Tuyển sinh đầu cấp ứng dụng định vị bằng bản đồ số

Cô và trò lớp 1 Trường Tiểu học Yên Nghĩa, phường Yên Nghĩa (Hà Nội) trong ngày khai giảng năm học 2025-2026. Ảnh: Đình Tuệ

Tác động tích cực

Từ năm học 2026 - 2027, Hà Nội thực hiện phương án tuyển sinh đầu cấp trên nguyên tắc “đưa trường học đến gần học sinh” bằng việc ứng dụng bản đồ số GIS và công nghệ AI trong việc phân tuyến tuyển sinh, đảm bảo khoa học, hợp lý; tăng cường xác thực dữ liệu dân cư quốc gia qua ứng dụng VNeID để tăng độ khách quan, chính xác.

Có con đang học lớp 5 thuộc phường Tây Mỗ, anh Nguyễn Văn Thành cho rằng, việc áp dụng bản đồ số GIS cùng công nghệ AI để thay thế hoàn toàn phương thức tuyển sinh dựa trên hộ khẩu truyền thống là bước đi táo bạo. Đây cũng là nỗ lực xóa bỏ rào cản “đúng tuyến” cứng nhắc, hướng tới một nền giáo dục công bằng, minh bạch và hiện đại hơn.

“Nhiều bạn bè của tôi muốn cho con học trường gần nhà nhưng hộ khẩu lại thuộc phường khác nên không thể nộp hồ sơ. Sắp tới thành phố có chính sách tuyển sinh gần nhà hy vọng sẽ là giải pháp tuyệt vời để các cháu đỡ phải đi học xa. Chúng tôi mong chính quyền và ngành Giáo dục Thủ đô thấu hiểu để tạo điều kiện cho người dân nhờ các quyết sách đúng đắn, nhân văn”, anh Thành nói.

Là phụ huynh trú tại phường Hai Bà Trưng, chị Lê Thị Ngọc cho hay, việc xóa bỏ rào cản hộ khẩu thường trú khi tuyển sinh đầu cấp giúp những gia đình tạm trú, lao động nhập cư tiếp cận công bằng với giáo dục công lập. Mỗi trẻ em, bất kể tình trạng cư trú đều được hệ thống định vị và sắp xếp chỗ học dựa trên dữ liệu thực tế và một điểm mới tích cực rất đáng ghi nhận.

AI có khả năng phân tích mật độ dân cư trong tương lai dựa trên các dự án bất động sản và tốc độ đô thị hóa. Từ đó, ngành Giáo dục có thể dự báo chính xác nhu cầu trường lớp tại từng khu vực nhỏ (micro-location) để lên kế hoạch xây dựng, sửa chữa hoặc điều chuyển giáo viên một cách linh hoạt, tránh tình trạng “nơi thừa, nơi thiếu”.

Từ nay, phụ huynh không còn phải xếp hàng xác minh nơi cư trú mà chỉ cần thao tác trên điện thoại, hệ thống sẽ tự động đối soát dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, tính toán khoảng cách và đưa ra gợi ý các trường tối ưu nhất. Việc biết chính xác luồng di chuyển của hàng nghìn học sinh mỗi sáng giúp ngành Giao thông vận tải điều chỉnh các tuyến xe buýt học đường và phân luồng hiệu quả hơn.

Ông Nguyễn Cao Cường - Hiệu trưởng Trường THCS Thái Thịnh (phường Đống Đa), đánh giá chủ trương mang tính đột phá và phù hợp với thực tiễn khi công nghệ ngày càng phát triển. Khi thu thập dữ liệu dân cư của học sinh cuối cấp và được “tọa độ hóa” về nơi cư trú thực tế sẽ tạo thuận lợi cho phụ huynh trong việc đăng ký học và đưa đón con trong bối cảnh mật độ giao thông đông.

Trong nhiều năm qua, khái niệm “tuyến tuyển sinh” gắn liền với hộ khẩu thường trú đã tạo ra không ít bất cập. Tình trạng “chạy hộ khẩu”, áp lực dân cư quá tải tại khu vực trung tâm và sự lãng phí cơ sở vật chất ở các vùng giáp ranh là những bài toán khó giải. Việc áp dụng bản đồ số GIS cho phép xác định chính xác vị trí cư trú thực tế của học sinh và khoảng cách đến các trường học lân cận.

Cô, trò lớp 6H, Trường THCS Chương Dương, phường Hồng Hà, Hà Nội. Ảnh: Đình Tuệ

Nhận diện thách thức

Theo ông Nguyễn Cao Cường, bên cạnh yếu tố tích cực, chủ trương này cũng có thể dẫn tới những tình huống như một số trường có sức hút chưa đủ lớn sẽ phải “cạnh tranh” với trường khác để thu hút học sinh. Khi đó, vai trò của chính quyền địa phương (trực tiếp là UBND phường/phòng Văn hóa - Xã hội) sẽ phải có phương án điều tiết nguồn tuyển sinh hợp lý cho các trường trên địa bàn.

Hệ thống chỉ hoạt động tốt khi dữ liệu dân cư và bản đồ địa lý được cập nhật theo thời gian thực. Các khu vực đang giải tỏa, khu chung cư mới đưa vào sử dụng hoặc sai sót trong định vị tọa độ có thể dẫn đến việc xếp trường sai lệch. Việc xử lý hàng triệu hồ sơ cùng lúc trong các đợt cao điểm đòi hỏi hệ thống máy chủ phải mạnh. Việc bảo mật thông tin cá nhân của trẻ cũng là vấn đề cần được lưu tâm.

Nằm trên địa bàn phường Yên Hòa với tổng số 5 trường tiểu học công lập, bà Trịnh Thị Chung Thủy - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Nam Trung Yên, thông tin xung quanh trường đa phần là cơ quan, công sở nên mọi năm chính quyền địa phương phải phân bổ một số tổ dân phố để nhà trường có nguồn tuyển sinh. Năm 2025, nhà trường chỉ tuyển được 192/265 chỉ tiêu vào lớp 1.

Khi xóa bỏ tuyến hành chính, các trường có uy tín, cơ sở vật chất tốt sẽ đối mặt với áp lực tuyển sinh lớn nếu mật độ dân cư xung quanh quá cao. AI sẽ giải quyết bài toán này thế nào để không tạo ra những “siêu trường” quá tải, trong khi các trường lân cận lại vắng vẻ?

Từ thực tế cơ sở, bà Nguyễn Thị Vân Hồng - Hiệu trưởng Trường THCS Chương Dương, phường Hồng Hà, nhìn nhận việc tuyển sinh theo nơi cư trú kết hợp ứng dụng bản đồ số GIS và công nghệ AI là định hướng tiến bộ và phù hợp với xu hướng quản lý giáo dục hiện đại. Cách làm này giúp phân tuyến khoa học hơn, hạn chế tình trạng xin - cho, giảm áp lực đi lại cho học sinh và phụ huynh.

Tuy nhiên, để triển khai hiệu quả thì dữ liệu dân cư phải chính xác và được cập nhật thường xuyên, tránh sai lệch dẫn tới phân tuyến chưa hợp lý. Thuật toán phân tuyến cần công khai nguyên tắc, bảo đảm sự cân đối về quy mô học sinh giữa các trường. Với những khu vực có mật độ dân cư cao hoặc ít trường học, cần có cơ chế linh hoạt để tránh quá tải cục bộ.

Đình Tuệ