Tỷ lệ chậm trả giảm sâu, trái phiếu doanh nghiệp đã thực sự an toàn?

Chậm trả "hạ nhiệt" mạnh

Năm 2025 đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong diễn biến rủi ro của thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Sau giai đoạn mà hiện tượng chậm trả lan rộng đã từng gây áp lực lớn lên niềm tin của nhà đầu tư, tỷ lệ trái phiếu chậm trả trong năm đã giảm xuống mức 1,3%, thấp hơn rất nhiều so với giai đoạn đỉnh điểm 12,2% ghi nhận năm 2023. Sự sụt giảm mạnh mẽ này phản ánh việc các cú sốc mang tính hệ thống đã được hấp thụ, đồng thời cho thấy thị trường đang dần lấy lại sự cân bằng cần thiết.

Không chỉ dừng ở việc giảm số trường hợp chậm trả mới, tiến trình xử lý các nghĩa vụ nợ tồn đọng cũng ghi nhận những kết quả cụ thể. Trong năm 2025, các tổ chức phát hành đã hoàn trả cho trái chủ khoảng 51 nghìn tỷ đồng nợ gốc chậm trả, tăng 82% so với năm trước. Đến cuối năm, tỷ lệ thu hồi nợ gốc chậm trả lũy kế đạt 43,4%, cao hơn đáng kể so với mức 28,5% của năm 2024. Đây là những con số cho thấy quá trình khắc phục hậu quả của giai đoạn rủi ro cao đang được thực hiện bằng dòng tiền thực, thay vì chỉ dừng lại ở các phương án cơ cấu trên giấy.

Ở góc độ thị trường, các chỉ báo trên cho thấy nguy cơ đổ vỡ dây chuyền đã giảm đáng kể. Trái phiếu doanh nghiệp không còn là điểm nóng rủi ro mang tính hệ thống của thị trường tài chính, và niềm tin của nhà đầu tư đang dần được khôi phục. Tuy nhiên, sự cải thiện này không đồng nghĩa với việc rủi ro đã được loại bỏ hoàn toàn. Trái lại, khi rủi ro lan rộng được kiểm soát, thị trường đang bước sang một giai đoạn mới, nơi rủi ro mang tính tập trung và chọn lọc trở nên rõ nét hơn.

Rủi ro không biến mất, mà co cụm

Báo cáo của VIS Rating cho thấy, các trường hợp chậm trả mới phát sinh trong năm 2025 chủ yếu tập trung ở nhóm doanh nghiệp đã từng chậm trả trong các năm trước, đặc biệt là trong lĩnh vực bất động sản. Điều này phản ánh một thực tế rằng, dù mặt bằng rủi ro chung đã hạ nhiệt, những “vết thương” của giai đoạn khủng hoảng trước đó vẫn chưa được xử lý triệt để ở một số doanh nghiệp cụ thể.

Nguyên nhân cốt lõi của rủi ro tồn lưu này nằm ở áp lực dòng tiền và lợi nhuận. Trong bối cảnh nhiều dự án bất động sản đang trong quá trình tái khởi động, dòng tiền tạo ra chưa đủ mạnh và ổn định để đáp ứng đầy đủ các nghĩa vụ nợ. Quá trình tái cơ cấu tài chính, dù đã được triển khai, vẫn cần thêm thời gian để phát huy hiệu quả, đặc biệt đối với những doanh nghiệp có đòn bẩy cao và danh mục dự án lớn.

Điểm đáng lưu ý là rủi ro không còn lan tỏa đồng đều trên toàn thị trường như giai đoạn trước. Các doanh nghiệp có nền tảng tài chính tốt hơn, khả năng tạo dòng tiền ổn định và mức độ minh bạch cao đang ít chịu tác động hơn từ các cú sốc cục bộ. Trong khi đó, rủi ro chủ yếu tập trung ở một số doanh nghiệp cụ thể, khiến thị trường hình thành sự phân hóa rõ nét giữa các nhóm tổ chức phát hành.

Sự co cụm của rủi ro cho thấy thị trường đang chuyển từ trạng thái “rủi ro diện rộng” sang trạng thái “rủi ro có chọn lọc”. Đây là dấu hiệu của một thị trường đang trong quá trình tự điều chỉnh, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với nhà đầu tư trong việc nhận diện và đánh giá rủi ro thay vì dựa vào các tín hiệu chung của thị trường.

Thị trường đang tự sàng lọc?

Cơ chế sàng lọc rủi ro của thị trường trái phiếu doanh nghiệp ngày càng thể hiện rõ thông qua hành vi của cả bên phát hành lẫn nhà đầu tư. Một trong những yếu tố quan trọng là việc xếp hạng tín nhiệm được áp dụng rộng rãi hơn. Số lượng tổ chức phát hành được xếp hạng tín nhiệm lần đầu trong năm 2025 tăng mạnh, cho thấy chuẩn mực đánh giá rủi ro đang dần trở thành một phần không thể thiếu của thị trường.

Ở phía nhà đầu tư, diễn biến trên thị trường thứ cấp phản ánh rõ nét xu hướng thận trọng. Giá trị giao dịch bình quân năm 2025 đạt khoảng 6 nghìn tỷ đồng mỗi ngày, tăng 23% so với năm trước, cho thấy thanh khoản đã cải thiện. Tuy nhiên, giao dịch không dàn trải mà tập trung chủ yếu vào trái phiếu ngân hàng và bất động sản, chiếm khoảng 75% tổng giá trị giao dịch. Đáng chú ý, phần lớn giao dịch xoay quanh các trái phiếu có kỳ hạn còn lại dưới ba năm, phản ánh ưu tiên rõ rệt đối với tính an toàn và khả năng thanh khoản.

Sự lựa chọn này cho thấy nhà đầu tư không còn tìm kiếm lợi suất bằng mọi giá, mà chú trọng hơn đến chất lượng tổ chức phát hành và khả năng kiểm soát rủi ro. Giá và thanh khoản trên thị trường thứ cấp vì thế trở thành một tín hiệu phản ánh mức độ tin cậy của từng nhóm doanh nghiệp, qua đó góp phần khoanh vùng rủi ro một cách tự nhiên.

Theo cách nhìn này, rủi ro đang được “xử lý” thông qua cơ chế thị trường nhiều hơn là các biện pháp hành chính. Doanh nghiệp có hồ sơ tín nhiệm tốt và minh bạch thông tin sẽ dễ tiếp cận vốn hơn, trong khi những doanh nghiệp còn yếu kém sẽ phải đối mặt với chi phí vốn cao hơn hoặc thậm chí bị thu hẹp khả năng phát hành. Cơ chế sàng lọc này, dù diễn ra chậm rãi, đang góp phần nâng cao chất lượng chung của thị trường.

Trần Hương