'Tuyến kháng cự cuối cùng' của Iran bao giờ rút kiếm?

Kamal Kharazi, cố vấn chính sách đối ngoại văn phòng lãnh tụ tối cao Iran, nói với CNN rằng cuộc xung đột "là mối đe dọa hiện sinh đối với Cộng hòa Hồi giáo nên chúng tôi phải dốc toàn lực vào lúc này".

"Tôi thấy không còn chỗ cho ngoại giao nữa, ông Trump đã lừa dối nhiều bên khác và thất hứa. Chúng tôi đã trải nghiệm chuyện này hai lần rồi, khi đang đàm phán thì họ tấn công chúng tôi", ông Kharazi nói. "Sẽ không có chỗ cho ngoại giao trừ khi áp lực kinh tế buộc các nước khác phải can thiệp và đảm bảo Mỹ - Israel không có thái độ thù địch với Iran nữa".

Việc một quan chức cấp cao Iran phát đi những thông điệp cứng rắn và thể hiện tinh thần sẵn sàng cho một cuộc chiến kéo dài được cho là đã đẩy căng thẳng khu vực lên nấc thang mới, Reuters nhận định.

Trong bối cảnh đó, phong trào Houthi tại Yemen, vốn là lực lượng được Iran hậu thuẫn, phát đi nhiều tuyên bố cứng rắn ủng hộ Tehran, dù chưa chính thức tham chiến. Những phát biểu gần đây của lãnh đạo Houthi cho thấy nhóm vũ trang này đang duy trì trạng thái sẵn sàng can thiệp nếu tình hình buộc phải hành động.

Giới chuyên gia nhận định Houthi có thể đóng vai trò chiến lược trong mạng lưới đồng minh của Iran, thường được gọi là "Trục kháng cự". Tuy nhiên, thời điểm và mức độ can dự của lực lượng này vẫn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, từ diễn biến chiến sự cho tới tính toán chiến lược của Tehran.

Houthi tăng cường cảnh báo

Trong một bài phát biểu tuần trước, thủ lĩnh Houthi Abdul Malik al-Houthi tuyên bố lực lượng này đang theo dõi chặt chẽ tình hình và sẵn sàng hành động nếu cần thiết.

"Về việc leo thang quân sự và hành động, ngón tay của chúng tôi đã đặt trên cò súng, sẵn sàng đáp trả bất cứ lúc nào nếu tình hình đòi hỏi", ông al-Houthi nói.

Tuy vậy, cho đến nay Houthi vẫn chưa chính thức mở rộng hoạt động quân sự để trực tiếp tham gia vào cuộc xung đột.

thủ lĩnh Houthi Abdul Malik al-Houthi. Ảnh: Houthi Media.

Nadwa al-Dawsari, chuyên gia về Yemen và là nghiên cứu viên liên kết tại Viện Trung Đông, nhận định rằng việc Houthi chưa tham chiến có thể là một tính toán chiến lược.

"Lý do Houthi chưa can thiệp là bởi họ được xem như tuyến kháng cự cuối cùng của trục liên minh, đặc biệt khi nhiều thành viên khác đã bị suy yếu", bà al-Dawsari nói.

Nadwa al-Dawsari, chuyên gia về Yemen và là nghiên cứu viên liên kết tại Viện Trung Đông. Ảnh: Linkedin/Nadwa al-Dawsari.

Cũng theo bà al-Dawsari, trong những năm gần đây, nhiều lực lượng thuộc "Trục Kháng cự", bao gồm Hezbollah tại Lebanon, Hamas tại Palestine, cùng các dân quân Shiite tại Iraq, đã phải đối mặt với sức ép quân sự đáng kể. Điều này khiến vai trò của Houthi trong cấu trúc liên minh ngày càng quan trọng.

Tuy nhiên, bà al-Dawsari cũng cho rằng khả năng can dự của Houthi có thể tăng lên nếu chiến sự kéo dài: "Tôi nghĩ Houthi sẽ can thiệp vào một thời điểm nào đó. Chiến tranh càng kéo dài thì khả năng họ tham gia càng lớn".

