Tuổi trẻ thắp lửa biên cương

Bài 1: Ánh sáng từ những lớp học nơi địa đầu

Giữa núi rừng nơi địa đầu Tổ quốc, những lớp học đặc biệt đang ngày ngày thắp lên ánh sáng của tri thức và tình yêu quê hương đất nước. Từ những tiết học bên cột mốc biên giới đến những lớp xóa mù chữ ở những bản làng xa xôi, tuổi trẻ Tuyên Quang đang góp sức gieo những hạt mầm tri thức, niềm tin và khát vọng vươn lên.

Tiết học đặc biệt giữa lưng trời

Một ngày hè tháng 6, chúng tôi có mặt tại thôn Dìn Vần Sán, xã Sơn Vĩ - nơi biên giới xa nhất của tỉnh Tuyên Quang. Sương mù từ triền núi đá tai mèo lững lờ phủ lên cột mốc biên giới 492 vững chãi. Không có bảng đen, không có phấn trắng, nhưng hôm nay diễn ra một tiết học đặc biệt - “Tiết học biên cương”.

Tham gia tiết học ngày hè có các đoàn viên, thanh niên, thiếu nhi trên địa bàn xã cùng cán bộ Đồn Biên phòng Sơn Vĩ. Giữa vòng tròn học sinh, “thầy giáo” quân hàm xanh giới thiệu về cột mốc, giải thích về số hiệu, đường biên, ý nghĩa lịch sử và pháp lý của mỗi dấu khắc. Những khái niệm vốn khô khan về chủ quyền lãnh thổ, mốc giới quốc gia bỗng trở nên gần gũi, dễ hiểu.

“Tiết học biên cương” do Chi đoàn Đồn Biên phòng Sơn Vĩ tổ chức thường niên.

“Biên giới không chỉ là những đường kẻ trên bản đồ, mà là mái nhà, là bản làng, là nơi các em lớn lên mỗi ngày”- câu nói giản dị của Trung tá Nông Quang Lập, Chính trị viên phó, Bí thư Chi đoàn Đồn Biên phòng Sơn Vĩ khiến nhiều ánh mắt chăm chú hơn. Những cánh tay liên tiếp giơ lên, háo hức đặt câu hỏi về đường biên, về công việc của các chú bộ đội Biên phòng. Không chỉ nghe kể chuyện, các em còn tham gia tìm hiểu Luật Biên phòng Việt Nam, phòng, chống ma túy, mua bán người, xuất nhập cảnh trái phép thông qua các tình huống thực tế.

Theo Trung tá Nông Quang Lập, Chính trị viên phó, Bí thư Chi đoàn Đồn Biên phòng Sơn Vĩ, những “Tiết học biên cương” đã trở thành hoạt động quen thuộc của tuổi trẻ vùng biên trong nhiều năm qua. Thay vì chỉ học qua sách vở, học sinh, đoàn viên, thanh niên được đưa đến các cột mốc, đài tưởng niệm liệt sĩ, phòng truyền thống của đơn vị để tận mắt nhìn, nghe những câu chuyện về lịch sử, chủ quyền và trách nhiệm công dân. Chỉ riêng năm học 2025 - 2026, Chi đoàn Đồn Biên phòng Sơn Vĩ đã phối hợp tổ chức 6 chương trình, thu hút 912 lượt học sinh, đoàn viên, thanh niên và giáo viên tham gia.

Không chỉ ở Sơn Vĩ, những “Tiết học biên cương” cũng được duy trì đều đặn trên tuyến biên giới Thanh Thủy. Đồn Biên phòng Cửa khẩu Quốc tế Thanh Thủy hiện quản lý, bảo vệ hơn 31 km đường biên giới với 44 cột mốc, trải dài trên địa bàn các xã Lao Chải, Thanh Thủy và Minh Tân. Nơi đây đã tạo không gian đặc biệt để những bài học về lịch sử, chủ quyền và lòng yêu nước được truyền tải tới thế hệ trẻ bằng những trải nghiệm thực tế.

Theo chân cán bộ Biên phòng, em Nguyễn Văn Lý, đoàn viên xã Thanh Thủy được đến thăm các địa chỉ đỏ, nơi từng diễn ra cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc, tìm hiểu đường biên, mốc quốc giới và những câu chuyện gìn giữ biên cương của các thế hệ cha anh. “Với em những bài học bên cột mốc chủ quyền đã để lại dấu ấn đặc biệt. Sau buổi học, em hiểu rằng bảo vệ Tổ quốc bắt đầu từ việc hiểu, yêu và trân trọng nơi mình đang sống. Sau chuyến đi, em đã xin phép cha mẹ đăng ký tham gia Đội tuần tra biên giới tình nguyện vào dịp hè này” - Lý chia sẻ.

Đồng chí Đặng Thị Hương, Bí thư Đoàn xã Thanh Thủy cho biết: “Cụ thể hóa chương trình “Tiết học biên cương”, giai đoạn 2020 - 2025, Đoàn xã đã phối hợp với Đồn Biên phòng Cửa khẩu Quốc tế Thanh Thủy tổ chức trên 30 buổi, thu hút gần 5.000 lượt học sinh, đoàn viên, thanh niên khu vực biên giới và vùng nội địa tham gia. Điều đáng mừng là các học sinh, đoàn viên có nhiều chuyển biến trong nhận thức, nhiều em chủ động tìm hiểu thêm về lịch sử, pháp luật biên giới và tích cực tham gia các hoạt động tình nguyện hướng về biên cương”.

