Từ xe trâu kéo đến hướng đi du lịch cộng đồng Măng Đen

Những ngày đầu xuân tại xã Măng Đen (tỉnh Quảng Ngãi), giữa rừng thông xanh và không khí cao nguyên se lạnh, hình ảnh chiếc xe trâu chậm rãi chở du khách tham quan bất ngờ trở thành điểm nhấn đặc biệt. Không ồn ào, không hiện đại, chiếc xe gỗ giản dị do ông Đỗ Văn Nghẹ cùng các con trai vận hành mang đến trải nghiệm “du lịch chậm” - nơi du khách cảm nhận thiên nhiên, nhịp sống và văn hóa bản địa bằng chính sự thư thả.

Hình ảnh chiếc xe trâu chậm rãi chở du khách tham quan bất ngờ trở thành điểm nhấn đặc biệt tại Măng Đen những ngày đầu Xuân mới Bính Ngọ

Người đi xây dựng kinh tế mới không chấp nhận số phận

Ông Đỗ Văn Nghẹ, sinh năm 1957, quê gốc xã Trung Hà, huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc cũ (nay là xã Nguyệt Đức, tỉnh Phú Thọ). Đầu những năm 1990, hưởng ứng phong trào xây dựng vùng kinh tế mới, ông vào Tây Nguyên lập nghiệp, gắn bó với vùng đất Kon Tum trước đây - nay thuộc địa giới tỉnh Quảng Ngãi sau sắp xếp hành chính.

Ông Đỗ Văn Nghẹ bên chiếc xe trâu trong quá trình hoàn thiện thiết kế

Cuộc sống ban đầu dựa hoàn toàn vào sản xuất nông nghiệp. Ông làm đủ nghề từ khai hoang, trồng trọt đến chăn nuôi, tích lũy kinh nghiệm và hiểu rõ tập tính vật nuôi vùng cao. Một tai nạn lao động khiến tay trái mất khả năng lao động, tưởng như khép lại con đường mưu sinh, nhưng ông không chấp nhận dừng lại.

Ý tưởng làm xe trâu phục vụ du lịch ra đời từ suy nghĩ giản dị: những gì quen thuộc của đời sống nông dân hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm du lịch nếu biết khai thác đúng cách.

Khi con trâu trở thành “đại sứ du lịch”

Chiếc xe được gia đình tự thiết kế dựa trên xe nông nghiệp truyền thống, gia cố khung kim loại chắc chắn, bố trí chỗ ngồi an toàn nhưng vẫn giữ vẻ mộc mạc. Du khách ngồi trên xe, theo nhịp bước chậm rãi của chú trâu hiền lành, đi qua rừng thông - cung đường được xem là đẹp nhất Măng Đen hiện nay, hướng đến các farm sinh thái và những con đường nhỏ đặc trưng của vùng cao nguyên, rời xa xe cộ.

Chú trâu kéo xe vốn là trâu cày của gia đình tại làng du lịch cộng đồng Vi Rơ Ngheo, xã Măng Đen (tỉnh Quảng Ngãi), được tận dụng trong thời gian nông nhàn dịp Tết Nguyên đán. Theo anh Ánh, con trai ông Nghẹ, con trâu được chăm sóc kỹ, huấn luyện quen đường và chỉ phục vụ khách trên các tuyến tham quan phù hợp để đảm bảo an toàn giao thông.

Anh Ánh cho biết mô hình hiện mới dừng ở giai đoạn chạy thử nghiệm, chủ yếu để tìm hiểu nhu cầu thực tế của du khách và từng bước hoàn thiện phương án vận hành. Gia đình cũng đang chủ động tìm hiểu các quy định liên quan đến hoạt động du lịch, yêu cầu pháp lý và an toàn giao thông trước khi tính toán mở rộng khai thác trong thời gian tới.

Du khách thích thú trải nghiệm xe trâu kéo tại Măng Đen

Chị Nguyễn Thu Hà, du khách đến từ Hà Nội chia sẻ: “Đi xe trâu giữa rừng thông mang lại cảm giác rất khác. Không phải để đi nhanh mà để tận hưởng. Trải nghiệm này khiến chuyến đi Măng Đen của gia đình tôi đáng nhớ hơn nhiều”.

Trong dịp Tết Bính Ngọ 2026, mô hình nhanh chóng thu hút đông đảo du khách, nhiều người xem đây là trải nghiệm đặc sắc trong hành trình khám phá Măng Đen.

Để bảo đảm an toàn cho du khách và phù hợp quy định giao thông, mô hình xe trâu chỉ hoạt động trên các tuyến tham quan nội bộ, đường trải nghiệm du lịch có kiểm soát; không di chuyển vào các tuyến giao thông đông phương tiện cơ giới.

Theo khuyến cáo của lực lượng chức năng ngành giao thông, các phương tiện kéo phục vụ du lịch cần có người hướng dẫn, kiểm soát tốc độ, bố trí chỗ ngồi an toàn và không để du khách tự ý điều khiển hay đứng khi xe đang di chuyển. Việc tuân thủ các yêu cầu an toàn được xem là điều kiện quan trọng để những sáng kiến du lịch cộng đồng phát triển bền vững.

