Từng bước đẩy lùi tình trạng tảo hôn

Theo thống kê của ngành y tế, năm 2025, toàn tỉnh ghi nhận 4.529 người kết hôn, trong đó 1.162 người tảo hôn, chiếm 25,7%. Đáng chú ý, phần lớn các trường hợp tảo hôn tập trung trong đồng bào dân tộc Mông với 1.064 người tảo hôn, có số lượng cao nhất trong các dân tộc trên địa bàn tỉnh.

3 tháng đầu năm 2026, tình trạng tảo hôn vẫn chưa có dấu hiệu giảm mạnh. Toàn tỉnh có 673 cặp kết hôn, trong đó 103 cặp tảo hôn, chiếm 32,5% tổng số cặp kết hôn; 322 người tảo hôn, chiếm 24,8% tổng số người kết hôn. Đối tượng tảo hôn chủ yếu là thanh, thiếu niên dân tộc Mông; nhóm từ 14 đến 16 tuổi 123 trường hợp, chiếm 38,2%; còn lại từ 17 đến 19 tuổi.

Một số địa bàn được xác định vẫn là “điểm nóng” về tảo hôn. Năm 2025, xã Sáng Nhè ghi nhận 84 người tảo hôn, xã Sín Chải 81 người, xã Nà Hỳ 76 người, xã Tủa Chùa và xã Mường Nhé cùng có 64 người tảo hôn. Trong 3 tháng đầu năm 2026, xã Nà Hỳ tiếp tục dẫn đầu với 30 người tảo hôn, xã Sín Chải 28 người, xã Xa Dung 23 người và xã Sáng Nhè 21 người.

Tại xã Xa Dung, tình trạng tảo hôn tuy đã giảm so với trước đây nhưng vẫn diễn biến phức tạp. Các bản còn xảy ra tảo hôn gồm Háng Pu Xi, Chua Ta C, Chua Ta B, Cồ Dề, Thẩm Mỹ B, Chua Thò, Tìa Ghếnh, Phà Só A, Háng Chợ và Háng Sông Dưới.

Ở bản Chua Ta B, em Vàng Thị Pà, sinh năm 2011, đã bỏ học giữa chừng để lấy chồng khi cả hai chưa đủ tuổi kết hôn theo quy định pháp luật. Tháng 7 này Pà sẽ sinh con đầu lòng khi mới 15 tuổi. Việc kết hôn và sinh con quá sớm khiến cả hai phải dang dở việc học, chưa có nghề nghiệp ổn định và hoàn toàn phụ thuộc vào gia đình.

Bản Háng Chợ là một trong những địa bàn ghi nhận nhiều trường hợp tảo hôn. Từ đầu năm đến nay, bản có 3 trường hợp tảo hôn.

Anh Hờ A Vừ, cộng tác viên dân số bản Háng Chợ cho biết: “Chúng tôi đã phối hợp với ban cán bộ bản, trạm y tế xã và các đoàn thể tăng cường tuyên truyền trực tiếp đến từng hộ gia đình, lồng ghép trong các cuộc họp bản. Tuy nhiên, số vụ tảo hôn mới chỉ giảm phần nào, chưa triệt để, tình trạng này vẫn còn xảy ra trên địa bàn”.

Từ đầu năm đến nay, trên địa bàn xã Xa Dung ghi nhận 16 vụ tảo hôn, tăng 2 vụ so với cùng kỳ năm 2025. Trước thực trạng đó, chính quyền xã Xa Dung đã huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị.

Để giảm thiểu tình trang này, xã đã tổ chức tuyên truyền lồng ghép tại 42 bản với 2.470 lượt người tham gia. Nội dung tuyên truyền tập trung vào Luật Hôn nhân và Gia đình, tác hại của tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên và quyền trẻ em. Bên cạnh tuyên truyền, xã cũng áp dụng các biện pháp xử lý nghiêm đối với các trường hợp vi phạm. Cụ thể, UBND xã đã xử phạt vi phạm hành chính 10 vụ, với tổng số tiền 23 triệu đồng.

Theo lãnh đạo Phòng Văn hóa – Xã hội, xã Xa Dung mặc dù nhận thức của đa số người dân về điều kiện kết hôn đã được nâng lên, song vẫn còn một bộ phận người dân muốn con cái lập gia đình sớm để có thêm lao động sản xuất.

Nhiều trường hợp khi chính quyền phát hiện thì các em đã chung sống như vợ chồng hoặc đã tổ chức cưới theo phong tục, gây khó khăn cho việc ngăn chặn từ sớm.

Thời gian qua công tác tuyên truyền phòng, chống tảo hôn được triển khai rộng khắp trên địa bàn tỉnh. Nội dung tuyên truyền cũng được đổi mới, đa dạng hóa bằng nhiều hình thức qua hệ thống loa truyền thanh, sân khấu hóa, lồng ghép trong các cuộc họp bản, sinh hoạt chi bộ, hoạt động ngoại khóa tại trường học, tuyên truyền lưu động, phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, ngành y tế phối hợp với các địa phương đã tổ chức 2.951 buổi tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật về sức khỏe sinh sản vị thành niên, thu hút trên 87.700 lượt người tham gia; tổ chức 90 đợt truyền thông, tư vấn cộng đồng tại các trạm y tế và điểm trạm với hơn 2.700 lượt người được tiếp cận thông tin; tuyên truyền qua hệ thống loa truyền thanh hơn 2.300 lượt.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy công tác phòng, chống tảo hôn vẫn còn nhiều khó khăn. Địa bàn rộng, dân cư phân tán, đời sống kinh tế của người dân còn nhiều khó khăn; rào cản về ngôn ngữ, phong tục, tập quán và nhận thức khiến việc thay đổi nhận thức và hành vi của người dân cần nhiều thời gian. Bên cạnh đó, mức xử phạt hành chính đối với hành vi tổ chức tảo hôn chưa đủ sức răn đe.

Để từng bước giảm và tiến tới chấm dứt tình trạng tảo hôn, thời gian tới tỉnh tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục pháp luật; đổi mới hình thức truyền thông phù hợp với từng dân tộc, từng địa bàn; tăng cường tư vấn sức khỏe sinh sản vị thành niên; nâng cao chất lượng giáo dục, duy trì sĩ số học sinh, hạn chế tình trạng bỏ học giữa chừng. Đồng thời, phát huy vai trò của gia đình, nhà trường, đoàn thể, già làng, trưởng bản, người có uy tín trong việc phát hiện sớm và ngăn chặn các trường hợp có nguy cơ tảo hôn.