Tương lai của nhà hát trong thời đại số

Ảnh: Md Akdas Arman/Bapt.

Hãng công nghệ Apple vừa biến một phần Nhà máy điện Battersea bên bờ sông Thames thành một không gian biểu diễn âm nhạc giống như một nhà hát nhỏ sang trọng. Nhưng Apple Music Hall tại London thực chất là một mô hình khác: một sân khấu trực tiếp, đồng thời là phòng thu, trường quay, trung tâm phát sóng và điểm sản xuất nội dung âm nhạc tại cùng một địa điểm.

Mô hình này hoạt động với cấu trúc kinh tế khá đặc biệt: khan hiếm ở đầu vào, đại chúng ở đầu ra. Khi nghệ sĩ bước lên sân khấu, phía sau, một dây chuyền sản xuất nội dung bắt đầu hoạt động. Người đầu tiên bước lên sân khấu là Elton John vào ngày 28/9, nhưng điều Apple muốn tạo ra từ buổi diễn ấy rõ ràng lớn hơn rất nhiều so với 600 người có mặt trong khán phòng.

Sân khấu rộng khoảng 11,6 mét và có thể thay đổi cấu hình, từ cách bố trí truyền thống hướng về một phía đến kiểu sân khấu trung tâm để khán giả bao quanh. Hệ thống âm thanh gồm 48 loa được bố trí xung quanh khán phòng, cho phép trình diễn và ghi âm với định dạng Âm thanh Không gian. 

Apple Music Hall giữ lại ngôn ngữ vật liệu của công trình với tường gạch, các vòm có rãnh gờ, ban công đồng và một mảng kính lớn mở tầm nhìn về sảnh chính và dòng Thames. Ảnh: Apple

Nhưng phần đáng chú ý nhất lại nằm phía sau sân khấu. Apple Music Hall có hai phòng thu và hòa âm chuyên dụng, cho phép ghi lại buổi diễn dưới dạng bản thu đa rãnh và hòa âm thành Âm thanh Không gian, trực tiếp hoặc trong giai đoạn hậu kỳ. Không gian được thiết kế sẵn cho từ 16 camera trở lên truyền tín hiệu về phòng điều khiển phát sóng chuyên dụng, đồng thời có hạ tầng để ghi hình bằng iPhone song song với hệ thống camera truyền hình truyền thống.

Apple nói rất rõ về kết quả: một nghệ sĩ có thể thực hiện một buổi diễn thân mật, sau đó rời khỏi địa điểm với bản thu Âm thanh Không gian hoàn chỉnh, bản phối chuẩn phát sóng và video đa camera. Tất cả từ một buổi diễn duy nhất.

600 GHẾ VÀ BÀI TOÁN KINH TẾ KHÔNG NẰM Ở TIỀN VÉ

Giá vé của ba chương trình đầu tiên được công bố ở mức 40 bảng Anh/vé. Với 600 chỗ, nếu bán hết, doanh thu vé gộp tối đa của một buổi chỉ khoảng 24.000 bảng Anh, trước các chi phí dành cho nghệ sĩ, sản xuất, nhân sự, thuế và những khoản liên quan khác. Apple Music Hall xác nhận việc bán vé được thực hiện qua DICE.

Apple gọi đây là không gian được thiết kế để kết nối nghệ sĩ và người hâm mộ thông qua những buổi biểu diễn trực tiếp có quy mô thân mật nhưng sở hữu năng lực sản xuất thường chỉ xuất hiện ở các chương trình lớn. Ảnh: Apple

24.000 bảng Anh cho một đêm Elton John là con số nghe rất nhỏ nếu đặt cạnh quy mô của Apple và đặc biệt là khi đặt cạnh một cơ sở được trang bị phòng thu, hệ thống ghi âm, hệ thống Âm thanh Không gian, hạ tầng camera và phòng điều khiển phát sóng chuyên nghiệp. Apple không công bố chi phí đầu tư cho Apple Music Hall, vì vậy không có cơ sở để tính thời gian hoàn vốn từ tiền vé.

Nếu tám chương trình đầu tiên được công bố đều bán hết 600 chỗ và giả định mức giá bình quân vẫn là 40 bảng Anh, tổng doanh thu vé lý thuyết chỉ khoảng 192.000 bảng Anh. Đây là phép tính công suất, không phải doanh thu được Apple dự báo, bởi giá của năm chương trình còn lại chưa được công bố đầy đủ và số vé thực tế bán ra có thể khác công suất tối đa.

