Tướng Mỹ thừa nhận Washington đang học chiến tranh UAV từ Ukraine và nghịch lý

Lính Mỹ học cách sử dụng UAV. Ảnh: QQnews.

Quân Mỹ nhờ Ukraine “dạy” chiến tranh UAV

Chiếc UAV trinh sát vừa rời khỏi tay một binh sĩ Mỹ tại thao trường Hohenfels ở miền Nam nước Đức, nhanh chóng vút lên bầu trời. Đây không còn là một màn trình diễn công nghệ đơn thuần. Trong cuộc tập trận Saber Junction 26, những kinh nghiệm chiến trường mà Ukraine tích lũy qua hơn 4 năm đối đầu với Nga đang được đưa thẳng vào bài tập của quân đội Mỹ.

Điều đặc biệt là lần này, người truyền đạt kinh nghiệm không chỉ là các chuyên gia Mỹ nghiên cứu chiến trường Ukraine. Một nhóm quân nhân Ukraine đã trực tiếp tham gia huấn luyện cùng lực lượng Mỹ, chia sẻ cách sử dụng UAV, tác chiến điện tử và những bài học rút ra từ chiến trường thực tế.

Tướng Terry Tillis, chỉ huy lực lượng huấn luyện của Lục quân Mỹ tại Đức, cho biết đơn vị của ông hiện có khoảng 1.900 UAV, đại diện cho “những điều mới nhất chúng tôi học được từ Ukraine”. Một số binh sĩ Mỹ cũng đã được cử tới Ukraine hồi đầu năm để trực tiếp học hỏi từ quốc gia đang ở tuyến đầu của cuộc chiến UAV.

Tướng Terry Tillis (trái) chỉ huy lực lượng huấn luyện của Lục quân Mỹ ở Đức. Ảnh: U.S.Army.

Nhưng ngay trong lúc Lục quân Mỹ đang tăng tốc học cách đánh bằng UAV, một nghịch lý lại xuất hiện: Lầu Năm Góc quyết định đưa một đơn vị chuyên thử nghiệm chiến tranh UAV thuộc Lữ đoàn dù 173 trở lại vai trò bộ binh truyền thống.

Đằng sau quyết định tưởng như mâu thuẫn này là một cuộc tranh luận lớn hơn: Lục quân Mỹ nên xây dựng các đơn vị chuyên trách về UAV, hay phải biến UAV thành năng lực phổ biến trong mọi đơn vị chiến đấu?

Ukraine trở thành “trường học chiến tranh UAV” của Mỹ

Cuộc chiến Nga-Ukraine đã biến UAV từ một công cụ hỗ trợ thành một thành phần gần như thường trực trên chiến trường.

UAV được sử dụng để trinh sát, phát hiện mục tiêu, điều chỉnh hỏa lực, tấn công trực tiếp, săn xe tăng, đánh phá trận địa và theo dõi hoạt động của đối phương. Cùng với đó là cuộc đua giữa UAV và các hệ thống chống UAV, giữa liên kết dữ liệu và tác chiến điện tử. Vì thế, đối với quân đội Mỹ, Ukraine trở thành một “phòng thí nghiệm chiến tranh” mà không một thao trường nào có thể tái tạo hoàn toàn.

Một UAV trinh sát trên bãi tập của Lục quân Mỹ ở Đức. Ảnh: Sina.

Trong cuộc tập trận Saber Junction 26 tại Đức, Lục quân Mỹ không chỉ thử nghiệm UAV mà còn huấn luyện chống UAV. Các đơn vị Mỹ sử dụng thiết bị gây nhiễu nhằm cắt liên kết điều khiển và dẫn đường của UAV đối phương. Nguồn chính thức của Lục quân Mỹ cho biết những hoạt động này nằm trong nỗ lực đưa các công nghệ mới vào huấn luyện và nâng cao khả năng sẵn sàng chiến đấu.

Một chi tiết đáng chú ý khác là trong diễn tập, quân đội Mỹ còn thử nghiệm “Vector-AI”, một hệ thống UAV tích hợp trí tuệ nhân tạo. Điều đó cho thấy bài học mà Mỹ tìm kiếm từ Ukraine không chỉ dừng ở việc “làm sao điều khiển một chiếc UAV”, mà đang mở rộng sang câu hỏi về tự động hóa và AI trên chiến trường.

Tướng Tillis cho biết một số binh sĩ Mỹ đã được đưa sang Ukraine để học trực tiếp. Ngược lại, khoảng một chục quân nhân Ukraine cũng được đưa sang tham gia quá trình huấn luyện của Mỹ ở Đức.

Đây là một mô hình trao đổi đặc biệt: Mỹ có tiền, công nghệ, năng lực công nghiệp và hệ thống huấn luyện quy mô lớn; Ukraine có kinh nghiệm chiến đấu thực tế với UAV ở cường độ chưa từng có. Hai bên đang cố gắng ghép hai lợi thế đó lại với nhau.

