Tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp xuất sắc cao, chuyên gia lo 'mất giá' tấm bằng

Tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp xuất sắc tại một số trường đại học lên tới hàng chục phần trăm, thậm chí có nơi vượt 50%, đặt ra những băn khoăn về chất lượng đào tạo và giá trị thực chất của kết quả xếp loại.

Trong bối cảnh đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa yêu cầu các trường kiểm soát tình trạng lạm phát điểm số, rà soát kết quả học tập, xếp loại tốt nghiệp và không hạ chuẩn đánh giá để tăng thành tích.

Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các trường không áp đặt tỷ lệ điểm hoặc tỷ lệ tốt nghiệp giỏi, xuất sắc; không hạ chuẩn để tăng thành tích. (Ảnh: Vietnamnet)

Bằng xuất sắc tăng, điều kiện đào tạo có tốt hơn?

Trả lời phóng viên Báo Điện tử VTC News, TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ Giáo dục và Đào tạo), đánh giá chỉ đạo của Bộ nhất quán với chủ trương dạy thật, học thật, thi thật.

Hiện chưa thể khẳng định các trường đại học có xảy ra tình trạng lạm phát điểm số hay không, nhưng tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp giỏi, xuất sắc tăng đột biến tại một số trường là vấn đề cần xem xét, làm rõ.

“Thông thường, điểm số phần nào phản ánh chất lượng đào tạo, nhưng vấn đề quan trọng là năng lực thực tế của sinh viên có tương xứng với kết quả học tập hay không? Điều này cuối cùng phải được kiểm chứng, đánh giá thông qua thị trường lao động”, ông Vinh đặt vấn đề.

TS Hoàng Ngọc Vinh cho rằng cần làm rõ kết quả này xuất phát từ sự nỗ lực của sinh viên, chất lượng đầu vào được cải thiện hay các trường thực sự nâng cao chất lượng đào tạo.

Đặc biệt, khi tỷ lệ tốt nghiệp xuất sắc tăng mạnh, phải xem xét các điều kiện bảo đảm chất lượng có được cải thiện tương xứng hay không, từ năng lực đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất đến quy mô lớp học.

Ông Vinh nhìn nhận nếu quy mô tuyển sinh quá lớn trong khi đội ngũ giảng viên không đáp ứng được thì rất khó bảo đảm chất lượng. Giảng viên không chỉ lên lớp mà còn phải chấm bài, nhận xét, hướng dẫn sinh viên thực hiện bài tập, đồ án và các hoạt động chuyên môn khác.

“Nếu tỷ lệ khoảng 15 sinh viên trên 1 giảng viên thì điều kiện đào tạo sẽ rất khác so với mức 40 sinh viên, thậm chí cao hơn ở một số ngành. Khi tỷ lệ này quá cao, việc bảo đảm chất lượng đào tạo chắc chắn đặt ra nhiều vấn đề”, TS Vinh nói.

TS Hoàng Ngọc Vinh cũng lưu ý, áp lực cạnh tranh tuyển sinh, thu hút người học hoặc mong muốn tạo thuận lợi cho sinh viên tìm việc có thể dẫn đến xu hướng nới lỏng tiêu chí đánh giá, hạ chuẩn chấm điểm.

Nếu sinh viên được đánh giá cao nhưng thiếu năng lực thực chất, về lâu dài sẽ gây ra những hệ lụy với chất lượng nguồn nhân lực.

Vì vậy, các trường cần kết hợp nhiều hình thức đánh giá, từ thi viết, vấn đáp đến bài tập lớn, đồ án, thực tập và trải nghiệm tại doanh nghiệp, nhằm bảo đảm kết quả học tập phản ánh đúng năng lực người học.

Đừng để sinh viên giỏi thật chịu thiệt

Ở góc độ cơ sở đào tạo, TS Hoàng Anh Tuấn, phụ trách Phòng Đào tạo Trường Quản trị và Kinh doanh (HSB), Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng bằng tốt nghiệp giỏi, xuất sắc là tín hiệu nhà trường gửi tới xã hội và nhà tuyển dụng về chất lượng của nhóm sinh viên nổi trội.

“Khi tỷ lệ này quá cao, tín hiệu đó sẽ bị giảm giá trị đối với nhà tuyển dụng trong việc phân loại, và người chịu thiệt nhiều nhất lại chính là những sinh viên giỏi thật sự”, ông Tuấn nhận định.

Theo ông, việc kiểm soát tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp giỏi, xuất sắc là cần thiết nhưng không nên áp đặt tỷ lệ cơ học. Quan trọng hơn là chuẩn đầu ra rõ ràng, hình thức thi đánh giá được năng lực thực tế thay vì chỉ kiểm tra khả năng ghi nhớ, đồng thời quá trình đánh giá phải có sự kiểm soát độc lập.

Thống kê tại HSB giai đoạn 2023-2025 cho thấy, trong tổng số 410 sinh viên tốt nghiệp, 4 sinh viên đạt loại xuất sắc (0,98%), 87 sinh viên loại giỏi (21,2%) và 319 sinh viên loại khá (77,8%).

Đáng chú ý, dù số sinh viên tốt nghiệp tăng từ 134 năm 2024 lên 238 năm 2025, tỷ lệ đạt loại xuất sắc trong cả hai năm đều dưới 1%.

Chia sẻ về phương pháp đánh giá, TS Hoàng Anh Tuấn cho biết trường xây dựng chuẩn đầu ra cho từng học phần, công khai tiêu chí chấm điểm và kết hợp nhiều hình thức kiểm tra như thảo luận, tranh luận, nghiên cứu thị trường, thiết kế sản phẩm và thực hành kinh doanh.

Trong công tác khảo thí, trường tăng cường tổ chức thi trên máy tính với ngân hàng đề thi đa dạng, trộn đề ngẫu nhiên và phân tích kết quả sau mỗi đợt kiểm tra. Bộ phận Khảo thí và bộ phận Đào tạo được tổ chức thành hai đơn vị chuyên biệt nhằm tăng cường kiểm soát chéo.

Từ thực tiễn đào tạo, ông Tuấn đề xuất các trường đại học công khai phân bố điểm theo ngành, học phần; thường xuyên tiếp nhận phản hồi của doanh nghiệp và ghi nhận thêm thành tích nghiên cứu, dự án tốt nghiệp, hoạt động khởi nghiệp để đánh giá toàn diện năng lực sinh viên.

“Việc sinh viên có điểm số cao không đồng nghĩa với khả năng giải quyết công việc cho doanh nghiệp”, ông Tuấn nói.