Tuyển sinh đại học 2026: Nhiều trường dừng tuyển thẳng giải khoa học kĩ thuật quốc gia

Siết tiêu chuẩn tuyển thẳng

Hướng dẫn tuyển sinh Công an nhân dân năm 2026 vừa được công bố cho thấy sự thay đổi đáng chú ý: các trường thuộc khối công an không còn tuyển thẳng những thí sinh đoạt giải cuộc thi khoa học kĩ thuật cấp quốc gia, quốc tế. Thay vào đó, Bộ Công an bổ sung tiêu chí theo hướng chọn lọc chặt chẽ hơn. Cụ thể, thí sinh thuộc đội tuyển quốc gia dự thi khoa học, kĩ thuật quốc tế theo quy định của Bộ GD&ĐT; hoặc đoạt giải nhất, nhì, ba cuộc thi khoa học, kĩ thuật cấp quốc gia THPT do Bộ GD&ĐT tổ chức, có thể được xét tuyển thẳng vào Trường ĐH Phòng cháy chữa cháy, Học viện Kỹ thuật và Công nghệ an ninh hoặc ngành Công nghệ thông tin, ngành An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao của Học viện An ninh Nhân dân.

Các đề tài tại Cuộc thi nghiên cứu khoa học kĩ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh THCS, THPT năm học 2025-2026 diễn ra từ 20-23/3

Tuy nhiên, điểm đáng chú ý là các thí sinh này vẫn phải tham gia bài thi đánh giá của Bộ Công an năm 2026 và đảm bảo ngưỡng chất lượng đầu vào theo quy định. Riêng đối với ngành Y khoa, việc xét tuyển thẳng được thực hiện theo quy định của cơ sở gửi đào tạo như Học viện Quân y, Bộ Quốc phòng và Trường ĐH Y dược, ĐH Quốc gia Hà Nội. Điều này cho thấy, ngay cả trong những lĩnh vực đặc thù, việc tuyển thẳng cũng đang được kiểm soát chặt chẽ hơn, gắn với yêu cầu đánh giá năng lực đầu vào một cách toàn diện.

Trước đó, một số cơ sở đào tạo lớn như Trường ĐH Công nghệ, ĐH Quốc gia Hà Nội và Trường ĐH Ngoại thương đã công bố dừng tuyển thẳng đối với thí sinh đoạt giải khoa học kĩ thuật quốc gia, quốc tế. Những điều chỉnh này không chỉ mang tính đơn lẻ mà phản ánh xu hướng chung trong cách tiếp cận tuyển sinh của các trường ĐH hiện nay.

Lí giải về quyết định này, TS. Phạm Thanh Hà, Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Đào tạo, Trường ĐH Ngoại thương cho biết, đặc thù của các cuộc thi khoa học kĩ thuật là hình thức dự thi theo nhóm, trong khi công tác xét tuyển ĐH lại cần đánh giá trên cơ sở năng lực cá nhân, gắn với các tổ hợp môn xét tuyển cụ thể. Do đó, sau khi cân nhắc trong bối cảnh tuyển sinh mới, nhà trường điều chỉnh theo hướng thận trọng và thống nhất hơn: không tuyển thẳng riêng đối với giải khoa học kĩ thuật, nhưng vẫn ghi nhận và xem xét thành tích này trong các phương thức xét tuyển khác thông qua cơ chế cộng điểm theo loại giải, trên cơ sở bảo đảm tính công bằng, minh bạch và khả thi trong toàn bộ quy trình.

“Có thể hiểu đây là sự điều chỉnh về cách thức xét tuyển, chúng tôi luôn khuyến khích và ghi nhận hoạt động nghiên cứu khoa học và sáng tạo của học sinh”, TS. Phạm Thanh Hà nhấn mạnh. Việc thay đổi không đồng nghĩa với việc giảm giá trị của các sân chơi khoa học kĩ thuật.

Còn nhiều băn khoăn

Thực tế cho thấy, tuyển thẳng thí sinh đạt giải khoa học kĩ thuật không phải là quy định bắt buộc của Bộ GD&ĐT mà thuộc quyền tự chủ của từng cơ sở đào tạo. Điều này cho phép các trường linh hoạt điều chỉnh phương thức tuyển sinh theo định hướng riêng, phù hợp với mục tiêu đào tạo và yêu cầu chất lượng đầu vào. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng cao, nhiều trường lựa chọn thu hẹp diện tuyển thẳng, đồng thời tăng cường các phương thức đánh giá có tính chuẩn hóa cao. Một trong những lí do quan trọng được các trường đưa ra là yêu cầu đảm bảo công bằng trong tuyển sinh.

Khác với các kì thi chuẩn hóa như tốt nghiệp THPT hay đánh giá năng lực, các đề tài khoa học kĩ thuật có sự đa dạng lớn về lĩnh vực, điều kiện thực hiện cũng như mức độ hỗ trợ. Học sinh ở các khu vực khác nhau có thể tiếp cận nguồn lực nghiên cứu không đồng đều, từ cơ sở vật chất đến sự hướng dẫn chuyên môn. Điều này khiến việc sử dụng giải khoa học kĩ thuật như một tiêu chí tuyển thẳng trở nên khó đảm bảo tính thống nhất và công bằng giữa các thí sinh.

Việc nhiều đề tài được thực hiện theo nhóm cũng đặt ra thách thức trong việc đánh giá năng lực cá nhân. Ngoài ra, mức độ hỗ trợ từ giáo viên hoặc chuyên gia bên ngoài cũng là yếu tố khiến một số trường tỏ ra thận trọng khi xem xét giá trị của giải thưởng. Một vấn đề khác được nhấn mạnh là yêu cầu về nền tảng kiến thức học thuật. Đối với nhiều ngành học, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học tự nhiên và công nghệ, sinh viên cần có nền tảng vững về các môn cơ bản để có thể theo học lâu dài.

Trong khi đó, một đề tài khoa học kĩ thuật, dù có thể mang tính sáng tạo và ứng dụng cao, lại không đủ để chứng minh năng lực học tập toàn diện ở những lĩnh vực cốt lõi này. Do vậy, các tiêu chí như điểm thi, bài kiểm tra chuẩn hóa hoặc chứng chỉ quốc tế vẫn được xem là thước đo đáng tin cậy hơn. Thay vì coi đó là “tấm vé vào thẳng”, các trường chuyển sang sử dụng giải thưởng như một yếu tố ưu tiên, thông qua cơ chế cộng điểm hoặc xét kết hợp với các tiêu chí khác.

Việc không còn tuyển thẳng thí sinh đoạt giải khoa học kĩ thuật không phải là sự phủ nhận giá trị của hoạt động nghiên cứu trong trường phổ thông, mà là một bước điều chỉnh cần thiết trong bối cảnh đổi mới tuyển sinh ĐH. Về lâu dài, cùng với việc hoàn thiện các tiêu chí đánh giá đầu vào, việc nâng cao chất lượng và tính thực chất của các sân chơi khoa học kĩ thuật cũng là yêu cầu đặt ra, nhằm vừa khuyến khích sáng tạo, vừa bảo đảm sự công bằng cho người học.

NGHIÊM HUÊ