Tương lai giá dầu có thể phụ thuộc vào Trung Quốc?

Các tàu chở dầu tập trung tại khu chứa dầu khí dự trữ thuộc khu vực cảng Longkou, cảng Yantai, thành phố Yantai, Trung Quốc. Ảnh: CFOTO/Future Publishing/Getty Images

Là nước tiêu thụ dầu thô lớn thứ hai thế giới, Trung Quốc đã triển khai hàng loạt biện pháp nhằm bảo đảm nguồn cung trong bối cảnh cuộc chiến tại Iran làm gián đoạn hơn 11 triệu thùng dầu mỗi ngày. CNN có bài phân tích cho biết, nhờ cắt giảm nhập khẩu, khai thác lượng dự trữ khổng lồ và đẩy mạnh sử dụng năng lượng sạch, Bắc Kinh đã phần nào giảm thiểu tác động của giá dầu tăng cao đối với nền kinh tế trong nước.

Những động thái này không chỉ ảnh hưởng đến thị trường nội địa mà còn góp phần định hình diễn biến của thị trường dầu mỏ toàn cầu.

“Trung Quốc đã đóng vai trò rất quan trọng trong việc giảm bớt áp lực cho phần còn lại của châu Á, qua đó giúp giảm bớt tác động đối với nền kinh tế toàn cầu”, ông Daan Walter, chuyên gia của tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember nhận định.

Trong bối cảnh ảnh hưởng của Trung Quốc đối với thị trường năng lượng ngày càng gia tăng, các chuyên gia cho rằng chính sách năng lượng và xu hướng tiêu dùng của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới sẽ tiếp tục là yếu tố có tính quyết định đối với giá dầu, bất kể tiến trình khôi phục hoạt động tại eo biển Hormuz diễn ra nhanh hay chậm.

“Bàn tay vô hình” tái cân bằng thị trường

Trong một báo cáo công bố đầu tháng này, các nhà phân tích của Societe Generale nhắc lại rằng, cuộc cấm vận dầu mỏ của các nước Ảrập năm 1973 khiến nguồn cung dầu toàn cầu giảm khoảng 7%, nhưng đã đẩy giá dầu tăng tới 134%.

Ngược lại, trong cuộc khủng hoảng hiện nay, dù chiến sự ảnh hưởng đến khoảng 14% nguồn cung toàn cầu, giá dầu lại không tăng mạnh như dự báo.

Theo Societe Generale, nghịch lý này phần lớn xuất phát từ vai trò của Trung Quốc, quốc gia được mô tả là “bàn tay vô hình đang tái cân bằng thị trường”. Các chuyên gia ước tính Trung Quốc đã cắt giảm nhập khẩu khoảng 3 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương gần bằng tổng nhu cầu dầu thô của Nhật Bản.

Ông Janiv Shah, Phó Chủ tịch phụ trách thị trường dầu mỏ của Rystad Energy cho biết, trước khi chiến tranh bùng phát, Trung Quốc đã tích cực xây dựng kho dự trữ dầu chiến lược nhờ tận dụng nguồn dầu giá rẻ từ Nga và Iran - hai quốc gia chịu các lệnh trừng phạt quốc tế.

Hiện nước này được cho là đang nắm giữ hơn 1 tỷ thùng dầu trong các kho dự trữ thương mại và chiến lược. Theo các nhà phân tích, Bắc Kinh đã bắt đầu khai thác lượng dự trữ này từ tháng 5.

Một yếu tố khác đang góp phần làm giảm nhu cầu dầu là sự phát triển mạnh mẽ của xe điện. Hiện nay, cứ hai xe du lịch mới bán ra tại Trung Quốc thì có một xe thuộc nhóm phương tiện năng lượng mới. Theo ước tính của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), đội xe điện của Trung Quốc đã giúp giảm nhu cầu tiêu thụ khoảng 1 triệu thùng dầu mỗi ngày trong năm ngoái.