8 show diễn đầu tiên gồm các nghệ sĩ Elton John, Baby Keem, Skye Newman, Troye Sivan, Arlo Parks, Burna Boy, Chase & Status và Charli XCX, kéo dài từ cuối tháng 9 đến đầu tháng 12.

Nhưng tiền vé không thể là lý do kinh tế chính của căn phòng này. Một buổi diễn của Elton John có thể bắt đầu với 600 người trong phòng. Nhưng cùng lúc, nó có thể được livestream trên Apple Music cho người hâm mộ bên ngoài London. Nội dung có thể tiếp tục xuất hiện trên Apple Music hoặc các kênh truyền thông khác của Apple. Apple Music Hall vì thế không chỉ bán trải nghiệm trực tiếp. Nó biến trải nghiệm trực tiếp thành nguyên liệu cho một chuỗi sản phẩm nội dung.

ĐIỂM KHÁC BIỆT CĂN BẢN GIỮA NHÀ HÁT VÀ NỀN TẢNG CÔNG NGHỆ

600 chỗ ngồi là con số được lựa chọn để tạo ra sự gần gũi. Mỗi ghế đều được đặt tương đối gần nghệ sĩ. Nhưng Apple không giữ sự gần gũi ấy cho 600 người. Nền tảng Apple Music sau đó mở rộng phạm vi của sự kiện ấy.

Bên dưới lớp kiến trúc là một hạ tầng công nghệ rất khác với một phòng hòa nhạc thông thường. Ảnh: Apple

Apple từng đưa âm nhạc vào trung tâm của hệ sinh thái công nghệ. Chính Apple nhắc lại lịch sử này khi công bố Apple Music Hall, từ iPod đến chuỗi iTunes Music Festival kéo dài nhiều năm và sau đó là Apple Music. Với Apple Music Hall, công ty đang tiến thêm một bước: từ việc cung cấp công cụ và nền tảng để nghe nhạc sang việc trực tiếp tạo ra một phần nội dung mà người dùng sẽ nghe, xem và trải nghiệm.

Apple thiết kế hạ tầng cố định để nghệ sĩ có thể bước vào và lập tức có trong tay những công cụ mà một chuyến lưu diễn lớn thường phải mang theo. Điều đó làm thay đổi cả giá trị đối với nghệ sĩ. Tại Apple Music Hall, một lần biểu diễn tạo ra nhiều định dạng nội dung mà không cần di chuyển nghệ sĩ sang một địa điểm khác để ghi âm hoặc quay hình. Apple đang bán cho nghệ sĩ không chỉ một sân khấu, mà một quy trình sản xuất khép kín.

Apple đồng thời đưa các chương trình phát thanh Apple Music Radio tại London về các studio mới ở Battersea Power Station. Các chương trình, cuộc phỏng vấn và nội dung âm nhạc được sản xuất từ đây có thể tiếp tục kết nối nghệ sĩ với người nghe toàn cầu. Apple Music Radio phát sóng 24 giờ mỗi ngày và được cung cấp miễn phí trên toàn thế giới, trong khi dịch vụ Apple Music được Apple cho biết hiện có mặt tại hơn 167 quốc gia và khu vực.

Một căn phòng nhỏ tạo ra một sự kiện có tính độc quyền; công nghệ và nền tảng Apple Music sau đó mở rộng phạm vi của sự kiện ấy. Ảnh: Gautierfage

Như vậy, Apple Music Hall không chỉ là một căn phòng để biểu diễn. Nó nằm ở giao điểm của ba hoạt động: biểu diễn trực tiếp, sản xuất nội dung và phân phối nội dung. Mỗi nghệ sĩ mang theo một cộng đồng người nghe và mỗi cộng đồng lại trở thành một nhóm người dùng tiềm năng của nền tảng.

Đó là lúc một phòng hòa nhạc bắt đầu trở thành tài sản của một doanh nghiệp công nghệ. Apple không nhất thiết phải bán thêm một chiếc iPhone sau mỗi buổi diễn. Trình diễn một lần và khoảnh khắc có thể sống tiếp dưới nhiều hình thức. Đó là cách nền kinh tế số thay đổi định nghĩa về một buổi hòa nhạc.

Trong mô hình của Apple, giá trị được tách khỏi địa điểm và tái phân phối qua nền tảng, một khoảnh khắc nguyên bản có thể được biến thành nhiều lớp giá trị: trải nghiệm trực tiếp, bản thu âm, Âm thanh Không gian, video, livestream, radio, nội dung số. Và cuối cùng, chính là lý do để người dùng tiếp tục ở lại trong hệ sinh thái Apple Music.