Ukraine: Hòa bình đang đến rất gần?

Chi tiết đầy đủ về các cuộc đàm phán vẫn chưa được công bố, nhưng cho thấy còn rất ít vấn đề tồn đọng, mở ra khả năng đạt thỏa thuận hòa bình trong tương lai rất gần.

Các cuộc đàm phán tại Abu Dhabi hôm 23/1 là hội nghị thượng đỉnh cấp cao nhất được biết đến giữa 3 bên kể từ khi bắt đầu cuộc chiến, và diễn ra trong bối cảnh các yêu sách của ông Trump về việc tiếp quản Greenland đã làm gia tăng căng thẳng giữa các đồng minh phương Tây của Ukraine khi quốc gia này đang trải qua một mùa đông khắc nghiệt với phần lớn cơ sở hạ tầng năng lượng dân sự bị hư hại do các cuộc tấn công của Nga. Các quan chức Ukraine cảnh báo 80% các vùng trên đất nước phải đối mặt với tình trạng mất điện khẩn cấp ngay sau các cuộc tấn công.

Tổng thống Ukraine Zelensky cho biết 3 bên đang gặp nhau ở “cấp độ đàm phán” và “hình thức này đang diễn ra lần đầu tiên sau một thời gian dài”. Phái đoàn của Kiev “biết phải làm gì”, ông nói trong một đoạn ghi âm gửi cho các nhà báo. Nga đã cử một phái đoàn do người đứng đầu tình báo quân sự GRU, Đô đốc Igor Kostyukov dẫn đầu.

Cuộc đàm phán diễn ra sau cuộc gặp thứ 7 giữa đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Tổng thống Nga Putin tại Moscow, nơi các chủ đề thảo luận chính là yêu cầu về lãnh thổ của Nga và các đảm bảo an ninh cho Ukraine. Cùng đi với ông Witkoff còn có Jared Kushner, con rể của ông Trump. Ông Yuri Ushakov, Cố vấn đối ngoại của Điện Kremlin nói với các phóng viên rằng các cuộc thảo luận “hữu ích về mọi mặt”.

Khi các cuộc đàm phán sắp bắt đầu, Điện Kremlin nhắc lại các yêu cầu tiên quyết của mình để chiến tranh kết thúc. Một số quan chức cấp cao khác của Nga đã công khai yêu cầu Ukraine áp dụng các biện pháp khác bị bỏ sót trong “kế hoạch hòa bình 20 điểm”. “Bất kỳ đề xuất giải quyết nào dựa trên mục tiêu chính là bảo tồn “chế độ phát xít” hiện tại trong phần còn lại của nhà nước Ukraine, đương nhiên là hoàn toàn không thể chấp nhận được đối với chúng tôi”, Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov cho biết.

Chính quyền của Tổng thống Donald Trump đã thúc đẩy một thỏa thuận hòa bình, với các đại diện của Tổng thống Mỹ đi lại giữa Kiev và Moscow trong một loạt các cuộc đàm phán mà một số người lo ngại có thể buộc Ukraine phải chấp nhận một thỏa thuận bất lợi. Phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos, đặc phái viên Witkoff cho biết vẫn còn một vấn đề then chốt cần được giải quyết, nhưng không cung cấp thêm chi tiết.

Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff đã có các cuộc đàm phán với Tổng thống Nga Vladimir Putin tại Moscow. Ảnh: kremlin.ru.

Tổng thống Ukraine Zelensky nói rằng, tình trạng tương lai của vùng đất do Nga kiểm soát ở miền Đông Ukraine vẫn chưa được giải quyết, nhưng các đề xuất hòa bình “gần như đã sẵn sàng”. Cả hai bên trước đây đều nhấn mạnh vấn đề lãnh thổ là rất quan trọng.

Nga đã nhiều lần yêu cầu Ukraine từ bỏ vùng Donetsk ở phía Đông mà nước này vẫn đang nắm giữ. Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov nói: “Lập trường của Nga đã được biết rõ về việc Ukraine, lực lượng vũ trang Ukraine, phải rời khỏi lãnh thổ Donbas. Họ phải rút khỏi đó... Đây là một điều kiện rất quan trọng”. Nga cũng yêu cầu Ukraine từ bỏ tham vọng gia nhập NATO và bác bỏ bất kỳ sự hiện diện nào của quân đội NATO trên lãnh thổ Ukraine sau một thỏa thuận hòa bình.

Ngày 29/1, phát biểu tại cuộc họp với các cố vấn cấp cao tại Nhà Trắng, Tổng thống Trump tuyên bố rằng Tổng thống Nga Putin đã đồng ý tạm dừng các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Ukraine trong 1 tuần, sau khi ông đưa ra lời kêu gọi cá nhân với nhà lãnh đạo Nga do thời tiết cực lạnh ở Ukraine. “Tôi đã đích thân yêu cầu Tổng thống Putin không bắn vào Kiev và một số thị trấn khác trong một tuần và ông ấy đã đồng ý”, ông Trump nói trong cuộc họp.

Yêu cầu này được đưa ra trong một cuộc điện đàm giữa hai nhà lãnh đạo mà trước đó chưa từng được công bố. Ông Trump không nêu rõ ngày bắt đầu hay kết thúc của thỏa thuận ngừng bắn.

Cả Nga và Ukraine đều bất ngờ trước tuyên bố công khai của ông Trump về thỏa thuận này. Sau đó, Tổng thống Ukraine Zelensky viết rằng hai bên đã thảo luận về thỏa thuận ngừng bắn đối với các nhà máy điện và các cơ sở hạ tầng năng lượng thiết yếu khác và ông “mong đợi các thỏa thuận sẽ được thực hiện”.

Các kênh truyền thông xã hội của Nga và Ukraine thân cận với quân đội đã đưa ra nhiều suy đoán về một thỏa thuận ngừng bắn ngắn hạn trước khi ông Trump đưa ra thông báo, nhưng những thông tin này chưa được xác nhận. Sáng 29/1, Điện Kremlin từ chối bình luận về việc liệu một thỏa thuận ngừng bắn năng lượng đã được đàm phán hay chưa.

Vài giờ trước đó, Cố vấn đối ngoại Điện Kremlin Yuri Ushakov đã bác bỏ tuyên bố của đặc phái viên Witkoff, và Ngoại trưởng Marco Rubio rằng vấn đề duy nhất còn lại cần giải quyết giữa Kiev và Moscow để chấm dứt chiến tranh là quyền kiểm soát lãnh thổ Ukraine ở vùng Donbas. “Vấn đề lãnh thổ là vấn đề quan trọng nhất, nhưng nhiều vấn đề khác vẫn nằm trong chương trình nghị sự”, ông Ushakov nói. Khi được hỏi về các đảm bảo an ninh mà phương Tây đã cam kết với Ukraine trong trường hợp đạt được thỏa thuận, ông Ushakov nói: “Không ai đồng ý về điều này”.

Ukraine và Nga dự kiến sẽ tiếp tục đàm phán tại Abu Dhabi vào cuối tuần này, tập trung cụ thể vào các cuộc tiếp xúc quân sự và nỗ lực giám sát một lệnh ngừng bắn tiềm năng. Trả lời các phóng viên báo chí về liệu các cuộc đàm phán đã ở giai đoạn nâng cao hay chưa, ông Ushakov cho biết: “Chúng tôi đã tiến hành vòng đàm phán đầu tiên trong khuôn khổ các nhóm làm việc về an ninh. Đó là tình hình hiện tại”.

An Châu