Lính Mỹ thực tập điều khiển UAV tấn công tự sát. Ảnh: QQnews.

“50% cuộc chạm trán bắt đầu bằng UAV”

Điều khiến các nhà hoạch định quân sự Mỹ đặc biệt quan tâm không phải chỉ là số lượng UAV được sử dụng, mà là cách UAV đang thay đổi trình tự của một cuộc giao chiến.

Tại Saber Junction 26, UAV đã trở thành một phần quan trọng trong quá trình phát hiện và tiếp xúc với lực lượng đối phương. Các quan chức Mỹ cho biết Lục quân đang đưa UAV tấn công tự sát xuống tới cấp đại đội, thay vì chỉ giao nhiệm vụ sử dụng UAV cho các đơn vị chuyên biệt. Đây là thay đổi rất lớn về tư duy.

Trong chiến tranh truyền thống, đơn vị bộ binh thường dựa vào trinh sát, quan sát mặt đất, khí tài có người lái hoặc các hệ thống cấp cao hơn để phát hiện đối phương. Nhưng trong môi trường mà UAV giá rẻ có thể bay liên tục phía trên chiến trường, người lính ở cấp thấp nhất cũng có thể sở hữu “con mắt trên không” của riêng mình.

UAV không còn chỉ là “một loại vũ khí”. Nó đang trở thành một lớp cảm biến, một phương tiện tác chiến và một mắt xích trong mạng lưới chỉ huy. Đó là lý do câu hỏi quan trọng nhất đối với Lục quân Mỹ không còn là “có nên trang bị UAV hay không”, mà là tổ chức lực lượng như thế nào để tận dụng chúng mà không làm đảo lộn toàn bộ hệ thống chỉ huy và tác chiến hiện hữu?

Nghịch lý: vừa học UAV chiến, vừa giải thể “tiểu đoàn UAV”

Vấn đề này trở nên đặc biệt thời sự sau quyết định liên quan đến Lữ đoàn dù 173. Cuối năm 2025, Lục quân Mỹ thành lập một tiểu đoàn khoảng 600 lính thuộc Lữ dù 173 để thử nghiệm chiến tranh không người lái. Đơn vị này được giao nhiệm vụ nghiên cứu, chế tạo và thử nghiệm UAV, đồng thời hấp thụ những bài học từ các lực lượng không người lái của Ukraine.

Đây chính là mô hình mà nhiều người nghĩ rằng Lục quân Mỹ sẽ tiếp tục mở rộng: một đơn vị chuyên trách tập trung toàn bộ nhân lực, thiết bị và kinh nghiệm vào chiến tranh UAV.

Thế nhưng, tháng 8/2026, Tướng Christopher LaNeve, quyền Tham mưu trưởng Lục quân Mỹ, chỉ đạo đơn vị này chấm dứt nhiệm vụ chuyên biệt và trở lại vai trò tiểu đoàn bộ binh dù truyền thống.

Quyết định lập tức gây tranh luận. Một nhóm nghị sĩ lưỡng đảng Mỹ yêu cầu Lục quân giải thích tại sao lại thu hẹp một đơn vị được thành lập chưa đầy một năm để học chính những bài học UAV đang làm thay đổi chiến tranh hiện đại.

Các nghị sĩ cảnh báo rằng việc này có thể hạn chế khả năng của quân đội Mỹ trong việc học hỏi từ Ukraine và các đồng minh khác, trong khi binh sĩ Mỹ đang phải đối mặt với các cuộc tấn công bằng UAV ở Trung Đông.

Nghịch lý càng rõ hơn khi đặt hai diễn biến cạnh nhau: Một bên là 1.900 UAV ở Đức, binh sĩ Mỹ sang Ukraine học kinh nghiệm và quân nhân Ukraine trực tiếp huấn luyện lính Mỹ. Bên kia là một tiểu đoàn 600 người được lập để nghiên cứu chiến tranh UAV lại bị đưa trở lại nhiệm vụ bộ binh.

Phải chăng Lục quân Mỹ đang “đi lùi”?

Thực tế của quân đội Ukraine trên chiến trường được Lầu Năm Góc coi là kinh nghiệm quý báu. Ảnh: QQnews.

Quân đội Mỹ không từ bỏ UAV, mà muốn “UAV hóa” toàn quân

Lập luận của Lục quân Mỹ là: tiểu đoàn UAV ngay từ đầu chỉ là một thí nghiệm có thời hạn. Mục tiêu không phải xây dựng một “binh chủng UAV” độc lập, mà là tập trung thử nghiệm, tìm ra bài học rồi phổ biến cho toàn bộ lực lượng.

Theo tuyên bố của Lục quân, đơn vị này được giao nhiệm vụ nghiên cứu và hấp thụ bài học từ các lực lượng UAV chuyên biệt, trong đó có lực lượng Ukraine, sau đó chuyển những kinh nghiệm đó cho toàn quân để hỗ trợ mục tiêu đẩy nhanh năng lực UAV của Mỹ.

