UAV RQ-4B Global Hawk 130 triệu USD của Nhật Bản rơi có công nghệ gì khủng?

Ngày 15/9/2026, Lực lượng Phòng vệ Trên không Nhật Bản (JASDF) bất ngờ mất liên lạc với một chiếc máy bay không người lái UAV RQ-4B Global Hawk, khi đang hoạt động trên vùng biển cách tỉnh Tottori khoảng 50 km về phía bắc. 

Chỉ vài giờ sau, các mảnh vỡ trôi nổi được phát hiện và xác nhận thuộc về chiếc UAV RQ-4B Global Hawk đắt đỏ này, khiến đây trở thành vụ mất máy bay Global Hawk đầu tiên của Nhật Bản. 

Sự cố không chỉ gây chú ý vì giá trị tài sản khổng lồ mà còn bởi vai trò chiến lược của loại UAV RQ-4B Global Hawk này trong hệ thống giám sát hàng không của Tokyo, trước những thách thức an ninh ngày càng gia tăng ở khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.

Theo thông tin từ các nguồn chính thức, chiếc UAV RQ-4B Global Hawk cất cánh từ căn cứ Misawa ở tỉnh Aomori khoảng 10 giờ 20 phút sáng ngày 15/9, được điều khiển từ xa. 

Khoảng 12 giờ 55 phút, hệ thống liên lạc bắt đầu gặp sự cố và chỉ ba phút sau, tín hiệu radar hoàn toàn biến mất khi máy bay đang bay trên vùng biển quốc tế. 

Một máy bay trinh sát không người lái UAV RQ-4B Global Hawk tại Căn cứ Không quân Misawa của Lực lượng Phòng vệ Trên không Nhật Bản vào ngày 8/9/2024. (Ảnh: Konosuke Urata/asia.nikkei.com)

Tướng Takehiro Morita, Tham mưu trưởng JASDF, xác nhận chuyến bay không phải là nhiệm vụ huấn luyện nhưng từ chối tiết lộ mục đích cụ thể. 

Đến ngày 16/9, sau khi phân tích hình ảnh mảnh vỡ do lực lượng tuần tra biển và máy bay tìm kiếm thu thập, JASDF chính thức kết luận máy bay đã lao xuống biển. 

Việc điều tra nguyên nhân đang được đẩy nhanh, trong đó tập trung vào lỗi kết nối giữa máy bay và trạm điều khiển mặt đất.

Đáng chú ý, chiếc UAV RQ-4B Global Hawk này không được trang bị hộp đen ghi dữ liệu bay, khiến việc xác định chính xác nguyên nhân trở nên khó khăn hơn.

UAV RQ-4B Global Hawk do Tập đoàn Northrop Grumman của Mỹ chế tạo là một trong những máy bay không người lái giám sát tầm cao, thời gian bay dài (HALE - High-Altitude Long-Endurance) tiên tiến nhất hiện nay. 

Một máy bay trinh sát không người lái UAV RQ-4B Global Hawk của Lực lượng Phòng vệ Trên không đóng tại Căn cứ Không quân Misawa, tỉnh Aomori/JIJI. Ảnh: japantimes.co.jp

Nhật Bản mua ba chiếc cùng hệ thống hỗ trợ từ năm 2015 với tổng giá trị hợp đồng khoảng 1,2 tỷ USD, trong đó chi phí cho bản thân các máy bay vào khoảng 450 triệu USD, tương đương mỗi chiếc hơn 130 -150 triệu USD tùy theo cấu hình và chi phí vận hành. 

Cả ba chiếc đều được biên chế tại Cánh Cảnh báo và Kiểm soát Không quân tại căn cứ Misawa, tạo thành lực lượng trinh sát chiến lược quan trọng của JASDF.

Về mặt kỹ thuật, UAV RQ-4B Global Hawk có sải cánh lên tới khoảng 40 mét và chiều dài thân khoảng 15 mét, kích thước tương đương một chiếc máy bay phản lực thương mại cỡ trung. 

Thiết kế cánh dài và mỏng giúp máy bay duy trì lực nâng tối ưu ở độ cao cực lớn, cho phép nó bay ổn định ở độ cao khoảng 18.000 mét, cao hơn hầu hết máy bay dân dụng và nhiều hệ thống phòng không thông thường. 

