Từ yêu cầu của Luật Thủ đô 2026 đến văn hoá tiết kiệm, chống lãng phí

Trao quyền đi cùng trách nhiệm

Luật Thủ đô 2026 được Quốc hội thông qua ngày 23-4-2026, có hiệu lực thi hành từ ngày 1-7-2026, xác định các nguyên tắc quan trọng trong tổ chức và vận hành chính quyền Thủ đô. Điều 4 Luật Thủ đô 2026 yêu cầu việc phân cấp, phân quyền phải gắn với hiệu quả quản lý, công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình, kiểm soát quyền lực và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Luật Thủ đô 2026 và Luật Tiết kiệm, chống lãng phí là nền tảng pháp lý quan trọng để xây dựng văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí của Thủ đô. Ảnh minh hoạ: Thanh Tuấn

Theo luật sư Đinh Thị Nguyên, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, điểm đáng chú ý là Luật Thủ đô 2026 không chỉ đặt ra yêu cầu đối với cơ quan nhà nước mà còn nhấn mạnh trách nhiệm giải trình và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Khi Hà Nội được trao thêm thẩm quyền để quyết định và tổ chức thực hiện nhiều vấn đề quan trọng, yêu cầu đặt ra là mỗi quyết định phải hướng tới hiệu quả thực chất, tránh tình trạng sử dụng nguồn lực lớn nhưng kết quả xã hội thấp.

Điều 5 của Luật này còn quy định cơ chế ưu tiên áp dụng quy định của Luật Thủ đô trong trường hợp có quy định khác nhau giữa Luật Thủ đô và luật, nghị quyết khác của Quốc hội về cùng một vấn đề, trừ trường hợp luật quy định khác. Điều này càng cho thấy trách nhiệm của các cơ quan có thẩm quyền trong việc tổ chức thực hiện chính sách đặc thù phải đi đôi với kiểm soát và giải trình.

Chống lãng phí phải bắt đầu từ cách quản trị nguồn lực

Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, có hiệu lực thi hành từ ngày 1-7-2026 đã mở rộng cách tiếp cận về tiết kiệm, chống lãng phí. Theo đó, tiết kiệm, chống lãng phí không chỉ là cắt giảm chi tiêu mà phải được thực hiện thường xuyên, liên tục, gắn với tiêu chuẩn, định mức, kết quả đầu ra, hiệu quả sử dụng nguồn lực và tác động kinh tế - xã hội.

Luật sư Đinh Thị Nguyên cho rằng: "Xây dựng văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí không chỉ là thực hiện một yêu cầu của pháp luật mà còn là cách để Hà Nội bảo vệ nguồn lực, nâng cao chất lượng tăng trưởng và tạo nền tảng cho một Thủ đô phát triển nhanh, xanh, văn minh và bền vững". Ảnh: Thái An

“Cách tiếp cận này rất phù hợp với yêu cầu quản trị Thủ đô hiện đại. Một dự án được xây dựng đúng quy trình nhưng không khai thác hiệu quả; một tài sản công để không; một khu đất bỏ hoang trong thời gian dài; một hệ thống công nghệ đầu tư lớn nhưng không được vận hành hiệu quả – tất cả đều có thể tạo ra lãng phí nguồn lực xã hội. Vì vậy, chống lãng phí không thể chỉ được hiểu là chi ít tiền hơn, mà phải là tạo ra nhiều giá trị hơn từ nguồn lực đã sử dụng”, luật sư Đinh Thị Nguyên nhận định.

Theo chuyên gia pháp lý, Điều 23 Luật Thủ đô 2026 yêu cầu tài sản công và hạ tầng phải được quản lý, sử dụng, khai thác hiệu quả, đúng mục đích, công năng, tiêu chuẩn, định mức, đồng thời phải phòng ngừa tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và lợi ích nhóm.