“Tiết học biên cương” là sáng kiến của Ban Chấp hành Đoàn xã và các Đồn Biên phòng vùng biên Tuyên Quang phối hợp triển khai tại 17 xã biên giới. Đến nay đã tổ chức hơn 1.720 buổi, thu hút hơn 64.900 lượt học sinh tham gia. Trong điều kiện địa bàn rộng, dân cư phân tán, cách làm này đã đáp ứng yêu cầu giáo dục lịch sử thiết thực, bồi đắp lòng yêu nước, vun đắp thế trận lòng dân, an ninh Nhân dân trong thế hệ trẻ.

Ươm con chữ nảy mầm

Tỉnh Tuyên Quang có địa hình chia cắt, giao thông đi lại khó khăn, đời sống người dân còn nhiều thiếu thốn. Không ít người, đặc biệt là phụ nữ dân tộc thiểu số vì hoàn cảnh gia đình hoặc điều kiện học tập hạn chế nên chưa từng được đến trường hoặc tái mù chữ. Điều này làm ảnh hưởng đến việc tiếp cận thông tin, chính sách và rào cản trong phát triển kinh tế, nâng cao chất lượng cuộc sống. Trước thực tế đó, tổ chức Đoàn các cấp đã phối hợp với Hội Liên hiệp Phụ nữ, lực lượng Bộ đội Biên phòng, ngành giáo dục và chính quyền địa phương mở các lớp xóa mù chữ ngay tại thôn bản.

Nếu những “Tiết học biên cương” vun đắp tình yêu Tổ quốc cho thế hệ trẻ thì ở xã Thuận Hòa, một hành trình khác cũng đang được tuổi trẻ địa phương bền bỉ thực hiện là đưa con chữ đến với những người chưa có cơ hội đến trường. Trên những triền núi xa xôi, nơi hơn 90% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, tình trạng mù chữ, tái mù chữ vẫn còn là rào cản đối với quá trình phát triển địa phương. Trước thực tế đó, Đoàn thanh niên xã đã tiên phong phối hợp mở các lớp xóa mù chữ và được tổ chức theo cách rất riêng để phù hợp với điều kiện sinh hoạt của người dân vùng cao.

Tới thăm lớp xóa mù chữ thôn Lũng Pù mở từ tháng 4-2026, chúng tôi gặp Thào Thị Lía, Bí thư Đoàn xã Thuận Hòa với dáng người nhỏ nhắn, luôn tất bật với công việc. Đồng chí cho biết, để duy trì sĩ số và tạo hứng thú cho học viên, Đoàn xã và Hội Liên hiệp phụ nữ xã mạnh dạn thay đổi cách tổ chức lớp. Thay vì tập trung học theo lớp cố định, 48 học viên được chia thành 5 nhóm nhỏ. Mỗi nhóm có một đoàn viên làm tổ trưởng phụ trách, cùng với thành viên Hội Liên hiệp Phụ nữ hỗ trợ theo dõi, động viên và kèm cặp học tập. Cứ hai tuần một lần, các nhóm lại tập trung để cùng ôn bài, trao đổi kiến thức và chia sẻ những khó khăn trong quá trình học.

Thôn Lũng Pù có 113 hộ đồng bào Dao và Mông sinh sống. Đều đặn những buổi tối, đoàn viên Giàng Tiến Túc, sinh năm 2000 lại có mặt từ sớm để chuẩn bị bài giảng, điểm danh học viên và kiểm tra việc ôn luyện của từng người.

Tại xã Bạch Đích, hành trình đưa con chữ đến với người dân vùng biên không chỉ là nhiệm vụ của ngành giáo dục mà còn có sự đồng hành tích cực của tuổi trẻ địa phương. Từ rà soát số người chưa biết chữ, đến vận động học viên ra lớp, duy trì sĩ số và hỗ trợ các hoạt động học tập, đoàn viên, thanh niên đều có mặt. 52 chi đoàn cơ sở được giao trực tiếp theo dõi, hỗ trợ các lớp xóa mù chữ; từ đó nhiều đoàn viên trở thành những “trợ giảng” đặc biệt.

Đồng chí Lù Văn Huấn, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội, xã Bạch Đích cho biết, năm học 2025 - 2026, toàn xã mở mới 12 lớp xóa mù chữ với 379 người đăng ký tham gia. Qua đánh giá, có 222 học viên hoàn thành chương trình giai đoạn 1. Trong kết quả đó, lực lượng đoàn viên, thanh niên đóng vai trò nòng cốt giúp duy trì hiệu quả các lớp học và nâng cao tỷ lệ chuyên cần của học viên. Sự chung tay này đã góp phần không nhỏ giúp củng cố kết quả xóa mù chữ, hướng tới mục tiêu xóa mù chữ cho người dân khu vực biên giới.

Từ “Tiết học biên cương” đến những lớp học xóa mù chữ, tuổi trẻ Tuyên Quang không chỉ góp phần vun đắp nền tảng tư tưởng, pháp luật và tình yêu đất nước mà còn bền bỉ gieo những hạt mầm tri thức trên mảnh đất địa đầu Tổ quốc. Tuy nhiên trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên số, người trẻ còn cần làm chủ tri thức và công nghệ để không bị bỏ lại phía sau. Và trên hành trình ấy, màu áo xanh thanh niên tiếp tục giữ vai trò dẫn đường, đưa những bản làng nơi biên cương Tuyên Quang từng bước hòa nhịp cùng dòng chảy của thời đại.