Ông David Fishman, chuyên gia về lĩnh vực năng lượng và điện lực Trung Quốc thuộc Lantau Group nhận định: “Đây thực sự là một van xả áp tuyệt vời cho thị trường dầu thô toàn cầu”. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng khả năng giúp thị trường hấp thụ cú sốc nguồn cung của Trung Quốc không phải là vô hạn.

“Điều không thể duy trì mãi mãi là lượng dầu dự trữ”, ông Fishman nói. “Nếu giá dầu giảm trở lại, điều đầu tiên có thể xảy ra là Trung Quốc sẽ bắt đầu tích trữ dầu thêm một lần nữa”.

Nguy cơ chuyển từ thiếu hụt sang dư cung

Sau nhiều tháng chuẩn bị đối phó với những tác động từ cuộc khủng hoảng dầu mỏ được đánh giá là nghiêm trọng nhất trong lịch sử hiện đại, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) hiện lại cảnh báo nguy cơ thị trường chuyển sang tình trạng dư cung nếu eo biển Hormuz được mở cửa hoàn toàn.

Mỹ và Iran đang đàm phán để khôi phục hoàn toàn hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz. Ảnh: Time

Trong báo cáo dầu mỏ hàng tháng công bố ngày 17/6, IEA dự báo tăng trưởng nguồn cung dầu toàn cầu trong năm tới sẽ vượt nhu cầu khoảng 4,7 triệu thùng/ngày khi sản lượng tại Trung Đông trở lại mức bình thường.

“Tình hình này có thể mang lại khoảng thời gian quý giá cho thị trường cũng như cơ hội để bổ sung các kho dự trữ đã cạn kiệt hoặc xây dựng thêm dự trữ chiến lược mới, khi các quốc gia xem xét lại chiến lược và chính sách năng lượng sau cuộc khủng hoảng”, IEA nhận định trong báo cáo.

Trong khi nhu cầu dầu toàn cầu vẫn được dự báo tăng trong năm tới, sự bất ổn kéo dài thời gian qua cũng đã thúc đẩy mạnh hơn quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo. Đây có thể là yếu tố tiếp tục làm suy giảm nhu cầu dầu trong dài hạn.

Ông Cosimo Ries, chuyên gia phụ trách lĩnh vực năng lượng và ô tô tại Trivium China cho rằng: “Quá trình điện khí hóa đang tăng tốc. Chúng ta sẽ phải chờ xem các cuộc đàm phán Mỹ - Iran tiến triển như thế nào, nhưng xét trên tổng thể, đây có thể là thời điểm rất thuận lợi cho quá trình giảm phát thải carbon trên phạm vi toàn cầu”.

Theo bà Muyu Xu, chuyên gia nghiên cứu dầu thô cấp cao của Kpler, tình trạng dư cung thậm chí có thể xuất hiện ngay trong tháng tới. Nếu eo biển Hormuz nhanh chóng mở cửa trở lại, khoảng 100 triệu thùng dầu đang bị mắc kẹt có thể được đưa trở lại thị trường.

Trong khi đó, Iran nhiều khả năng sẽ đẩy mạnh khai thác dầu, đặc biệt nếu Mỹ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt. Tuy nhiên, điều này cũng có thể khiến dầu Iran bớt hấp dẫn đối với Trung Quốc, bởi lâu nay Bắc Kinh được mua dầu của Tehran với mức chiết khấu đáng kể do Iran có ít lựa chọn xuất khẩu khác.

Bà Xu lưu ý rằng, nhiều quốc gia đã hoàn tất kế hoạch nhập khẩu dầu cho mùa hè. Trong bối cảnh đó, Trung Quốc một lần nữa có thể trở thành nhân tố then chốt giúp tái cân bằng thị trường.

“Đây là một bức tranh hoàn toàn khác so với chỉ hai tháng trước”, bà nói. “Hiện nay, quốc gia có khả năng hấp thụ lượng dầu dư thừa chính là Trung Quốc. Nhưng vấn đề đặt ra là: Trung Quốc thực sự muốn mua bao nhiêu dầu?”. Quyết định đó có thể trở thành yếu tố định hình xu hướng giá dầu toàn cầu trong giai đoạn hậu khủng hoảng thời gian tới.