Tướng lĩnh Ukraine cảnh báo về 'cuộc chiến hệ điều hành' với Nga

Binh sĩ Ukraine mang theo UAV đánh chặn AS3, một phần của hệ thống chống UAV mô-đun MEROPS do Mỹ sản xuất, sử dụng AI, trong một cuộc huấn luyện tại một địa điểm không được tiết lộ, ngày 10/4. Ảnh: Reuters.

Chiến trường Ukraine và nhiều cuộc xung đột trong tương lai có thể bước sang một kỷ nguyên hoàn toàn mới khi trí tuệ nhân tạo (AI) được tích hợp sâu vào mạng lưới vũ khí và đẩy nhanh tốc độ ra quyết định trên chiến trường, theo nhận định của một quan chức quân sự cấp cao Ukraine.

Sau hơn 5 năm đối đầu với chiến dịch quân sự quy mô lớn của Nga, Ukraine hiện đã ứng dụng AI vào nhiều nhiệm vụ khác nhau, từ điều khiển máy bay không người lái (UAV) tấn công mục tiêu, hỗ trợ lập kế hoạch tác chiến cho đến phân tích dữ liệu về các đợt tập kích tên lửa của Nga.

"AI sẽ tạo ra một mô hình chiến tranh hoàn toàn mới. Trên thực tế, điều đó đã bắt đầu diễn ra", ông Danylo Tsvok, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu AI thuộc Bộ Quốc phòng Ukraine, nói với Reuters.

Theo ông Tsvok, trong vòng 3-5 năm tới, nếu xung đột vẫn tiếp diễn, các hệ thống AI sẽ được kết nối thành một mạng lưới thống nhất để giám sát và điều phối toàn bộ chiến trường. Khi đó, cuộc đối đầu giữa Ukraine và Nga có thể biến thành một "cuộc chiến giữa các hệ điều hành".

"Hệ thống nào sở hữu nhiều dữ liệu hơn, hiểu dữ liệu tốt hơn và đưa ra được các phương án tối ưu hơn sẽ giành lợi thế trước đối thủ", ông nhận định.

Trung tâm nghiên cứu AI của Bộ Quốc phòng Ukraine được thành lập vào tháng 3 năm nay theo định hướng của Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov, người đang thúc đẩy việc đưa AI và các mô hình ra quyết định dựa trên dữ liệu trở thành một phần cốt lõi trong năng lực phòng thủ của Ukraine.

Cuộc chạy đua công nghệ trên chiến trường

Máy bay không người lái đã làm thay đổi đáng kể cách thức tiến hành chiến tranh tại Ukraine. Hiện nay, binh sĩ Nga và Ukraine triển khai hàng nghìn UAV mỗi ngày để trinh sát và tấn công lẫn nhau.

Song song với đó, Kiev cũng đang phát triển các robot mặt đất nhằm bù đắp tình trạng thiếu hụt nhân lực ở tiền tuyến.

Khả năng giám sát liên tục và tấn công chính xác của UAV đã rút ngắn đáng kể "chuỗi tiêu diệt mục tiêu" – quy trình từ phát hiện, xác định, lập kế hoạch đến thực hiện đòn đánh. Theo ông Tsvok, việc AI tham gia trực tiếp vào quá trình ra quyết định sẽ còn đẩy nhanh tốc độ này hơn nữa.

Ukraine, với lực lượng quân sự khoảng 1 triệu người, hiện đã sử dụng nhiều công cụ AI trong các hệ thống chỉ huy tác chiến.

Tuy nhiên, mục tiêu dài hạn của Kiev là xây dựng một "hệ điều hành chiến trường" thống nhất, có khả năng hỗ trợ ra quyết định từ cấp đơn vị tiền tuyến cho đến cấp chỉ huy chiến lược.

Theo ông Tsvok, hệ thống này sẽ giúp xử lý và phân tích nhanh lượng dữ liệu khổng lồ thu thập từ toàn bộ mặt trận dài khoảng 1.200 km, từ đó đưa ra các khuyến nghị tác chiến cho các chỉ huy con người.

"Mục tiêu là kết nối toàn bộ hệ thống vũ khí và dữ liệu thành một cơ thể sống thống nhất, có thể hoạt động một cách đồng bộ", ông nói.

Ukraine trở thành "phòng thí nghiệm chiến tranh AI"

Cuộc chạy đua công nghệ được thúc đẩy bởi cuộc chiến lớn nhất châu Âu kể từ Thế chiến II đã thu hút sự quan tâm mạnh mẽ của các công ty AI quốc tế.

Nhiều doanh nghiệp công nghệ đang tìm kiếm dữ liệu chiến đấu thực tế để huấn luyện mô hình AI, đồng thời muốn thử nghiệm các hệ thống của họ trong môi trường tác chiến thực tế.

Một số công ty như Palantir Technologies đã cung cấp nền tảng phân tích dữ liệu cho Ukraine.

Trong khi đó, Kiev cũng xây dựng dự án Brave1 Dataroom nhằm chia sẻ dữ liệu chiến trường với các quốc gia đồng minh để hỗ trợ quá trình huấn luyện các hệ thống AI quân sự.

"Đây là nơi duy nhất bạn có thể kiểm chứng liệu hệ thống của mình có thực sự hoạt động hay không", ông Tsvok nói.

Nga cũng tăng tốc phát triển AI quân sự

Không chỉ Ukraine, Nga cũng đang đẩy mạnh ứng dụng AI vào lĩnh vực quốc phòng.

Một chỉ huy cấp cao của lực lượng phòng không Ukraine từng cảnh báo với Reuters hồi tháng 4 rằng Moscow đang ngày càng sử dụng AI trong quá trình lập kế hoạch các đợt tấn công bằng UAV và tên lửa nhằm vào các thành phố của Ukraine.

Theo đánh giá của phía Ukraine, AI có thể giúp Nga rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị cho mỗi chiến dịch tập kích.

"Vấn đề là chúng tôi phải xây dựng các giải pháp của mình nhanh đến mức nào, triển khai chúng hiệu quả ra sao và tạo được lợi thế trên chiến trường trước đối thủ như thế nào", ông Tsvok nói.

Hiện nay, Ukraine vẫn duy trì nguyên tắc mọi quyết định chiến đấu cuối cùng phải do con người đưa ra.

Tuy nhiên, vị chuyên gia này cảnh báo rằng trong tương lai không xa, các hệ thống AI có thể xử lý thông tin và đề xuất phương án tác chiến nhanh hơn khả năng phản ứng của con người.

"Khi đó sẽ xuất hiện một câu hỏi lớn: Làm thế nào để con người theo kịp tốc độ ra quyết định mà các hệ thống tự động đề xuất?", ông đặt vấn đề.