UAV phản lực xuất hiện dày đặc, chiến sự Ukraine nóng trên cả mặt trận và hậu phương

Lính cứu hỏa nỗ lực dập đám cháy tại một chợ sách ở Kiev, Ukraine, sau cuộc tấn công trong đêm của Nga bằng tên lửa đạn đạo và UAV phản lực vào ngày 16/8/2026. Ảnh: NurPhoto

Theo đài Al Jazeera, chiến sự Nga - Ukraine tiếp tục diễn biến căng thẳng khi Moskva gia tăng sử dụng các loại thiết bị bay không người lái (UAV/drone) động cơ phản lực trong các cuộc tập kích đường không, trong khi lực lượng mặt đất của Nga vẫn đạt mức tiến quân hạn chế. Ukraine trong khi đó đẩy mạnh các cuộc tấn công tầm xa nhằm vào cơ sở phòng không, radar, các địa điểm phóng drone và cơ sở năng lượng của Nga.

UAV động cơ phản lực được tung ra mạnh

Sau hơn 4 năm chiến sự, các thành phố và khu dân cư Ukraine tiếp tục hứng chịu các cuộc tập kích bằng tên lửa và UAV.

Theo số liệu được người phát ngôn Không quân Ukraine Yurii Ihnat công bố, Nga đã sử dụng khoảng 2.800 UAV động cơ phản lực trong tháng 8, tăng mạnh so với khoảng 1.500 chiếc trong tháng 7 và cao hơn nhiều lần so với tháng 6.

Điểm đáng chú ý của loại UAV này là tốc độ cao hơn đáng kể so với những mẫu sử dụng động cơ piston truyền thống. Một số nguồn đánh giá các biến thể UAV phản lực thuộc dòng Geran của Nga có thể đạt tốc độ khoảng 600 km/giờ. Tốc độ cao khiến thời gian cảnh báo và đánh chặn của hệ thống phòng không Ukraine bị rút ngắn.

Theo ông Ihnat, Ukraine có thể đánh chặn hơn 90% số drone sử dụng động cơ cánh quạt, trong khi tỷ lệ đối với các biến thể động cơ phản lực thì chỉ khoảng 60%. Những con số này là đánh giá từ phía Ukraine và chưa thể được kiểm chứng độc lập.

Việc Nga chuyển một phần đáng kể sang sử dụng drone tốc độ cao diễn ra trong bối cảnh Moskva tiếp tục duy trì các cuộc tập kích quy mô lớn nhằm vào Ukraine. Trong đêm 31/8 và ngày 1/9, theo Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW), Nga đã phóng 218 UAV loại Shahed cùng nhiều loại tên lửa đạn đạo và hành trình khác. Khoảng 1/3 số UAV Shahed được Ukraine xác định là các biến thể động cơ phản lực.

Đến đầu tháng 9, các cuộc tập kích không còn chỉ diễn ra vào ban đêm. Người dân Kiev phải đối mặt với các đợt báo động và không kích kéo dài cả ngày, gây gián đoạn giao thông, hoạt động kinh doanh và sinh hoạt thường nhật.

Ngày 4/9, một UAV Nga đã đánh trúng trụ sở Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) tại trung tâm Kiev. Phía Ukraine cho biết vụ việc khiến nhiều người bị thương và gây thiệt hại tại khu vực gần nhà thờ St. Sophia. Nga chưa đưa ra đánh giá độc lập về vụ việc, trong khi Kiev coi đây là một bước leo thang đáng kể.

Đà tiến quân hạn chế

Trong khi Nga gia tăng sức ép từ trên không, tình hình trên chiến trường mặt đất lại cho thấy một bức tranh khác.

Dữ liệu nguồn mở của ISW cho thấy tốc độ tiến quân của Nga trong tháng 8 vẫn tương đối chậm. Theo tổ chức này, lực lượng Nga kiểm soát hoặc chiếm khoảng 90,35 km² lãnh thổ Ukraine trong tháng 8. Nếu tính cả những khu vực mà lực lượng Nga thâm nhập nhưng chưa thiết lập quyền kiểm soát chắc chắn, tổng diện tích tiến quân hoặc thâm nhập được ISW ước tính khoảng 123,53 km².

Con số này thấp hơn đáng kể so với tháng 8/2025, khi ISW ước tính Nga chiếm khoảng 505,55 km².

Ở chiều ngược lại, ISW đánh giá lực lượng Ukraine đã giành lại ít nhất 129,81 km² trong tháng 8, chủ yếu tại các hướng Lyman và Oleksandrivka. Tổ chức này lưu ý con số trên có thể còn được điều chỉnh tăng do phương pháp đánh giá dựa trên nguồn mở có xu hướng chưa phản ánh đầy đủ các bước tiến của Ukraine.

Bản đồ minh họa vùng chiến sự tại Ukraine. Nguồn: Al Jazeera

Tại Donetsk, giao tranh tập trung ở khu vực Kostiantynivka và các hướng tiếp cận. Theo ISW, lực lượng Nga đã hiện diện tại khoảng 72% Kostiantynivka thông qua các hoạt động tiến quân và thâm nhập, nhưng chưa kiểm soát hoàn toàn thành phố.