Làm phong phú sản phẩm du lịch nông nghiệp

Theo ông Đỗ Văn Long, chủ kinh doanh Kon Chênh Farm tại Măng Đen (tỉnh Quảng Ngãi), những sáng kiến xuất phát từ chính người dân địa phương đang góp phần định hình bản sắc riêng cho điểm đến, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các sản phẩm du lịch truyền thống.

Ông Long nhận xét: “Xe trâu kéo là ý tưởng rất hay vì tận dụng chính đời sống nông nghiệp để tạo thành sản phẩm du lịch. Du khách không chỉ tham quan mà còn được trải nghiệm văn hóa sản xuất, hiểu cách người dân gắn bó với đất đai, vật nuôi và nhịp sống bản địa. Những mô hình như vậy giúp du lịch nông nghiệp Măng Đen có dấu ấn riêng, không trùng lặp với nơi khác”.

Thực tế cho thấy, khi các farmstay, homestay, nông trại trải nghiệm và hoạt động văn hóa bản địa được kết nối thành chuỗi sản phẩm, thời gian lưu trú của du khách có xu hướng kéo dài hơn

Trong bối cảnh xu hướng du lịch trải nghiệm và du lịch xanh ngày càng được ưa chuộng, các sản phẩm gắn với nông nghiệp bản địa đang trở thành lợi thế cạnh tranh của Măng Đen. Thay vì chỉ tham quan cảnh quan thiên nhiên, du khách có xu hướng tham gia trực tiếp vào các hoạt động sản xuất như chăm sóc vườn, thu hoạch nông sản, trải nghiệm phương tiện lao động truyền thống hay sinh hoạt cùng cộng đồng địa phương. Chính sự tương tác này tạo nên giá trị cảm xúc - yếu tố ngày càng quan trọng trong lựa chọn điểm đến.

Thực tế cho thấy, khi các farmstay, homestay, nông trại trải nghiệm và hoạt động văn hóa bản địa được kết nối thành chuỗi sản phẩm, thời gian lưu trú của du khách có xu hướng kéo dài hơn, mức chi tiêu tăng lên và lợi ích kinh tế lan tỏa trực tiếp đến người dân. Không chỉ tạo thêm việc làm tại chỗ, mô hình du lịch nông nghiệp còn góp phần giữ gìn tập quán sản xuất, tri thức bản địa và cảnh quan sinh thái - những nền tảng cốt lõi của phát triển du lịch bền vững.

Việc xuất hiện những sáng kiến nhỏ nhưng giàu tính sáng tạo như xe trâu kéo cho thấy hướng đi mới của Măng Đen: phát triển du lịch từ chính đời sống nông nghiệp, lấy cộng đồng làm trung tâm và xây dựng trải nghiệm mang đậm bản sắc vùng cao nguyên, thay vì chạy theo các mô hình đại trà dễ trùng lặp giữa các điểm đến.

Từ sáng kiến cá nhân đến xu hướng phát triển du lịch

Làng du lịch cộng đồng Vi Rơ Ngheo, xã Măng Đen (tỉnh Quảng Ngãi). Ảnh nhân vật cung cấp

Nhìn rộng hơn, mô hình xe trâu kéo phản ánh hướng chuyển dịch rõ nét của du lịch Măng Đen: phát triển dựa trên nông nghiệp, thiên nhiên và cộng đồng thay vì bê tông hóa hay chạy theo dịch vụ đại trà.

Với khí hậu mát mẻ quanh năm, rừng thông rộng lớn và hệ sinh thái còn nguyên sơ, Măng Đen đang hình thành hệ sinh thái du lịch mới gồm farm trải nghiệm, nông trại hữu cơ, homestay sinh thái và làng du lịch cộng đồng. Du khách không chỉ tham quan mà còn trực tiếp tham gia sản xuất, thưởng thức ẩm thực bản địa và trải nghiệm đời sống người dân.

Những cảnh quan sản xuất như nương rẫy, thung lũng canh tác hay không gian làng truyền thống dần trở thành tài nguyên du lịch đặc sắc, phù hợp xu hướng du lịch chữa lành, nghỉ dưỡng xanh và sống chậm của xã hội hiện đại.

Từ một chiếc xe trâu mộc mạc, câu chuyện ở Măng Đen cho thấy: khi cộng đồng trở thành chủ thể sáng tạo, du lịch không cần bắt đầu từ những dự án lớn mà có thể khởi nguồn từ chính đời sống thường ngày - miễn là giữ được bản sắc, bảo đảm an toàn và phát triển theo hướng bền vững.

Các chuyên gia du lịch cũng khuyến nghị, cùng với việc khuyến khích sáng kiến cộng đồng, địa phương cần tiếp tục hướng dẫn, quản lý và chuẩn hóa hoạt động trải nghiệm nhằm bảo đảm an toàn giao thông, an toàn cho du khách và duy trì hình ảnh điểm đến thân thiện, văn minh.

TUẤN ĐÔNG