Tuyển sinh đại học: Đổi mới cần lộ trình phù hợp

Dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung quy chế tuyển sinh đại học đề xuất áp dụng từ năm 2027, mỗi ngành được sử dụng tối đa 3 phương thức xét tuyển và giảm còn 1 phương thức từ năm 2028; đồng thời bỏ điểm cộng riêng do các trường tự quy định đối với chứng chỉ quốc tế, giải học sinh giỏi. Chứng chỉ ngoại ngữ vẫn có thể được quy đổi thành điểm môn ngoại ngữ hoặc sử dụng làm điều kiện đầu vào. Những thay đổi này đang khiến không ít học sinh băn khoăn, nhất là những em đã xây dựng kế hoạch xét tuyển dựa trên kết quả học tập và các thành tích đã đạt được.

Học sinh lớp 12 đang tập trung ôn tập, chuẩn bị cho các kỳ thi quan trọng.

Là học sinh giỏi tỉnh môn Vật lý và sở hữu chứng chỉ IELTS, em Phan Thị Bảo Linh, học sinh lớp 12A14, Trường THPT Cẩm Bình từng kỳ vọng những thành tích này sẽ tạo lợi thế khi xét tuyển đại học. Tuy nhiên, trước đề xuất bỏ điểm cộng, em lo lắng cơ hội trúng tuyển có thể bị ảnh hưởng.

Bảo Linh chia sẻ: “Danh hiệu học sinh giỏi tỉnh, chứng chỉ tiếng Anh quốc tế là kết quả của cả một quá trình phấn đấu trong suốt những năm học THPT của em. Vì vậy, khi dự thảo đề xuất bỏ điểm cộng đối với thành tích học sinh giỏi, em cảm thấy khá tiếc nuối và có phần lo lắng, bởi điều này có thể ảnh hưởng đến cơ hội xét tuyển đại học của mình”.

Em Phan Thị Bảo Linh, học sinh lớp 12A14, Trường THPT Cẩm Bình (bên trái) tập trung ôn tập, hướng tới những mục tiêu mới.

Những băn khoăn này cho thấy, sửa đổi quy chế tuyển sinh không chỉ nhằm thay đổi cách thức tuyển chọn mà còn tác động trực tiếp đến kế hoạch học tập của thí sinh. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để khắc phục bất cập, bảo đảm công bằng mà không gây xáo trộn lớn cho người học?

Thực tế, sự đa dạng về phương thức xét tuyển những năm qua đã mở rộng cơ hội lựa chọn cho thí sinh, đồng thời phát huy quyền tự chủ của các trường. Tuy nhiên, cách đánh giá và quy đổi điểm giữa các phương thức chưa thực sự đồng nhất. Việc mỗi trường quy định mức điểm cộng khác nhau cho chứng chỉ, thành tích cũng tạo ra những lợi thế không giống nhau giữa các thí sinh.

Để tăng cơ hội trúng tuyển đại học, nhiều học sinh lựa chọn thi IELTS, xem đây là một lợi thế trong xét tuyển.

Theo dữ liệu tuyển sinh năm 2026 được Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố, hơn 37.300 thí sinh sử dụng chứng chỉ tiếng Anh để được cộng điểm, trong đó hơn 35.900 em sử dụng IELTS. Đáng chú ý, cùng mức IELTS 6.0 nhưng các trường quy định tới 26 mức điểm cộng khác nhau. Đặc biệt, nếu chứng chỉ vừa được dùng để quy đổi điểm môn ngoại ngữ, vừa được cộng điểm ưu tiên, một năng lực có thể được ghi nhận hai lần. Vì vậy, chuẩn hóa cách đánh giá, bảo đảm thống nhất và phù hợp với năng lực thực chất của thí sinh là yêu cầu cần thiết.

Cô giáo Lê Thị Thu Hằng, Trường THPT Nguyễn Trung Thiên, cho biết: “Học sinh ở khu vực nông thôn thường có ít điều kiện tiếp cận các chứng chỉ quốc tế do hạn chế về kinh phí, môi trường học tập. Nếu không còn quy định cộng điểm ưu tiên cho các chứng chỉ này, cơ hội cạnh tranh của những học sinh có năng lực thực sự, có kết quả học tập tốt sẽ được mở rộng hơn. Điều quan trọng là các em được đánh giá công bằng, không quá phụ thuộc vào những lợi thế mà không phải học sinh nào cũng có điều kiện đạt được”.