Ở độ cao này, UAV RQ-4B Global Hawk có thể quan sát một khu vực rộng lớn với bán kính lên tới hàng trăm kilomet, sử dụng radar khẩu độ tổng hợp (SAR) kết hợp camera quang điện và hồng ngoại độ phân giải cao. 

Một chiếc UAV RQ-4B Global Hawk của Lực lượng Phòng vệ Trên không Nhật Bản (JASDF) tại căn cứ Misawa tháng 2/2026. (Nguồn ảnh: Rin Sakurai/theaviationist.com)

Hệ thống này cho phép thu thập hình ảnh chi tiết cả ngày lẫn đêm, trong điều kiện thời tiết xấu, cung cấp dữ liệu tình báo, giám sát và trinh sát (ISR) gần như thời gian thực.

Một trong những điểm mạnh vượt trội của UAV RQ-4B Global Hawk là khả năng bay liên tục trong khoảng 30 đến 36 giờ mà không cần hạ cánh, nhờ động cơ phản lực tiết kiệm nhiên liệu và thiết kế khí động học tối ưu. 

Phạm vi hoạt động có thể vượt quá 22.000 kilomet, đủ để thực hiện các nhiệm vụ giám sát kéo dài trên Biển Nhật Bản, khu vực xung quanh quần đảo Senkaku hoặc các vùng biển xa hơn mà không cần tiếp nhiên liệu. 

Máy bay được điều khiển từ xa qua liên kết vệ tinh, cho phép phi công mặt đất tại Misawa điều khiển nó từ khoảng cách hàng nghìn kilomet. 

Tuy nhiên, chính sự phụ thuộc vào hệ thống liên lạc vệ tinh và mặt đất cũng là điểm yếu tiềm ẩn, như đã thể hiện trong vụ mất tín hiệu lần này khi chỉ cần lỗi kết nối ngắn cũng có thể dẫn đến mất kiểm soát hoàn toàn.

UAV RQ-4B Global Hawk của Nhật Bản. Ảnh: JASDF

Công nghệ trên UAV RQ-4B Global Hawk không chỉ dừng lại ở cảm biến hình ảnh. Máy bay tích hợp hệ thống xử lý dữ liệu mạnh mẽ, có khả năng truyền tải lượng lớn thông tin về trạm mặt đất gần như tức thời, hỗ trợ các quyết định chỉ huy nhanh chóng. 

Nó hoàn toàn không mang vũ khí, tập trung thuần túy vào nhiệm vụ trinh sát, phù hợp với chính sách phòng thủ của Nhật Bản. 

Việc Nhật Bản đưa UAV RQ-4B Global Hawk vào biên chế từ năm 2022-2023, nhằm tăng cường khả năng giám sát bền vững trước hoạt động ngày càng dày đặc của các lực lượng nước ngoài trong khu vực, đặc biệt là các chuyến bay UAV của Trung Quốc trên Biển Nhật Bản.

Vụ UAV RQ-4B Global Hawk rơi không chỉ là tổn thất tài chính lớn, mà còn đặt ra câu hỏi về độ tin cậy của các hệ thống UAV tầm cao trong môi trường vận hành thực tế. 

Dù JASDF khẳng định các nhiệm vụ giám sát vẫn được duy trì với hai chiếc còn lại, sự cố này chắc chắn sẽ thúc đẩy việc rà soát kỹ lưỡng quy trình bảo dưỡng, hệ thống liên lạc và khả năng dự phòng khi mất tín hiệu. 

Đối với Nhật Bản, UAV RQ-4B Global Hawk vẫn là “mắt thần” không thể thiếu trên bầu trời, nhưng bài học từ Tottori sẽ buộc Tokyo phải cân nhắc kỹ hơn về rủi ro kỹ thuật khi phụ thuộc vào các nền tảng công nghệ phức tạp và đắt đỏ như vậy.

(Theo japantimes.co.jp, japannews.yomiuri.co.jp, english.kyodonews.net, english.kyodonews.net, theaviationist.com, thediplomat.com)