trường học ở Hà Nội: Phải lấp khoảng trống giám sát

Trên giấy tờ, hệ thống quy định về an toàn thực phẩm (ATTP) trong trường học không hề thiếu. Từ quy định lựa chọn nhà cung cấp, hợp đồng cung ứng, điều kiện vệ sinh, kiểm định chất lượng cho đến quy trình lưu mẫu thức ăn, kiểm tra định kỳ, tất cả đều đã được ban hành khá đầy đủ.

Ngày 12-3-2026, Ban chỉ đạo công tác ATTP TP Hà Nội ban hành Hướng dẫn số 01/HD-BCĐ về quy trình tổ chức bữa ăn bán trú cho học sinh tại các trường học trên địa bàn TP Hà Nội. Trước đó, ngày 15-7-2025, cơ quan này cũng có Hướng dẫn số 02/BCĐ-HD hướng dẫn đánh giá về ATTP để tổ chức các bữa ăn bán trú cho học sinh các trường công lập trên địa bàn thành phố năm học 2025-2026.

Nghiên cứu Hướng dẫn số 02/BCĐ-HD có thể thấy, các điều kiện lựa chọn đơn vị cung cấp suất ăn, nguyên liệu thực phẩm chế biến suất ăn... đều rất chi tiết, chặt chẽ, tuân thủ đúng quy định hiện hành nhằm lựa chọn được đơn vị đủ năng lực đáp ứng tốt nhất dịch vụ trên cho những bữa ăn bán trú tại các trường công lập trên địa bàn thành phố.

Giám sát thực phẩm đưa vào bếp ăn Trường Mầm non A Tứ Hiệp, phường Yên Sở, TP Hà Nội. Ảnh: VÂN GIANG

Thế nhưng, nhiều vụ việc liên quan đến bữa ăn bán trú của học sinh tại Hà Nội vẫn liên tiếp xảy ra, khiến dư luận xôn xao, phụ huynh lo lắng, mất niềm tin. Trước khi xảy ra vụ việc Công ty TNHH Thực phẩm Cường Phát tiêu thụ khoảng 3.600 con lợn bệnh (tương đương gần 300 tấn thịt), trên địa bàn TP Hà Nội còn xảy ra một số vụ như: Phụ huynh học sinh Trường Tiểu học Cự Khê, xã Bình Minh phát hiện trứng cút có mùi bất thường vào giữa tháng 10-2025. Cách đó ít ngày, phụ huynh học sinh bất ngờ kiểm tra bếp ăn của Trường Tiểu học Chu Minh, xã Quảng Oai và phát hiện lượng lớn cá rô phi phi lê có dấu hiệu ôi thiu, nhớt, bốc mùi, được đựng trong chậu nhựa...

Sau vụ việc do Công ty TNHH Thực phẩm Cường Phát gây ra, các địa phương ở Hà Nội được yêu cầu tổ chức rà soát, đánh giá lại toàn bộ cơ sở cung cấp thực phẩm, nguyên liệu, suất ăn bán trú; đối chiếu hồ sơ pháp lý, điều kiện ATTP, năng lực cung ứng, điều kiện vận chuyển, khả năng truy xuất nguồn gốc và việc chấp hành quy định để kịp thời chấn chỉnh, thay thế hoặc kiến nghị xử lý đối với đơn vị không bảo đảm yêu cầu. Các trường học cũng phải niêm yết công khai thực đơn, định lượng, năng lượng khẩu phần, danh sách nhà cung cấp và nguồn gốc thực phẩm; kiện toàn ban quản lý bữa ăn bán trú và tổ tự giám sát với sự tham gia của cha mẹ học sinh nhằm tăng cường giám sát độc lập...

Những động thái của TP Hà Nội là cần thiết, nhằm thiết lập, chấn chỉnh lại công tác bảo đảm chất lượng bữa ăn bán trú cho học sinh. Nhưng thực tế cho thấy, các quy trình, quy định dù có chặt chẽ đến đâu mà thiếu cơ chế giám sát liên tục, toàn diện, nhất là giám sát thực tế chứ không phải trên hồ sơ pháp lý, giấy tờ chứng nhận thì rất khó đem lại hiệu quả thực chất, bền vững.

Mặt khác, thành phố cũng không thể nào bố trí đủ nhân lực theo dõi, giám sát ở tất cả các khâu. Vì vậy, nếu không thay đổi cơ chế giám sát, khuyến khích sự vào cuộc của toàn xã hội, nhất là phụ huynh và học sinh thì những vụ việc mất ATTP khác hoàn toàn có thể tái diễn, dưới những hình thức tinh vi hơn. Và khi đó, cái giá phải trả sẽ rất đắt.

Là người có con đang theo học trên địa bàn TP Hà Nội, như mọi phụ huynh khác, tôi cũng cảm thấy bất an và lo lắng trước liên tiếp những thông tin về thực phẩm thời gian vừa qua. Một bữa ăn học đường không chỉ là dinh dưỡng mà còn là niềm tin của phụ huynh gửi gắm vào nhà trường và hệ thống quản lý.

Vì thế, tôi mong rằng, không riêng TP Hà Nội mà các địa phương trong cả nước cần xây dựng cơ chế giám sát thực chất, khuyến khích hàng trăm, hàng nghìn “con mắt” cùng theo dõi, khiến cho các đối tượng sản xuất, buôn bán thực phẩm bẩn không thể và không dám làm liều, làm ẩu. Theo đó, cơ chế giám sát này cần bảo đảm:

Thứ nhất, cơ chế đó cần chuyển từ kiểm tra định kỳ sang giám sát liên tục dựa trên rủi ro, bảo đảm các đơn vị cung cấp thực phẩm cho trường học phải nằm trong diện giám sát đặc biệt, với tần suất kiểm tra cao hơn.

Thứ hai, cần thiết lập hệ thống kênh tiếp nhận ý kiến của phụ huynh, học sinh và bảo đảm mọi phản ánh, thắc mắc về chất lượng bữa ăn đều được tôn trọng, giữ kín thông tin, được xác minh, phản hồi đầy đủ, kịp thời. Trường hợp xác minh thông tin phản ánh là đúng, cần công khai rộng rãi, xem xét chấm dứt ngay hợp đồng và thông báo, phối hợp với chính quyền địa phương, cơ quan chức năng có thẩm quyền để điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật.

Thứ ba là áp dụng công nghệ trong truy xuất nguồn gốc. Mỗi lô thực phẩm phải có mã truy xuất rõ ràng, kết nối dữ liệu từ khâu chăn nuôi đến tiêu thụ. Đồng thời, khuyến khích, tạo điều kiện để phụ huynh tham gia giám sát sâu hơn, giám sát đột xuất từ khâu tiếp nhận thực phẩm đến quy trình chế biến và chia suất ăn.

Thứ tư, tăng cường trách nhiệm của nhà trường. Không thể chỉ dựa vào hồ sơ và cam kết của doanh nghiệp. Bộ phận giám sát bếp ăn cần được đào tạo bài bản, có công cụ kiểm tra thực tế. Ngoài ra, danh sách nhà cung cấp, kết quả kiểm tra, nguồn gốc thực phẩm cần được công khai để phụ huynh giám sát.