Điều này cho thấy chiến thuật đưa từng nhóm nhỏ binh sĩ thâm nhập vào các khu vực đô thị vẫn được Nga sử dụng, trong khi Ukraine tìm cách phát hiện và tập kích các nhóm này bằng UAV.

Moskva tuyên bố đạt được những bước tiến trên chiến trường và từng tuyên bố kiểm soát Kostiantynivka. Tuy nhiên, các đánh giá nguồn mở mới hơn của ISW chưa xác nhận việc Nga kiểm soát hoàn toàn thành phố.

Ukraine chuyển trọng tâm sang phòng không và hậu cần của Nga

Ukraine trong những tháng gần đây cũng tăng cường các cuộc tấn công tầm xa vào lãnh thổ Nga. Thay vì chỉ tập trung vào các nhà máy lọc dầu, Ukraine ngày càng nhắm tới hệ thống phòng không, radar, kho vũ khí, các điểm phóng drone và cơ sở hậu cần của Nga.

Theo lực lượng Hệ thống Không người lái Ukraine, 33 thành phần của hệ thống phòng không Nga đã bị phá hủy trong tháng 8, nâng tổng số mục tiêu loại này bị đánh trúng trong năm lên 263. 

Ukraine đồng thời tiếp tục tấn công ngành dầu khí của Nga. Kiev cho biết trong tháng 8 đã đánh trúng 12 nhà máy lọc dầu, hai cơ sở xử lý khí và ba cổng trung chuyển dầu.

Trong tuần đầu tháng 9, các cuộc tấn công của Ukraine tiếp tục nhằm vào các cơ sở năng lượng nằm sâu trong lãnh thổ Nga.

Những cuộc tập kích này đang gây tác động nhất định lên thị trường nhiên liệu trong nước Nga. Hãng tin Reuters dẫn các nguồn tin cho biết sản lượng xăng của Nga vào cuối tháng 8 giảm xuống khoảng 70% nhu cầu trong nước sau một loạt cuộc tấn công bằng drone khiến một số nhà máy lọc dầu phải ngừng hoặc giảm hoạt động.

Moskva đã kéo dài lệnh cấm xuất khẩu diesel đến hết tháng 9 nhằm ưu tiên nguồn cung trong nước. Nga cũng hạn chế xuất khẩu một số loại nhiên liệu khác trong bối cảnh thị trường nội địa chịu sức ép.

Nga cũng đã hạ dự báo sản lượng dầu năm 2026 xuống mức thấp nhất trong 17 năm, đồng thời điều chỉnh triển vọng xuất khẩu nhiên liệu.

Tuy nhiên, những diễn biến này chưa đồng nghĩa nền kinh tế Nga đã mất khả năng duy trì hoạt động quân sự. Tác động của các cuộc tấn công vào cơ sở năng lượng vẫn cần được đánh giá trong thời gian dài hơn.

Đàm phán vẫn được thúc đẩy giữa lúc giao tranh tiếp diễn

Những diễn biến quân sự mới diễn ra đúng thời điểm Mỹ tìm cách khởi động lại tiến trình đàm phán.

Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner dự kiến tới Moskva trước khi tiếp tục tới Kie để thúc đẩy một thỏa thuận chấm dứt chiến sự. Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Washington đang đưa ra một đề xuất hòa bình cụ thể, nhưng chưa công bố chi tiết.

Ngày 5/9, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky kêu gọi một lệnh tạm ngừng các cuộc không kích trong thời gian các quan chức Mỹ tiến hành các cuộc gặp. Washington cũng đề nghị Nga và Ukraine hạn chế các cuộc tấn công trong thời gian chuyến công tác diễn ra.

Tuy nhiên, những bất đồng căn bản giữa hai bên vẫn chưa được giải quyết. Moskva yêu cầu Ukraine từ bỏ tham vọng gia nhập NATO và chấp nhận những thay đổi lãnh thổ. Trong khi đó, Ukraine tiếp tục yêu cầu các bảo đảm an ninh và không chấp nhận việc nhượng lãnh thổ như là điều kiện cho hòa bình.

Vì vậy, dù các nỗ lực ngoại giao đang được nối lại, chiến sự vẫn tiếp diễn trên cả mặt trận và sâu trong lãnh thổ hai nước.

Nhìn chung, trên chiến trường mặt đất, tốc độ tiến quân của Nga vẫn hạn chế so với giai đoạn trước, còn Ukraine tiếp tục tìm cách tận dụng các điểm yếu về hậu cần và phòng thủ của đối phương. Điều này khiến cuộc chiến bước vào một giai đoạn trong đó ưu thế không chỉ được quyết định bởi những kilomet lãnh thổ giành được, mà ngày càng phụ thuộc vào năng lực sản xuất, sử dụng và đánh chặn UAV, tên lửa, cũng như khả năng duy trì nguồn lực của mỗi bên.