Uber thực hiện cú quay xe, rót 10 tỉ USD mua xe tự lái

Hơn một thập kỷ qua, Uber đã vươn lên trở thành biểu tượng toàn cầu của nền kinh tế chia sẻ (gig economy) bằng một triết lý kinh doanh kinh điển: tối giản tài sản. Bằng cách dựa hoàn toàn vào mạng lưới tài xế sử dụng chính phương tiện cá nhân của họ để vận chuyển hành khách, ứng dụng gọi xe này đã định hình lại toàn bộ ngành công nghiệp taxi mà không cần phải sở hữu bất kỳ một chiếc ô tô nào.

Uber rót 10 tỉ USD cho xe tự lái

Tuy nhiên, với cam kết rót hơn 10 tỉ USD để mua sắm hàng chục nghìn phương tiện không người lái và mua lại cổ phần tại các công ty phát triển công nghệ này, Uber đang tự phá vỡ nền tảng cốt lõi của chính mình để tránh nguy cơ bị đào thải khỏi thị trường do chính họ tạo ra.

Chuyển đổi mô hình kinh doanh sang xe tự lái và chiến lược thâu tóm nguồn cung

Trong năm qua, ứng dụng gọi xe này đã tăng tốc mạnh mẽ trong các hoạt động giao dịch, công bố quan hệ đối tác với hơn chục nhà cung cấp công nghệ xe tự lái, trong đó bao gồm Baidu của Trung Quốc và Rivian của Mỹ. Song song đó là một kế hoạch đầy tham vọng nhằm triển khai dịch vụ robotaxi tại ít nhất 15 thành phố vào năm 2026. Theo các tính toán dựa trên ước tính của giới phân tích tài chính và những nguồn tin thân cận với các giao dịch của Uber, chiến lược mới này đưa công ty vào lộ trình đầu tư hơn 2,5 tỉ USD để mua cổ phần và chi ra hơn 7,5 tỉ USD cho các đội xe tự hành trong vài năm tới. Quá trình giải ngân cho các thỏa thuận này sẽ phụ thuộc vào việc các đối tác đạt được những cột mốc triển khai cụ thể trên thực địa.

Mới đây nhất, vào ngày thứ ba, nhà sản xuất xe điện Lucid tuyên bố Uber đã mở rộng một thỏa thuận trước đó. Cụ thể, nền tảng gọi xe sẽ đầu tư tổng cộng 500 triệu USD vào công ty có trụ sở tại California này, đồng thời cam kết mua ít nhất 35.000 chiếc xe điện của hãng. Động thái này ước tính sẽ tiêu tốn của Uber ít nhất 2 tỉ USD. Walter Piecyk, chuyên gia phân tích tại quỹ đầu tư mạo hiểm LightShed Partners, nhận định rằng cơn sốt chi tiêu cho robotaxi gần đây của Uber chính là bước đi đầu tiên trong một sự thay đổi toàn diện về mặt câu chuyện kinh doanh. Theo ông, công ty đang từng bước giúp giới đầu tư và thị trường làm quen với khái niệm Uber là một tổ chức sở hữu các đội xe khổng lồ.

Bước đi này diễn ra trong bối cảnh Uber đang nỗ lực bù đắp lại khoảng thời gian đã mất trong cuộc đua xe tự hành. Vào năm 2020, dưới áp lực phải chứng minh khả năng sinh lời, hãng đã bán đi bộ phận phát triển xe tự lái nội bộ của mình trong một thương vụ trị giá 4 tỷ USD. Kể từ thời điểm đó, Giám đốc điều hành Dara Khosrowshahi đã cam kết chi ra số tiền gấp hơn hai lần con số nói trên cho các nhà cung cấp robotaxi trải dài từ Thung lũng Silicon cho đến Bắc Kinh và London.

Tổng mức đầu tư này thậm chí còn vượt qua mức dòng tiền tự do 9,8 tỉ USD mà công ty tạo ra trong năm ngoái. Trình bày trước các nhà đầu tư vào tháng Hai, ông Khosrowshahi khẳng định công ty đang sử dụng nguồn vốn của mình nhằm đảm bảo chắc chắn nguồn cung robotaxi trong tương lai, đồng thời nhấn mạnh rằng phần lớn nguồn cung đó sẽ được thiết lập dựa trên các nền tảng kinh tế sinh lời bền vững.

Áp lực từ các đối thủ công nghệ và rủi ro bị loại bỏ vai trò trung gian

Sự chuyển trục chiến lược của Uber không hoàn toàn xuất phát từ sự chủ động, mà bị thôi thúc bởi những áp lực sinh tồn trực tiếp trên thị trường chứng khoán và từ các đối thủ sừng sỏ. Cổ phiếu của Uber đã sụt giảm gần 23% trong 6 tháng qua. Mức giảm này phản ánh mối lo ngại ngày càng lớn của giới đầu tư rằng vai trò trung tâm của công ty trong một không gian thị trường rộng lớn gồm hàng triệu tài xế sẽ sớm bị lật đổ bởi một vài nhà cung cấp công nghệ tự hành. Mặc dù các yếu tố vĩ mô như chi phí nhiên liệu tăng cao và sự suy yếu của nhu cầu tiêu dùng cũng tác động tiêu cực đến giá cổ phiếu, nhưng mối đe dọa từ các thực thể như Waymo (thuộc Alphabet) hay Tesla mới là nguồn cơn của sự bất an sâu sắc nhất.

Uber đang bị kẹt giữa bài toán duy trì lợi nhuận và đầu tư cho tương lai. Công ty vừa mới đạt được trạng thái có lãi vào năm 2023 sau khi tích lũy khoản lỗ hoạt động lên tới hơn 30 tỉ USD trong quá khứ. Việc chen chân vào ngành công nghiệp robotaxi đặt nền tảng này vào thế đối đầu trực diện với ba trong số những tập đoàn giá trị nhất hành tinh: Alphabet, Tesla và Zoox của Amazon.

