Ukraine lần đầu hé lộ hệ thống phòng thủ bờ biển bí mật sau nhiều năm giữ kín

Trong chuyến thị sát khu vực Odessa mới đây, Tổng thống Volodymyr Zelensky cùng các quan chức quân sự Ukraine đã giới thiệu toàn bộ lực lượng tên lửa chống hạm triển khai trên bờ biển. Bên cạnh các tổ hợp Neptune do Ukraine tự phát triển, Naval Strike Missile (NSM) của Na Uy và RBS-15 của Thụy Điển, hệ thống Harpoon bí mật cuối cùng cũng được đưa ra trưng bày.

Ukraine lần đầu tiên công bố hệ thống phòng thủ bờ biển bí mật của mình

Bộ Tư lệnh Hải quân Ukraine sau đó xác nhận buổi làm việc tập trung đánh giá năng lực tác chiến của lực lượng hải quân, trong đó các tổ hợp Neptune, Harpoon, các hệ thống không người lái thế hệ mới và ngư lôi đều được đưa vào báo cáo về năng lực phòng thủ khu vực phía nam.

Hệ thống Harpoon từng tham chiến nhưng luôn được giữ kín

Mặc dù lần đầu được công khai, Harpoon thực tế đã tham gia chiến đấu từ rất sớm. Theo các quan chức Lầu Năm Góc, loại tên lửa này đã góp phần đánh chìm ít nhất hai tàu chiến Nga trên Biển Đen sau khi được chuyển giao cho Ukraine.

Trong suốt nhiều năm, Kiev gần như không để lộ hình ảnh thực tế của hệ thống. Trong các video chính thức, bệ phóng thường bị làm mờ hoặc hoàn toàn không xuất hiện nhằm tránh tiết lộ cách bố trí cũng như phương thức triển khai.

Những hình ảnh vừa được công bố cho thấy Ukraine đang sử dụng phiên bản Harpoon đặt trên xe tải hạng nặng, mang 4 ống phóng tên lửa. Đây là cấu hình được cải tiến từ hệ thống phóng trên tàu chiến mà Hải quân Mỹ phát triển cho tên lửa Harpoon.

Harpoon do Boeing chế tạo là một trong những dòng tên lửa chống hạm nổi tiếng nhất thế giới. Sau nhiều lần nâng cấp, tên lửa có thể bay bám sát mặt biển, sử dụng đầu dò radar chủ động để tấn công mục tiêu và tùy từng phiên bản có tầm bắn khoảng 130-240 km.

Neptune vẫn là 'lá bài chủ lực' của Ukraine

Bên cạnh Harpoon, Ukraine cũng trưng bày tổ hợp Neptune, loại tên lửa chống hạm do nước này tự phát triển và hiện vẫn được xem là vũ khí chủ lực bảo vệ bờ biển.

Neptune được cho là loại tên lửa đã đánh chìm tuần dương hạm Moscow, soái hạm của Hạm đội Biển Đen Nga, vào tháng 4/2022. Sự kiện này buộc nhiều tàu chiến chủ lực của Nga phải hoạt động xa bờ biển Ukraine hơn trong thời gian dài.

Được Cục thiết kế Luch phát triển từ nền tảng tên lửa Kh-35 thời Liên Xô, Neptune đã được nâng cấp đáng kể về tầm bắn, hệ thống điện tử và khả năng dẫn đường. Phiên bản chống hạm mang đầu đạn khoảng 150 kg với tầm bắn gần 300 km.

Trong khi đó, biến thể Long Neptune mới hơn được Ukraine công bố cuối năm 2025 có tầm bắn lên tới khoảng 1.000 km, đủ khả năng tấn công các mục tiêu nằm sâu trong lãnh thổ Nga.

Hai tên lửa châu Âu lần đầu được xác nhận hiện diện

Một điểm đáng chú ý khác là Ukraine cũng lần đầu xác nhận đang sở hữu tên lửa Naval Strike Missile (NSM) của Na Uy. Trước đây đã có nhiều thông tin cho rằng Kiev sẽ được viện trợ loại vũ khí này, nhưng đây là lần đầu tiên sự hiện diện của nó được xác nhận chính thức.

NSM được thiết kế với ưu tiên hàng đầu là giảm khả năng bị radar đối phương phát hiện. Tên lửa mang đầu đạn xuyên giáp khoảng 120 kg, có tầm bắn từ 200-300 km và kết hợp nhiều phương thức dẫn đường như GPS, quán tính, đối chiếu địa hình và đầu dò hồng ngoại ở giai đoạn cuối.

Việc sử dụng đầu dò hồng ngoại giúp tên lửa không phát tín hiệu radar khi tiếp cận mục tiêu, khiến việc phát hiện và gây nhiễu trở nên khó khăn hơn.

Trong khi đó, tên lửa RBS-15 của Thụy Điển cũng xuất hiện trong cuộc trưng bày. Ukraine cho biết loại tên lửa này đã được sử dụng trong thực chiến vào tháng 4/2026 để phá hủy giàn khoan Sivash trên Biển Đen, nơi Nga được cho là sử dụng cho hoạt động giám sát, tác chiến điện tử và bố trí phòng không tạm thời.

RBS-15 mang đầu đạn nặng khoảng 200 kg, có tầm bắn tương đương NSM nhưng sử dụng đầu dò radar chủ động ở giai đoạn cuối. Ngoài khả năng bám mục tiêu thông thường, tên lửa còn có thể khóa vào nguồn phát sóng gây nhiễu nếu đối phương sử dụng tác chiến điện tử.

Ukraine xây dựng mạng lưới phòng thủ bờ biển nhiều lớp

Việc lần đầu đưa cả 4 hệ thống tên lửa chống hạm ra công khai, được xem là thông điệp cho thấy Ukraine đã xây dựng một mạng lưới phòng thủ bờ biển nhiều lớp, với sự kết hợp của công nghệ từ nhiều quốc gia.

Neptune của Ukraine, Harpoon của Mỹ, Naval Strike Missile của Na Uy và RBS-15 của Thụy Điển đều sở hữu những đặc điểm riêng về tầm bắn, đầu đạn và phương thức dẫn đường.

Sự kết hợp này khiến các biện pháp đối phó của đối phương trở nên phức tạp hơn, bởi mỗi loại tên lửa sử dụng công nghệ và chiến thuật tấn công khác nhau.

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia quân sự, sự xuất hiện đồng thời của 4 hệ thống cũng phản ánh quá trình Ukraine từng bước xây dựng một lá chắn phòng thủ ven biển có chiều sâu, góp phần buộc các tàu chiến Nga phải hoạt động thận trọng và giữ khoảng cách lớn hơn với bờ biển Biển Đen so với giai đoạn đầu của cuộc xung đột.