Đây là khác biệt quan trọng. Nếu giữ một tiểu đoàn UAV chuyên biệt, Lục quân có nguy cơ tạo ra một “ốc đảo công nghệ”: một nhóm nhỏ rất giỏi drone nhưng phần còn lại của lực lượng vẫn vận hành theo cách cũ. Ngược lại, nếu đưa UAV xuống mọi cấp đơn vị, từ bộ binh, trinh sát, pháo binh đến phòng không, mỗi đơn vị sẽ vừa sử dụng UAV vừa học cách đối phó với UAV.

Theo logic này, việc đưa tiểu đoàn của Lữ 173 trở lại bộ binh không phải là kết thúc thử nghiệm UAV mà là kết thúc một giai đoạn thử nghiệm để chuyển sang giai đoạn phổ cập.

Vấn đề là liệu quá trình chuyển giao kiến thức từ một đơn vị thử nghiệm sang toàn quân có đủ nhanh hay không. Bởi chiến trường Ukraine đang thay đổi từng tháng, thậm chí từng tuần.

Iran khiến bài học Ukraine trở nên cấp bách hơn

Nếu chỉ có chiến trường Ukraine, Mỹ vẫn có thể coi UAV là vấn đề chủ yếu của một cuộc chiến trên bộ ở châu Âu. Nhưng các cuộc xung đột với Iran đã khiến bài toán trở nên cấp bách hơn.

Mỹ đã phải đối mặt với các cuộc tấn công bằng UAV và bài toán khó về chi phí đánh chặn: dùng một tên lửa đắt tiền để hạ một UAV rẻ tiền có thể tạo ra một cuộc chiến tiêu hao mà bên phòng thủ luôn chịu bất lợi về kinh tế. AP từng ghi nhận quân đội Mỹ phải tìm kiếm những phương thức đánh chặn rẻ hơn, trong đó có trực thăng, súng máy và các hệ thống đánh chặn UAV.

Điều này đưa Mỹ trở lại đúng bài toán mà Ukraine đã phải giải trong nhiều năm: Làm thế nào chống lại hàng loạt UAV giá rẻ mà không tiêu tốn những vũ khí đắt đỏ hơn nhiều?

Đó cũng là lý do việc quân nhân Ukraine xuất hiện tại thao trường ở Đức có ý nghĩa vượt xa một cuộc trao đổi quân sự thông thường. Mỹ đang cố gắng học một mô hình chiến tranh mà Ukraine đã buộc phải học bằng hàng triệu giờ chiến đấu thực tế.

Lục quân Mỹ sử dụng UAV trong cuộc diễn tập Saber Junction 26 từ ngày 15/8 đến 13/9/2026 ở Đức. Ảnh U.S.Army.

Cuộc chiến UAV đang buộc Mỹ thay đổi từ dưới lên

Điều đáng chú ý nhất trong chuyện này không phải là Mỹ có 1.900 UAV, cũng không phải việc một tiểu đoàn 600 người bị giải thể. Điểm đáng chú ý là: Lục quân Mỹ đang phải thay đổi cách tư duy về chiến tranh từ cấp nhỏ nhất.

Một chiếc UAV trinh sát nhỏ có thể phát hiện đối phương trước khi người lính nhìn thấy họ. Một UAV tấn công tự sát có thể biến một nhóm binh sĩ thành đơn vị có khả năng tấn công ngoài tầm nhìn. Một hệ thống gây nhiễu có thể quyết định một chiếc UAV trị giá vài trăm hay vài nghìn USD có trở thành vũ khí hay chỉ là một vật vô dụng trên bầu trời.

Điều đó làm thay đổi cả nhịp độ chiến đấu. Và Ukraine đang cung cấp cho Mỹ một thứ mà họ không thể dễ dàng mua bằng tiền: kinh nghiệm thực chiến.

Tuy nhiên, quyết định với tiểu đoàn UAV của Lữ đoàn dù 173 cho thấy Lục quân Mỹ vẫn chưa thống nhất hoàn toàn về cách chuyển kinh nghiệm đó thành cơ cấu lực lượng. Một trường phái muốn duy trì những đơn vị chuyên trách để tiếp tục thử nghiệm và đổi mới; trường phái khác cho rằng giai đoạn thử nghiệm đã đủ và giờ là lúc đưa UAV vào mọi đội hình chiến đấu.

Có thể cả hai đều đúng. Bởi chiến tranh tương lai có lẽ không được quyết định bởi một “binh chủng drone” riêng biệt, mà bởi việc toàn bộ quân đội có khả năng biến drone thành một phần tự nhiên của mọi hoạt động chiến đấu hay không. Và đó cũng là bài học lớn nhất mà Lục quân Mỹ đang cố gắng rút ra từ Ukraine.