Tương lai việc làm ở Trung Quốc dưới sức ép của robot và AI

Robot giao hàng tại trung tâm logistics thông minh của JD.com ở thành phố Thẩm Dương, tỉnh Liêu Ninh, Trung Quốc. Ảnh: Tân Hoa xã

Ông Richard Liu, nhà sáng lập kiêm Chủ tịch nền tảng thương mại điện tử lớn thứ hai Trung Quốc JD.com, cảnh báo robot sẽ thay thế phần lớn lực lượng giao hàng của công ty trong tương lai, đồng thời thừa nhận quá trình tự động hóa đang tạo ra sức ép ngày càng lớn đối với thị trường lao động Trung Quốc.

Phát biểu tại Diễn đàn CEO APEC ở Thâm Quyến ngày 21/6, ông Liu cho biết JD.com hiện có khoảng 700.000 nhân viên giao hàng và công ty đang chuẩn bị cho kịch bản robot đảm nhận phần lớn công việc này.

Ông cho rằng việc giao nhận hàng hóa bằng robot chỉ còn là vấn đề thời gian. Tuy nhiên, JD.com cũng đang phối hợp với khoảng 120 trường học để đào tạo lại đội ngũ nhân viên giao hàng, giúp họ chuyển sang các công việc mới như bảo trì, sửa chữa và vận hành robot.

Theo ông Liu, khi robot ngày càng phổ biến, nhu cầu về các kỹ thuật viên sửa chữa cũng sẽ gia tăng do máy móc luôn có nguy cơ gặp sự cố trong quá trình hoạt động.

Những phát biểu của lãnh đạo JD.com phản ánh mối lo ngại ngày càng lớn của giới hoạch định chính sách Trung Quốc về tác động của tự động hóa đối với việc làm, đặc biệt trong nhóm lao động phổ thông và lao động thời vụ.

Dữ liệu từ Trung tâm Nghiên cứu Các Hình thức Việc làm Mới của Trung Quốc cho thấy số lao động thuộc nền kinh tế việc làm linh hoạt (gig economy) dự kiến đạt 320 triệu người trong năm nay, tăng mạnh so với khoảng 200 triệu người cách đây 5 năm. Nhóm lao động này hiện chiếm khoảng 40% tổng việc làm tại khu vực đô thị.

Trong khi robot ngày càng đe dọa các công việc lao động chân tay, trí tuệ nhân tạo (AI) cũng được xem là thách thức đối với nhiều vị trí văn phòng. Áp lực này xuất hiện trong bối cảnh tỷ lệ thất nghiệp thanh niên tại Trung Quốc được ghi nhận ở mức 16,3% trong tháng 4.

Dù vậy, ông Liu nhấn mạnh công nghệ cần được sử dụng để cải thiện chất lượng cuộc sống và giúp công việc trở nên thú vị hơn, thay vì tước đi cơ hội việc làm của con người.

Trung Quốc đang đẩy mạnh đầu tư vào các công nghệ tiên tiến như robot và AI. Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội 5 năm mới nhất của Bắc Kinh, được thông qua hồi tháng 3, xác định robot là một trong những lĩnh vực trọng tâm của chiến lược hiện đại hóa công nghiệp.

Liên đoàn Robot Quốc tế (IFR) nhận định Trung Quốc đang đặt robot vào vị trí trung tâm trong hệ thống công nghiệp hiện đại, đồng thời thúc đẩy ứng dụng các thành tựu nghiên cứu AI vào thực tế nhằm tạo động lực tăng trưởng kinh tế mới.

Trong khi đó, tổ chức Theo dõi Nhân quyền (HRW) kêu gọi Trung Quốc tăng cường bảo vệ quyền lợi của lao động linh hoạt theo các tiêu chuẩn lao động quốc tế. Tổ chức này cho rằng những cam kết chính sách sẽ khó phát huy hiệu quả nếu người lao động không có đủ khả năng lên tiếng và bảo vệ quyền lợi của mình.

Trước những lo ngại về tác động của tự động hóa đối với việc làm, giới chức Trung Quốc cũng tìm cách trấn an nhóm lao động làm việc linh hoạt. Bộ trưởng Nhân lực và An sinh xã hội Trung Quốc Wang Xiaoping cho biết chính phủ đang nghiên cứu các biện pháp mở rộng phạm vi bảo hiểm xã hội đối với nhóm này.

Trong bối cảnh robot và AI ngày càng được ứng dụng rộng rãi, giới chức Trung Quốc cho biết sẽ tiếp tục hỗ trợ sự phát triển của các ngành nghề mới như huấn luyện viên AI hay nhân viên điều khiển thiết bị bay không người lái nhằm tạo thêm cơ hội việc làm cho người lao động.