Từ xử lý 'điểm nóng' đến quản trị thông minh: Hà Nội quyết không để phát sinh ùn tắc mới

Áp lực giao thông vẫn vượt xa năng lực hạ tầng

Theo Trung tá Đào Việt Long, Phó Trưởng phòng Cảnh sát giao thông (Công an thành phố Hà Nội), từ đầu năm đến nay, lực lượng chức năng đã phối hợp với Sở Xây dựng rà soát toàn bộ mạng lưới giao thông trên địa bàn và xác định 51 điểm có nguy cơ ùn tắc. Đến thời điểm hiện tại, 39 điểm đã được xử lý, còn lại 12 điểm đang tiếp tục được tập trung giải quyết. Trong số này có 5 điểm chịu ảnh hưởng bởi các công trình thi công có rào chắn và 7 điểm ùn tắc do lưu lượng phương tiện vượt quá khả năng đáp ứng của hạ tầng.

Áp lực giao thông tại Hà Nội đang ngày càng gia tăng khi tốc độ phát triển phương tiện và nhu cầu đi lại liên tục vượt xa tốc độ đầu tư hạ tầng. Ảnh: Phạm Công

Những con số trên cho thấy nỗ lực rất lớn của thành phố trong việc kéo giảm ùn tắc giao thông. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, áp lực giao thông tại Hà Nội đang ngày càng gia tăng khi tốc độ phát triển phương tiện và nhu cầu đi lại liên tục vượt xa tốc độ đầu tư hạ tầng.

Hiện nay, ùn tắc giao thông tập trung chủ yếu ở ba nhóm khu vực. Thứ nhất là các tuyến vành đai như Vành đai 2, Vành đai 3 – những tuyến đường giữ vai trò xương sống trong việc kết nối giao thông liên vùng. Riêng cầu Thanh Trì trên tuyến Vành đai 3 hiện phải gánh khoảng 120.000 lượt phương tiện mỗi ngày đêm, cao gấp 1,8 lần công suất thiết kế.

Nhóm thứ hai là các trục xuyên tâm quan trọng như Giải Phóng - Lê Duẩn, Lê Văn Lương - Khuất Duy Tiến - Trần Duy Hưng, Kim Mã - Nguyễn Thái Học hay Quốc lộ 32. Qua hệ thống đo đếm lưu lượng, nhiều nút giao tại các tuyến đường này đang phải hoạt động với lưu lượng vượt từ 1,3 đến hơn 7 lần năng lực thiết kế. Đây là nguyên nhân khiến ùn tắc thường xuyên xảy ra vào giờ cao điểm.

Nhóm thứ ba là các cửa ngõ Thủ đô và những khu vực tập trung nhiều bệnh viện, trường học, khu đô thị lớn. Đây là những điểm thu hút lượng lớn người dân di chuyển mỗi ngày, tạo áp lực rất lớn lên hệ thống giao thông hiện hữu.

Theo Trung tá Đào Việt Long, nguyên nhân sâu xa của ùn tắc giao thông Hà Nội nằm ở sự mất cân đối kéo dài giữa tốc độ gia tăng phương tiện và tốc độ phát triển hạ tầng. Mỗi năm, số lượng phương tiện tăng từ 4-10%, trong khi hệ thống đường giao thông chỉ tăng khoảng 0,3%. Khoảng cách này tạo nên áp lực ngày càng lớn đối với mạng lưới giao thông đô thị.

Bên cạnh đó, quỹ đất dành cho giao thông của Hà Nội hiện mới đạt khoảng 12-13%, thấp hơn rất nhiều so với yêu cầu từ 25-30% đối với một đô thị đặc biệt. Ngoài các nguyên nhân khách quan, vẫn còn không ít hành vi vi phạm như dừng đỗ sai quy định, đi ngược chiều, vượt đèn đỏ hay lấn chiếm lòng đường, vỉa hè làm cản trở dòng phương tiện lưu thông.

Trong nhiều năm, giải pháp phổ biến là tập trung xử lý các điểm ùn tắc khi phát sinh bằng cách điều chỉnh tổ chức giao thông, thay đổi vạch sơn, phân làn hoặc tăng cường lực lượng điều tiết tại hiện trường. Những biện pháp này mang lại hiệu quả nhất định nhưng chủ yếu mang tính ứng phó.

Từ “chữa cháy” sang phòng ngừa ùn tắc

Theo các chuyên gia, muốn giải quyết tận gốc bài toán ùn tắc, Hà Nội cần thay đổi tư duy từ xử lý từng “điểm nóng” sang xây dựng năng lực quản trị giao thông chủ động.

Trung tá Đào Việt Long cho rằng, yếu tố quan trọng nhất chính là quy hoạch giao thông dựa trên dữ liệu. Việc xác định nhu cầu đi lại, quy mô mặt cắt đường, năng lực vận tải và khả năng mở rộng hạ tầng phải được thực hiện bằng các công cụ phân tích hiện đại thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm truyền thống.

Cùng với đó, thành phố đang đẩy mạnh đầu tư các tuyến vành đai như Vành đai 1, Vành đai 2,5 và nhiều tuyến đường chiến lược khác. Khi các tuyến vành đai được hoàn thiện và khép kín, áp lực giao thông trong khu vực nội đô sẽ giảm đáng kể.