Đây đều là những doanh nghiệp đã phát triển mạnh mẽ dựa trên triết lý cắt bỏ các khâu trung gian truyền thống. Nick Jones, chuyên gia nghiên cứu cổ phiếu tại BNP Paribas, đã chỉ ra vấn đề trung hạn đối với các nhà đầu tư của Uber chính là câu hỏi: tại sao ngành công nghiệp xe tự lái này cuối cùng lại không tiến thẳng đến việc phục vụ trực tiếp cho người tiêu dùng mà phải đi qua một ứng dụng gọi xe?

Các đối thủ của Uber đang cho thấy những bước tiến đe dọa trực tiếp đến thị phần. Waymo đang đặt mục tiêu vận hành 1 triệu chuyến đi trả phí mỗi tuần trên 17 thành phố vào cuối năm nay. Theo dự báo của JPMorgan, hãng công nghệ này sẽ chiếm hơn 7% toàn bộ thị trường gọi xe tại Mỹ vào năm 2030. Đáng chú ý, dữ liệu từ nhóm phân tích Yipit cho thấy tại mặt trận San Francisco vào tháng 2, thị phần của Waymo đã đạt mức 16%, so với mức 62% của Uber.

Trong khi đó, Giám đốc công nghệ Jesse Levinson của Zoox khẳng định họ sẽ vận hành một ứng dụng độc lập trên mọi thị trường mà xe của họ lăn bánh. Tương tự, Tesla cũng đang phát triển nền tảng ứng dụng riêng, và CEO Khosrowshahi từng thừa nhận các cuộc đàm phán với hãng xe điện này đã đi vào ngõ cụt vì Tesla muốn tự mình xây dựng toàn bộ hệ sinh thái.

Tầm nhìn tài chính hóa hệ sinh thái và bài toán biên lợi nhuận

Để chống lại nguy cơ bị loại bỏ, Uber đang định vị mình trở thành một chiếc phễu khổng lồ, nơi mọi nhà sản xuất xe tự hành đều có thể tiếp cận hàng triệu người tiêu dùng. Lập luận bán hàng cốt lõi của Uber dành cho các nhà vận hành robotaxi là nền tảng này có thể tăng tỷ lệ sử dụng phương tiện vượt xa những gì các hãng tự lái có thể tự mình đạt được. Đồng thời, ban lãnh đạo cũng đang thiết lập cấu trúc để tiền tệ hóa nguồn dữ liệu xe tự hành nhằm đào tạo các mô hình trí tuệ nhân tạo và cung cấp các dịch vụ đi kèm như bảo hiểm.

Ông Khosrowshahi kỳ vọng Uber sẽ đóng vai trò trung tâm trong việc biến phương tiện tự lái thành một loại công cụ tài chính. Mặc dù công ty đã cam kết bảo lãnh cho hàng chục nghìn robotaxi, họ kỳ vọng các công ty quản lý đội xe, các nhà đầu tư tổ chức và các quỹ tín dụng tư nhân sẽ tham gia và giúp tài trợ cho quá trình triển khai. Ông dự báo toàn bộ hệ thống này sẽ được tài chính hóa, tương tự như cách thị trường chứng kiến sự tài chính hóa của các trung tâm dữ liệu.

Đi kèm với tầm nhìn này là một mạng lưới liên minh chiến lược. Uber đang nắm giữ một đồng minh quan trọng là Nvidia, nhà sản xuất chip AI đang đầu tư mạnh vào công nghệ xe tự lái. Hai gã khổng lồ này đã cùng đầu tư vào Wayve và Waabi trong một khuôn khổ hợp tác sâu rộng. Thậm chí, Uber còn đóng vai trò là nhà môi giới trung tâm trong việc đàm phán giữa các nhà phát triển phần mềm và các hãng lắp ráp ô tô. Chẳng hạn, họ đã giúp Nuro kết nối với Lucid để sản xuất một đội xe robotaxi, hay làm việc cùng hãng phát triển xe tải tự hành Waabi để chốt thỏa thuận trang bị hệ thống cho 25.000 chiếc xe.

Tuy nhiên, bài toán hóc búa nhất vẫn nằm ở khía cạnh tài chính. Theo các báo cáo thu nhập, tỷ lệ chiết khấu của Uber (biên lợi nhuận tạo ra trên mỗi chuyến đi) đã tăng từ mức khoảng 23% vào cuối năm 2020 lên 30% vào cuối năm ngoái. Dù hãng giải thích rằng con số này bao gồm cả chi phí bảo hiểm và mức chiết khấu ròng tại Mỹ thực chất chưa tới 20%, thị trường vẫn đặt câu hỏi liệu tính kinh tế có còn hấp dẫn đối với các nhà cung cấp robotaxi sau khi Uber lấy phần của mình hay không.

Bất chấp những rủi ro chuyển đổi cơ cấu vốn từ tối giản tài sản sang thâm dụng vốn, ông Khosrowshahi vẫn giữ vững sự lạc quan. Ông nhấn mạnh rằng trong năm qua, số lượng chuyến đi trên nền tảng mạng lưới tài xế con người của Uber đã tăng gấp 50 lần so với toàn bộ phần tăng thêm của ngành công nghiệp tự hành. Dù công nhận xe tự lái là một cơ hội kinh doanh nghìn tỷ đô, gã khổng lồ gọi xe vẫn tự tin rằng vị thế thống trị hiện tại sẽ biến họ trở thành sự lựa chọn ưu tiên tuyệt đối của mọi nhà sản xuất công nghệ trong thập kỷ tới.