Ngoài ra, bà al-Dawsari nhận định một yếu tố khác có thể kích hoạt sự tham chiến của Houthi là vai trò của Arab Saudi. Theo bà, lực lượng này từ lâu đã có động cơ nhắm vào Riyadh.

"Điều Houthi muốn làm, và họ đã chờ đợi từ lâu, là tấn công Arab Saudi. Nếu Arab Saudi can thiệp, Houthi sẽ có lý do để hành động", chuyên gia này nói.

Phong trào Houthi, còn được gọi là Ansar Allah, theo đuổi một hệ tư tưởng chống phương Tây và chống Israel mạnh mẽ. Khẩu hiệu chính thức của phong trào này bao gồm các thông điệp đối đầu với Mỹ và Israel, phản ánh lập trường chính trị và tôn giáo cứng rắn của lực lượng này, theo Fox News.

Vai trò của Yemen

Một yếu tố quan trọng khác được các chuyên gia nhấn mạnh là lợi ích chiến lược của Iran khi duy trì sức mạnh của Houthi. Theo bà al-Dawsari, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) không muốn đẩy lực lượng này vào một cuộc chiến có thể gây tổn thất nặng nề.

"IRGC chả được lợi lộc gì nếu kéo Houthi vào một cuộc chiến mang tính tự sát", bà al-Dawsari nói.

Theo phân tích của bà, Iran coi Yemen là một mắt xích chiến lược trong mạng lưới ảnh hưởng khu vực. "IRGC không thể để mất Houthi. Yemen có tầm quan trọng rất lớn đối với họ", bà nói.

Bà al-Dawsari cho rằng trong trường hợp chính quyền Iran đối mặt với biến động trong tương lai, Yemen có thể trở thành một địa bàn chiến lược để duy trì ảnh hưởng của IRGC.

"Nếu chế độ Iran sụp đổ và một chính quyền mới xuất hiện, tôi cho rằng IRGC có thể tái tập hợp tại Yemen hoặc Somalia. Yemen là đồng minh then chốt", bà nhận định.

Những người ủng hộ phong trào Houthi biểu tình bên ngoài Đại sự quán Mỹ tại Sanaa, Yemen. Ảnh: Reuters.

Ngoài Trung Đông, Houthi cũng được cho là đã mở rộng ảnh hưởng tại khu vực Sừng châu Phi. Theo bà al-Dawsari, sự hiện diện này càng củng cố vai trò của lực lượng này trong chiến lược khu vực của Iran, đồng thời kéo dài và mở rộng xung đột nhằm gây sức ép lên Mỹ và các đồng minh.

"Chiến thuật của Iran hiện nay là kéo dài chiến tranh và mở rộng nó ra toàn khu vực nhằm gia tăng sức ép đối với Mỹ", bà nói.

Các yếu tố chính trị tại Washington cũng ảnh hưởng đến cục diện. Năm 2021, cựu Tổng thống Mỹ Joe Biden từng kêu gọi chấm dứt cuộc chiến tại Yemen và điều chỉnh chính sách của Mỹ đối với liên minh do Arab Saudi dẫn đầu. Chính quyền của ông cũng đã gỡ Houthi khỏi danh sách các tổ chức khủng bố nước ngoài.

Tuy nhiên, khi trở lại Nhà Trắng, Tổng thống Donald Trump đã tái áp đặt việc liệt Houthi là tổ chức khủng bố và tiến hành các cuộc không kích nhằm vào lực lượng này.

Đến tháng 5/2025, ông Trump tuyên bố Mỹ sẽ chấm dứt chiến dịch ném bom Houthi, cho rằng lực lượng này không muốn tiếp tục đối đầu trực tiếp.

"Họ đơn giản là không muốn chiến đấu và chúng tôi sẽ tôn trọng điều đó. Chúng tôi sẽ dừng các cuộc ném bom", người đứng đầu Nhà Trắng nói.

Sau tuyên bố này, Houthi cũng hạn chế các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền Mỹ. "Họ biết ông Trump không nói đùa. Họ hiểu rằng họ sẽ phải đối mặt với hậu quả", bà al-Dawsari nhận định.

Đại Hoàng