Cô giáo Lê Thị Thu Hằng, Trường THPT Nguyễn Trung Thiên thường xuyên cập nhật thông tin tuyển sinh mới trong quá trình ôn tập cho học sinh.

Bên cạnh việc điều chỉnh cách tính điểm, dự thảo còn đề xuất tinh gọn phương thức xét tuyển. Nếu quy chế năm 2026 cho phép mỗi cơ sở đào tạo sử dụng tối đa 5 phương thức, thì từ năm 2027, mỗi ngành dự kiến chỉ được sử dụng tối đa 3 phương thức và giảm còn 1 phương thức từ năm 2028. Việc này nhằm hạn chế sự phức tạp trong tuyển sinh, giúp các trường tập trung vào những phương thức phù hợp với yêu cầu đầu vào, đồng thời tạo thuận lợi cho thí sinh khi tìm hiểu và lựa chọn ngành học.

Theo Tiến sĩ Trần Thu Thủy - Trưởng phòng Đào tạo, Trường Đại học Hà Tĩnh: “Khi có quá nhiều phương thức xét tuyển, các trường gặp khó khăn trong xây dựng tiêu chí, tổ chức tuyển sinh và bảo đảm công bằng giữa các phương thức. Việc tinh gọn là cần thiết, nhưng phải có lộ trình phù hợp, công bố sớm để các trường chủ động điều chỉnh phương án tuyển sinh, đồng thời giúp học sinh có thời gian chuẩn bị, tránh bị động trước những thay đổi”.

Những thay đổi trong Dự thảo Quy chế tuyển sinh đặt ra yêu cầu điều chỉnh định hướng ôn tập của học sinh.

Những điều chỉnh trong dự thảo đặt ra yêu cầu không chỉ đổi mới cách thức tuyển sinh mà còn phải tính toán kỹ thời điểm thực hiện và tác động đối với người học. Với những học sinh đã xây dựng kế hoạch xét tuyển từ trước, nhất là các em chuẩn bị bước vào kỳ tuyển sinh năm 2027, thay đổi về phương thức và tiêu chí có thể kéo theo việc điều chỉnh kế hoạch học tập, ôn thi và lựa chọn ngành học. Vì vậy, việc công bố sớm các quy định, đánh giá đầy đủ tác động và chuẩn bị các điều kiện chuyển tiếp là vấn đề cần được quan tâm.

Ông Nguyễn Hồng Cường - Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Tĩnh chia sẻ: “Việc sửa đổi quy chế tuyển sinh đại học là cần thiết nhằm nâng cao chất lượng đầu vào, bảo đảm công bằng, minh bạch. Tuy nhiên, tuyển sinh đại học là vấn đề có tác động trực tiếp đến hàng triệu học sinh, gia đình và các cơ sở giáo dục, vì vậy các điều chỉnh cần có lộ trình khoa học, thận trọng, bảo đảm quyền lợi chính đáng và ổn định tâm lý cho học sinh. Trong đó, cần công bố sớm các thay đổi, bảo đảm sự đồng bộ giữa kỳ thi tốt nghiệp THPT với tuyển sinh đại học và Chương trình Giáo dục phổ thông 2018; đồng thời, tăng cường định hướng, tư vấn để học sinh chủ động lựa chọn. Mỗi quy chế tuyển sinh cần có tính ổn định ít nhất trong ba năm để các nhà trường, học sinh có thời gian chuẩn bị và thích ứng".

Học sinh lớp 12, Trường THPT Cẩm Bình tăng cường ôn tập tại thư viện, chủ động chuẩn bị trước những thay đổi mới trong tuyển sinh.

Sửa đổi quy chế tuyển sinh đại học là yêu cầu cần thiết để khắc phục bất cập, hướng tới công bằng và minh bạch. Tuy nhiên, hiệu quả của đổi mới không chỉ nằm ở những quy định thống nhất mà còn ở khả năng bảo đảm cơ hội cho người học. Một lộ trình phù hợp, sự chuẩn bị đồng bộ và việc bảo vệ quyền lợi chính đáng của thí sinh sẽ góp phần tạo niềm tin, nâng cao chất lượng tuyển sinh và giáo dục.

Clip: Tâm tư của học sinh, giáo viên trước dự thảo sửa đổi quy chế tuyển sinh đại học.