Một giải pháp mang tính chiến lược khác là phát triển vận tải công cộng. Hà Nội đặt mục tiêu sớm hoàn thành khoảng 100km đường sắt đô thị, tạo “xương sống” cho mạng lưới vận tải hành khách công cộng. Khi tỷ lệ người dân sử dụng tàu điện, xe buýt và các phương tiện công cộng tăng lên, nhu cầu sử dụng phương tiện cá nhân sẽ giảm, từ đó giảm áp lực lên hạ tầng giao thông đường bộ.

TS Khương Kim Tạo, chuyên gia giao thông, nhận định rằng ùn tắc là vấn đề mà hầu hết các đô thị lớn trên thế giới đều từng đối mặt. Tuy nhiên, trong thời đại số, các thành phố có thể tiếp cận những phương thức quản trị hoàn toàn mới.

Ông ví các giải pháp giao thông thông minh như một “loại vắc xin mới” cho căn bệnh ùn tắc kéo dài nhiều năm. Thay vì chỉ tập trung mở thêm đường, tư duy hiện đại hướng tới khai thác hiệu quả hạ tầng hiện có và giảm nhu cầu phải di chuyển của người dân.

Theo đó, mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) đang được Hà Nội thúc đẩy. Các khu đô thị quanh nhà ga đường sắt sẽ được tích hợp đầy đủ trường học, thương mại, dịch vụ, vui chơi giải trí và các tiện ích thiết yếu, giúp người dân có thể học tập, làm việc và sinh hoạt ngay tại nơi ở.

Khi nhu cầu di chuyển đường dài giảm, áp lực lên hệ thống giao thông cũng sẽ giảm theo.

Nếu trước đây lực lượng CSGT chỉ có thể xử lý khi ùn tắc đã xảy ra, thì hiện nay công nghệ đang giúp công tác điều hành chuyển từ bị động sang chủ động.

Theo Trung tá Đào Việt Long, hệ thống camera AI cho phép theo dõi và phân tích lưu lượng phương tiện theo thời gian thực. Dữ liệu thu thập được giúp nhận diện xu hướng di chuyển, dự báo nguy cơ ùn tắc và tự động điều chỉnh chu kỳ đèn tín hiệu phù hợp với tình hình thực tế.

Đây là bước tiến quan trọng bởi thay vì chờ xảy ra ùn tắc rồi mới điều lực lượng đến xử lý, cơ quan chức năng có thể chủ động phân luồng, điều tiết ngay từ đầu.

Hiện nay, Hà Nội đang vận hành hơn 4.000 camera AI trên toàn thành phố. Hệ thống không chỉ phục vụ giám sát giao thông mà còn hỗ trợ phát hiện vi phạm, bảo đảm an ninh trật tự và xây dựng cơ sở dữ liệu giao thông dùng chung.

Đặc biệt, từ ngày 1-7-2026, giai đoạn hai của hệ thống camera AI chính thức đi vào hoạt động với nhiều tính năng mới như điều khiển giao thông thông minh, tạo làn sóng xanh, dự báo ùn tắc bằng AI và mở rộng ứng dụng sang quản lý trật tự đô thị, giám sát vệ sinh môi trường.

TS Khương Kim Tạo nhấn mạnh rằng giao thông thông minh không đơn thuần là lắp đặt camera AI. Đây là một hệ thống quản trị tích hợp dựa trên dữ liệu, công nghệ và sự liên thông giữa các ngành.

Dữ liệu giao thông thời gian thực cần được kết nối với các lĩnh vực như quy hoạch, xây dựng, vận tải công cộng, bến xe và nhiều hệ thống quản lý khác. Khi dữ liệu được chia sẻ và khai thác đồng bộ, thành phố sẽ có khả năng dự báo chính xác hơn, xây dựng các kịch bản điều hành hiệu quả hơn và tối ưu hóa toàn bộ mạng lưới giao thông.

Các chuyên gia cũng cho rằng để giao thông thông minh phát huy hiệu quả, Hà Nội cần đáp ứng đồng thời bốn điều kiện tiên quyết gồm: nguồn nhân lực chất lượng cao, hạ tầng giao thông đồng bộ, cơ sở dữ liệu thống nhất và hành lang pháp lý phù hợp. Trong đó, con người vẫn là yếu tố trung tâm.

Một thành phố thông minh không thể hình thành nếu thiếu những công dân có ý thức chấp hành pháp luật giao thông và đội ngũ cán bộ đủ năng lực làm chủ công nghệ.

Có thể thấy, việc xử lý 39 trong tổng số 51 điểm nguy cơ ùn tắc là kết quả đáng ghi nhận. Tuy nhiên, thách thức phía trước vẫn rất lớn khi số lượng phương tiện tiếp tục tăng nhanh và nhu cầu đi lại ngày càng cao.

Để không phát sinh thêm những điểm ùn tắc mới, Hà Nội không thể chỉ dựa vào các giải pháp tình thế mà cần đồng bộ nhiều giải pháp từ quy hoạch đô thị, phát triển vận tải công cộng, đầu tư hạ tầng, ứng dụng AI, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung đến nâng cao ý thức người dân.

Sự chuyển đổi từ tư duy xử lý “điểm nóng” sang quản trị giao thông thông minh, chủ động và dựa trên dữ liệu đang mở ra một hướng đi mới cho Thủ đô. Đây không chỉ là giải pháp giảm ùn tắc trước mắt mà còn là nền tảng để Hà Nội xây dựng một hệ thống giao thông hiện đại, an toàn và bền vững trong tương lai.