Quy định này đặt ra một yêu cầu rất rõ là tài sản công không chỉ cần được bảo quản mà phải được khai thác hợp lý để phục vụ lợi ích công cộng và phát triển kinh tế - xã hội. Việc một trụ sở, nhà đất công hoặc công trình hạ tầng bị bỏ không trong thời gian dài không đơn thuần là vấn đề về quản lý tài sản. Đằng sau đó là chi phí cơ hội mà xã hội phải gánh chịu. Nếu tài sản có thể tạo ra giá trị nhưng không được đưa vào sử dụng đúng lúc, phần giá trị bị mất đi cũng chính là một dạng lãng phí.

Bởi vậy, công khai thông tin, kiểm tra, kiểm toán và xử lý nghiêm các trường hợp quản lý, sử dụng tài sản công kém hiệu quả là những yêu cầu quan trọng của quản trị Thủ đô và cũng là cách thực hành tiết kiệm, chống lãng phí.

Bên cạnh đó, đất đai là nguồn lực đặc biệt của Thủ đô. Điều 24 Luật Thủ đô 2026 yêu cầu việc giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất phải phù hợp quy hoạch, công khai, minh bạch, hiệu quả và không làm thất thoát, lãng phí nguồn lực.

Đối với thu hồi đất, Luật Thủ đô 2026 cũng đặt ra yêu cầu cân bằng lợi ích giữa người sử dụng đất, nhà nước và doanh nghiệp, đồng thời không để xảy ra thất thoát, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực hoặc lợi ích nhóm.

Luật sư Đinh Thị Nguyên cho rằng: “Đây là những yêu cầu có ý nghĩa thực tiễn rất lớn. Một dự án chậm triển khai, đất được giao nhưng không sử dụng, sử dụng không đúng mục đích hoặc giải phóng mặt bằng kéo dài đều có thể làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực đất đai. Do đó, trong quản lý đất đai, tiết kiệm không chỉ là tiết kiệm ngân sách mà còn là sử dụng đúng thời điểm, đúng mục đích và tạo ra giá trị phù hợp với quy hoạch, nhu cầu phát triển của Thủ đô”.

Mặt khác, Luật Thủ đô 2026 dành nhiều quy định cho đầu tư, trong đó có yêu cầu xử lý nghiêm các dự án chậm tiến độ, không để hợp thức hóa sai phạm và không để phát sinh vi phạm mới. Đối với một số dự án tồn đọng, Luật Thủ đô 2026 yêu cầu công khai thông tin, xử lý trách nhiệm và hoàn thành việc xử lý theo thời hạn luật định.

Theo chuyên gia pháp lý, vì thế, tư duy chống lãng phí trong đầu tư cần chuyển từ có công trình sang công trình có hiệu quả. Một dự án chỉ thực sự thành công khi tạo ra giá trị kinh tế, xã hội hoặc môi trường tương xứng với nguồn lực đã bỏ ra.

Đối với cơ quan quản lý, trước khi quyết định đầu tư cần đánh giá kỹ nhu cầu, tổng mức đầu tư, khả năng vận hành, chi phí duy trì và hiệu quả lâu dài. Đối với doanh nghiệp, cần kiểm soát chặt chi phí, tiến độ và hiệu quả sử dụng vốn, tránh đầu tư theo phong trào hoặc chạy theo quy mô mà thiếu tính khả thi.

“Hà Nội đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với nhiều cơ chế đặc thù và nguồn lực lớn hơn. Càng có nhiều nguồn lực, yêu cầu sử dụng hiệu quả càng cao. Càng được trao quyền, trách nhiệm giải trình càng phải rõ ràng. Chính vì vậy, xây dựng văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí không chỉ là thực hiện một yêu cầu của pháp luật mà còn là cách để Hà Nội bảo vệ nguồn lực, nâng cao chất lượng tăng trưởng và tạo nền tảng cho một Thủ đô phát triển nhanh, xanh, văn minh và bền vững”, luật sư Đinh Thị Nguyên chia sẻ.